VAKIF

SORU: 1-Vakıf yapmak bir ibadet midir?

Numan, Malik, Şafii ve Ahmet- Vakıf yapmak bir ibadetdir.

Süleyman- Vakıf, mülkünde vakıfda gösterilenden başka tasarrufu mümkün olmayan işletmedir. Mal varlığı kişilere ait olmayıp topluğundur. Doğumu vakfedenlerin koydukları mal varlıkları ile olur. Ölümü, o memleketin düşmanların eline geçmesiyle, yahut gelirlerinin giderlerini karşılayamaması halinde vakıf tasfıye edilir ve vakıfnamede gösterilen vakıflara katılır. Bu mümkün olmazsa fakırlar vakfına aktarılır. Kur'an'da bu "sebilüllah" olarak belirtilmiştir.

SORU:2-Vakfeden vakıfdan rucu edebilir mi?

Numan- Vakıf bir atiyyedir. Sağlığında ilzam etmez. Ancak hakimin hükmetmesi veya vakfın ölüme izafe edilmesiyle lüzüm ifade eder.

Ebu Yusuf- Vakıf vakfetmekle ilzam olunur, rucu caiz değildir.

Muhammed-Vakfedilen şey vakfedenin elinden çıktığında artık geri alamaz. Bu da ona veli tayin edip teslim etmesiyle olur.

Malik- Vakf lafızla kesinlik kazanır. (Elden çıkarması gerekir)

Şafii- Vakf söylemekle kesinlik kazanır, rucu caiz değildir.

Ahmet- Vakıf, vakıf sözüyle kesinlik kazanır rucu caiz değildir.

Süleyman- Vakfa önce mallar konur, sonra vakıfnamesi hazırlanarak veli tayin edilir. Mallar veliye teslim edilir. Mallar veliye teslim edildikten sonra rucu caiz değildir. Mallar teslim edilmeden vadedilmesi ise ahittir. Fiili zarar vermişse tazmin eder, vermemişse bir şey gerekmez.  Yapılan harcamaları tazmin eder.

SORU: 3-Tüketim malları vakfedilebilir mi?

Numan, Malik, Şafii ve Ahmet- Altın, gümüş ve yiyecekler gibi mallar vekfedilemez. Ancak kiraya verilebilecek mallar vakfedilebilir.

Süleyman- Altın, gümüş ve yiyecekler gibi mallar vekfedilemez. Ancak kiraya verilebilecek mallar vakfedilebilir. Ancak altın gibi el değiştirmekle helak olmayanlar, mülkün beşte birini geçmemek şartıyla ek olarak konur.

SORU: 4-Hayvanlar vakfedilebilir mi?

Numan, Şafii ve Ahmet- Hayvanlar vakfedilemez.

Muhammet- Vakfedilir.

Malik- Hayvanlar vakfedilir. (Vakfedilemez.)

Süleyman- Eğer en az on hayvana yetecek kadar  yiyecek getiren bir arazi veya yem fabrikası vakfedilmiş ise hayvanlar da vakfedilir. Kilo ve baş sayısı muhafaza edilir.

SORU:5- Vakfedilen mallar kimin mülkiyetindedir?

Numan-  Vakfedilen mal malikin mülkiyetinden çıkıp mevkufun lehin mülkiyetine girmez.

Malik- Vakfedilen mal mevkufun lehin mülkiyetine girer.

Şafii- Vakfın mülkiyeti Allah’ın mülkiyetine girer.

Ahmet-Vakfedilen mal mevkufun mülkiyetine girer

Karagülle- Vakfedilen malın mülkiyeti mevkuftur. Vakfın senedine göre tasarruf edilir. Maksada hizmet ettikçe senette tebdilat yapılamaz. Maksada hizmet etmemesi halinde sentte belirtilen hüküm uygulanır. Yoksa “fakirlar vakfı”na kalır.

SORU:6- Ortak mal vakfedilebilir mi?

Numan, Malik, Şafii ve Ahmet- Vakfedilebilir.

Muhammet- Vakfedilemez.

Karagülle- Ortak mal vakfa konur. Mevkuf hale gelmesi için senedinin hazırlanması gerekir. Diğer ortaklar pay sahibi olurlar.

SORU:7- Kişinin kendisine vakfetmesi caiz midir?

Numan ve Ahmet- Caizdir.

Malik ve Şafii- Caiz değildir.

Karagülle- Kişinin kendisine vakfetmesi caizdir. Vakıf bir işletme kurmak ve işletmenin faydalanma mülkiyeti ile işletme mülkiyetini ayırmaktır. Faydalanma mülkiyeti hisse senetleri ile mustahaklara, işletme mülküyeti ise ihilleirne verilir. Faydalanma mülkiyeti irs ile intikal eder. İşletme mülkiyeti ise bey’ veya vasiyetle intikal eder. Vakıflarda işletme mülkiyetinin bey’i sahih değildir. Faydalanma mülkiyeti de müstahaklara ait olup istihkak hakkı zail olunca bu hak da kaybolur.  

SORU:8- Müstahakları göstermeden yapılan vakıf sahih midir?

Numan ve Ahmet- Sahihtir.

Malik ve Şafii- Sahih değildir.

Karagülle- Müstahakları göstermeden yapılan vakıf sahih olup kendisine vakfetmiş olur. Senette gösterildiği şekilde işletilir. Ölünce de faydalanma mülkiyeti varislerine, işletme mülkiyeti ise mevkuf olur.

SORU:9- “Çocuklarıma vakfettim” deyip sonrasını göstermese vakıf sahih olur mu?

Numan ve Ahmet- Sahih olur.

Malik, Ebu Yusuf ve Muhammed- Sahih olur; asebesinden ve erhamdan fakirlere kalır.

Şafii- Sahih olur. (Olmaz.)

Karagülle- “Çocuklarıma vakfettim” deyip sonrasını göstermese vakıf sahih olur. Vakfın müstahakları kalmadığı takdirde son mütevellinin kararı ile yakın vakıfla birleştirilir.

SORU:10- Harap olup sadece yeri kalmış olan vakıf satılabilir mi?

Ebu Yusuf- Satılamaz.

Muhammet- Eski sahiplerine döner.

Malik- Satılamaz, olduğu gibi kalır.

Şafii- Satılamaz, olduğu gibi kalır. Mescit diriltilmeyecekse aynı şekilde satılabilir Mescit diriltilmeyecekse aynı şekilde satılabilir

Ahmet- Satılabilir ve misli yerlerde harcanır. Mescit diriltilmeyecekse aynı şekilde satılabilir

Karagülle- Yerler meknuz, mamur, meskün, mescur, mera gibi gruplara ayrılır.  Bunlar için ayrı ayrı siteler tesis edilebilir. Meradan meknuza gidilmek şartı ile topraklar ölü sayılır. Verimsiz hale gelen siteler de  öldürülüp yeniden ihya edilir. Öldürme; suyunu, elektriğini, gazini, kesmek, yolunun bakımını  yapmak ve ulaşım ile haberleşmeyi durdurmak suretiyle yapılmış olur.

Öldürülen yerin gayrı menkul sahiplerine pay senedi verilir. İhya edildiğinde harcanan pay senedi ile birlikte o siteye sahib olunur. Vakıf da pay senedi alır. Plana o sitede gerekli olan  vakıf tesisleri konur. Vakıf aldığı yeni yerleri vakfa çevirir

Bir yer eğer galiye ise senedinde belirtilen karar mercii onu başka galiyelere çevirebilir. Vakıf hayriye ise ancak sitenin ölümü ile yerine başka yer konarak yerin yapısı değişir.

Diğer taraftan tarihi yerlerin muhafazası vakıf statüsündedir. Yeni imar da o yerlerden izleri tahrip edilmeden muhafazası istenir. Bu yerlerin öldürülüp ihya edilmeden muhafazası ülke mamur yerlerinin % 5 , meskün yerlerinin %1’ini, meşcur yerlerinin %2.5’unu ve meraların %5’ini geçemez.  

Vakıf için tesisler hayriye veya galliye olarak tesis edilir. Galliye için yapılan tesislerin gelirleri nakden veya aynen müstahaklara temlik edilir. Hayriye için yapılan tesisler de vakıflılara hizmet verilir. Her galliyenin bir hayriye cüzü ve hayriyenin bir galliye cüzü olması gerekir.

Tesislerin yerleri teminedilir. Bu yerler imar planlarında gösterilmiş olur veya yeni imar şeklinde ortaya çıkar. Projesi yapılır. Bir defter başkanca mühürlenerek vakıfa verilir. Hayır sahiplerinin adlarını ve verdikleri miktarları bu deftere kaydeder. Bu defterde vakfiye yerleri de gösterilir. Yapıların projeleri de konur. Giderler teker teker kaydedilir. Bu defterin bir kopyası her zaman vakıf yerlerinde bulunur. Herkes defterde kendi adını her zaman kontrol edebilir. Harcanıp yapılanları yerinde görebilir. Beşte  dördü gayri menkule çevrilir. Yerin bedeli beşte birden fazla olamaz. Beşte birden  fazla da altın olarak konamaz. En az beşte ikisi yapıya dönüşmelidir.