CUALE(MÜKAFAT)

Cuale, birden fazla ifası mümkün olmayan bir hizmetin icabıdır. Kaçan kölenin yakalanarak getirilmesine veya kanı heder olan birinin öldürülüp ölüsünün getirilmesine benzer anlaşmalardır. Suçlunun yakalanıp diri getirilmesi caiz değildir.

Birden fazla ifası mümkün olan hizmetlerin icabı da yapılabilir. Dayanışma ortaklıklarından teminatı olan biri ilk olarak kabulü bildirmekle akit tamamlanmış olur. İhaleler bu yolla yapılır.

Bir otel işletmesinde veya arabada rezerv yaptıran kimse parasını ödememişse her zaman rucu hakkı vardır. Söz veren de parasını almamışsa her zaman rucu edebilir. Selem akitleri hükümleri caridir. Müşterinin rucu edip faydalanması halinde parayı alabilmesi için parayı talep ettiği satte otelin veya arabanın parası ödenmiş olarak dolu olmaması gerekir. Ayrıca bir başka talip olursa her zaman devredebilir. Talep tarihinde dolu olması halinde mukavele feshedilmiş olur. Bu şekilde iade edilen yataklar, boş yatak sayılmaz. Ancak müşteri geldikçe ilk gelenlere iade etmek durumundadır.

SORU:1- Köleyi yakalayıp getirene ödül koyan onu ödemekle yükümlü müdür?

Numan, Malik, Şafii ve Ahmet- Ödülü ödemekle yükümlüdür.

Karagülle- Köleyi yakalayıp getirene ödül koyan onu ödemekle yükümlüdür. Birden fazla yerine getirilemeyen hizmetlerin ihalesi onu yerine getirene karşı ihale edeni bağlar. Bu köle veya kayıp bir malın bulunması da olabilir veya suçlu olup kaçan birinin öldürülmesi olabilir. Ölü yerine diri, diri yerine ölü veya vaktinden sonra getiren bir hak iddia edemez.

SORU:2- Kaçmış bir köleyi şartsız getirene bir hak verilmesi gerekir mi?

Numan ve Ahmet- Bir hak verilmesi gerekir.

Malik- Köleleri yakalayıp getirmek mesleği ise istihkak eder, değilse istihkak etmez. Uzaklığa göre takdir edilerek verilir.

Şafii- Bir hak gerekmez.

Karagülle- Kaçan kölenin getirilmesi ilan edilmiş ve bunun üzerine getirilmişse istihak eder. Böyle talebi olmadan getirilmişse bir şey istihkak etmez.      Birden fazla yerine getirilmesi mümkün olan işlerde akit yapmadan getiren kimse vaktinde getirmiş ve kendisinden önce getiren olmazsa akit geçerli olup ihale eden rucu edemez.

Bir kimse otele geldiğinde boş yer varken kabul etmemesi caiz değildir. Parkta boş yer varken arabanın park etmesi engellenemez. Bilet almadan oturan bir kimse bilet alan geldikçe boşaltır, gelmezse parasını  vererek oturur.

SORU:3- Kaçan köleyi yakalayıp getirenin ücreti mukadder midir?

Numan- Ücret mukadderdir.  Üç günlük mesafeden getirmişse kırk dirhem istihkak eder. Daha yakınsa hakim takdir eder.

Malik- Ücret mukadder olup ecri misl verilir.

Şafii- Ücret mukadder değildir. Şart koşulmamışa birşey verilmez.

Ahmet- Ücret mukadderdir. Bir dinar veya on iki dirhem verilir. (Yakın mesafeye on dirhem, şehrin dışından getirirse on dirhem verilir.)

Karagülle- Kaçan köleyi yakalayıp getirenin ücreti mukadder bir değer yoktur. Ancak eğer şartta belirtilmemişse uzak yakın mesafeler dikkate alınmadan rayiç miktar varsa o verilir. Yoksa rayiç bedel takdir edilir. Bu bedel mesafeye göre değil kaçanın kaçtıktan sonra geçen zamana göre yapılır.  

SORU:4- Kaçak köleyi getirenin getirirken harcadığı meblağı ayrıca alır mı?

Numan ve Şafii- Harcadığı meblağı ayrıca almaz. Hakim kararı varsa  alır. Ve köleyi bunu almadan teslim etmeyebilir.  

Malik- Harcadığı meblağı ayrıca almaz.  Ecri misl alır.

Ahmet- Harcadığı meblağı ayrıca almaz.

Karagülle- Herkese yapılmış açık ihalelerde ihale eden ne belirtmiş ise karşılık odur. Diğer bütün masraflar kabul yapana aittir. Her türlü masrafların bedele ithalı şarttır.

Herkese açık olarak yapılan icaplarda en son kabul tarihi belirtilmemişse her zamana onu istihkak eder. Hukuki infaza rıza göstermeyenlere ancak cuale uygulanabilir. Başka türlü cebri icar yoktur.

Her siyasi akilenin bir güvenlik çevresi vardır. Hukuki infaza rıza göstermeyen kimseler için hakem kararları ile askeri infaz sistemi uygulanır. İnfaz eden akile cualeyi istihkak eder. İcra eden kişiye ödeme payını kendileri belirler.