NAFİLE

İbadetlerin bir kısmı tek, bir kısmı ise topluca yapılır. Tek ibadetin iki gayesi vardır. Biri, toplu ibadetlere eğitilmiş olarak katılmak, topluluk içinde acemilik göstermemektir. Hacda umre, zekatta sadaka ve kurbanlar, oruçlarta da Ramazandan sonra altı gün oruç nafile ibadetlerdir. Namazlarda ise nafile, yani kendi başına ifa edilen namazlar vardır.

Nafile namazların ikinci gayesi ise insanın kendi kendine cemaatten uzak, doğrudan Allah'ın huzurunda olmasıdır.

Canlılar tek başına üretip tüketirler, memeli hayvanların hemen hepsi böyledir. Bazı hayvanlar ise kollektif üretip kollektif tüketirler, arılar ve karıncalar bu tür hayvanlardır. İnsanlar ise topluca üretirler, tek başlarına tüketirler. Para bölüşmeyi sağlar. Başka canlılarda para yoktur, fiyat  ve ücret yoktur. Bu nedenle, insanın bir toplum tarafı vardır ve bunu farz ibadetlerle dengeler, bir de kişisel tarafı vardır, bunu da nafile ibadetlerle dengeler.

Farzlarda uyum sağlanması için hareketler kesin olarak belirlenmiş olduğu halde, nafilelerde kişiler serbest bırakılmıştır. Kendilerini arzularına göre eğitir ve dengelerler.

SORU:1- Kaç çeşit nafile vardır?

Numan- Sünnet iki türlüdür. Müekkede ve müekkede olmayan. Müekked sünnetleri terk mekruhtur. Müekkede olmayan sünnetleri terk mekruh değildir. Ayrıca farzlar da iki türlüdür. Farzları inkar küfürdür. Vacipleri inkar küfür değildir, terki günahdır, cezası vardır.

Malik, Şafii ve Ahmet- Sünnet iki türlüdür. Müekkede ve müekkede olmayan. Müekked sünnetleri terk mekruhtur. Müekkede olmayan sünnetleri terk mekruh değildir. Vaciple farz birdir.

Karagülle- İbadetler tek yapılabiliyorsa bunlara nafile diyoruz. Birlikte yapılıyorsa buna  vacip diyoruz.

Gerek nafile, gerekse vacip ibadetlerin bir kısmı rükündür. O olmadığı zaman tamamı fasit olur. Namaz kılınmazsa müslüman olunmaz. Ruku yapılmazsa namaz fasit olur. Farzlarda ise günah vardır, ancak tamamı bozulmaz. Namazda tesbih farzdır, ama tesbih yapılmazsa namaz bozulmaz. Ayrıca sünnetler vardır, işlenirse sevabı vardır, işlenmese günahı yoktur. Ama işlenmesi istenir. Yasaklar vardır. İşlenmesi halinde ceza verilir. Haramlar vardır, işlenmesi halinde hukuk onu korumaz ama cezası yoktur. Mekruhlar vardır, işlenmesi istenmez ama hukuk onu korur. Nafileler haramları engeller.

SORU:2- Nafile namazlar kaç rekattır?

Numan- Üç rekat vitir vaciptir. Sabahtan önce iki; öğleden önce dört, sonra iki; akşamdan sonra iki; yatsıdan sonra iki müekkede sünnettir. Cumadan önce dört, sonra da dört müekked sünnettir. İkindiden önce dört ve yatsıdan önce de dört, müekkede olmayan sünnettir. Öğleden, yatsıdan sonraki müekked sünnetlerin dörder kılınması müekked olmayan sünnettir.  

Malik ve Ahmet- ... rekat vitir, sabahtan önce iki, öğleden önce iki, sonra iki, akşamdan sonra iki, yatsıdan sonra iki müekkede sünnettir. Cumada önce dört, sonra da dört müekked sünnettir.

Şafii- ... rekat vitir, sabahtan önce iki, öğleden önce dört, sonra dört, ikindiden önce dört, akşamdan sonra iki, yatsından sonra iki rekat müekkede sünnettir. Cumadan önce dört, sonra da dört rekat müekked sünnettir.

Karagülle- Üç rekat vitir nafile olarak farzdır. Kendi başına evde ifa edilir. "Fetehecced bihi nafileten lek" ayeti bunu emreder. Bununla farz namazlar yirmi rekat olur. 10'u gece, 10'u gündüz namazlarıdır. Gündüz namazları 2,4,4 bölünür, gece namazları da 3,4,3 olarak bölünür.

Nafile namazları da 20 rekattır. Bunlardan 10'u gece, 10'u gündüz nafilesidir. Farzlardan sonra kılınanlar evlerde, önce kılınanlar mescitlerde tek başlarına kılınır. Bunlar ezan okunduktan sonra cemaatı bekleme vaktinde kılınır.

Sabahtan önce iki, öğleden önce dört, ikindiden önce dört, yatsıdan önce dört rekattır. Bunlar kifayeten müekkededir. Öğleden sonra iki, akşamdan sonra iki, yatsıdan sonraki iki ise müekkededir. Sabahtan önceki iki rekat, istenirse vitirden sonra evde, istenirse sabahtan önce mescitte kılınır. Mescitlerde kılınması kifayedir, müekkededir. Sabah erken kılınan sünnet gece sünneti kabul edilirse, sünnetlerin de onu gece, onu gündüz sünneti olur. Cumanın ilk dört sünneti kifayeten müekkededir. Son sünneti müekked sünnettir. Cuma iki rekat kılındığından, yerine son sünnet dört rekat kılınır.

SORU:3- Tek kılınan farz ve sünnetler namazlar dışındaki namazlar kaçar rekat kılınır?

Numan- Gündüz namazlarında dört veya iki, gece namazlarında iki, dört, altı veya sekiz rekatta bir selam verilebilir. Tek rekatlık namaz yoktur.

Malik, Şafii ve Ahmet- Tatavvu namazlarında sünnet, iki rekatta bir selam vermektir. Tek rekatte de selam verilebilir.

Karagülle- Allah herşeyi çift yaratmıştır. Tek başına bir rekatı kılmak mekruhtur. Çift rekatleri iki, dört veya sekiz olarak kılmak caizdir. Onaltı da kılınabilir. Tek rekatlılarda bir rekatta kerahat vardır. Üç, yedi ve onbeş rekatte selam vermekte kerahat yoktur.

SORU:4- Vitir kaç rekattır?

Numan- Vitir üç rekattır, ne fazla ne eksiktir.

Malik- Vitir en az üç rekattır, fazlasının sınırı yoktur. Son rekat ayrı kılınır.

Şafii ve Ahmet-Vitir en az bir, en çok onbir rekattır.

Karagülle- Vitir en az üç rekattır. Nafile olarak farzdır. Bununla farzlar yirmi rekat olmaktadır. Selam vermeden yedi veya onbeş kılınabilir. Selam vermek şartıyla ve ikişer rekat olmak üzere beş, dokuz, onbir ve onüç olarak da kılınabilir. Diğer namazların sünnetleri burada toplanabilir. İsteyen gündüz namazlardan önce veya sonra kılar, isteyen gece namazları olarak vitirden önce kılar.  

SORU:5- Vitrin son rekatında ne okunur?

Numan- İhlas suresi.

Malik, Şafii ve Ahmet- İhlas, Falak ve Nas sureleri.

Süleyman- Vitrin son rekatında tekbirden önce İhlas süresi, tekbirden sonra Falak ve Nas sureleri dua olarak ve huşu halinde sessiz okunur.

SORU:6- Vitirden sonra teheccüd namazı kılan, sonunda tekrar vitir kılması gerekir mi?

Numan, Malik ve Şafii- Vitirden sonra teheccüd kılana tekrar vitir gerekmez.

Ahmet- Vitriden sonra teheccüd kılan, önce bir rekat kılarak onu çift yapar, sonra çiftleri kılar, sonra gene tek rekat kılar.

Karagülle- Vitirden sonra teheccüd kılan, önce bir rekat kılarak onu çift yapar, sonra çiftleri kılar, sonra gene tek rekat kılar. Tek rekatle tamamlayıp kılsa mekruh olur.

Sonunda vitir kılmaz.

SORU:7- Vitirde kunut yapılır mı?

Numan- Son rekatın son yarısında kunut yapılır.

Malik- Ramazanın son yarısında vitirde kunut yapılır. (Yıl içinde yapılır.)

Şafii- Vitirde Ramazanın son yarısında kunut yapılır. (Kimi- Bütün yıl vitirde kunut yapılır.)

Ahmet- Vitirde bütün yıl kunut yapılır.

Karagülle- Vitrin son rekatında Fatiha ve İhlas kunut halinde okunur. Tekbir alınır, huşu haline geçilir, Falak ve Nas sureleri dua olarak okunur. "Kul" söylenmese de olur. Sessiz okunur ve gözler secdede olur. Rukudan doğrulduktan sonra sabah namazında olduğu gibi huşua geçilir ve sükut içinde beklenir.

SORU:8- Teravih Namazı sünnet midir?

Numan, Malik, Şafii ve Ahmet- Sünnettir.

Karagülle- Teravih namazı sünnettir. Yatsıdan sonra mescitlerde kılınır.

Her ocak teravihi kendi mescidinde kılar. Cuma mescidinde de kılınır. Her mescit değişik program uygular. Uzun yapar, kısa yapar. Kıraat yapar, sohbet eder, kitap okur, zikir yapar. Ara ara da namaz kılar. Halk değişik ocaklara dağılır, kimin hangi programına katılmak isterse ona katılır. Ocaklar arası yıllık yakınlaşmalar sağlanır. Oradan aldıklarını yıl içinde kendi ocaklarına getirirler.

SORU:9- Teravih kaç rekattır?

Numan, Şafii ve Ahmet- Yirmi rekattır.

Malik- Yirmi rekattır. (Otuz altı rekattır.)

Karagülle- Teravih namazı teheccüd namazıdır. Gündüz ve gece kılınan sünnet namazların tamamını isteyenler geceye bırakırlar ve bunu aşiret mescitlerinde beraber kılarlar. Aralarında dinlenir ve ilim, sohbet veya zikir yaparlar.

Teravihin 2,4,2,4,2,4,2 olarak kılınması daha iyidir. Sünnetlere uygun yapılmış olur. İsteyenler bazı sünnet namazlarını vaktinde kılarlar. Ramazanda sünnetleri kılmak müekkededir. Teravihi kılmayanlar sünnetleri vaktinde kılmalıdırlar.

SORU:10- Teravih nerede kılınır?

Numan- Mescitte kılmak daha iyidir.

Ebu Yusuf- İmamla da kılabilir, evinde kılması daha iyidir.

Malik- Evde kılmak daha iyidir.

Şafii ve Ahmet- Mescitte kılmak daha iyidir.

Karagülle- Bucak imamının teravihi kıldırması caiz değildir. Kendisi değişik ocakları ziyaret ederek kılabilir veya evinde kılar. Diğerleri başka ocakların mescitlerinde namaz kılarlar. Cuma mescidinde de bir veya bir kaç grup olabilir.

Ocak mescidi yüz kişiyi alacak büyüklüktedir, yani 100 metre karedir. Cuma mescidi bunun iki katıdır. Meydanı ise 10.000 kişi sığacak kadardır. Meydan örtülürse iyi olur.

SORU:11- Kılınmayan namazlar sonra kaza edilir mi?

Numan, Malik, Şafii ve Ahmet- Sonra kaza edilir.

Karagülle- Namaz, vakitlerin düzenlenmesi için konmuş bir ibadettir, vaktin geçmesi ile hikmeti yok olur. Bu nedenle, namazda kolaylık tahfif (yarılama) ile sağlanmıştır; tehir (erteleme) ile sağlanmamıştır.

Her zorluğun bir kolaylığı vardır. Ya tehir, ya da tahfif. Namazda tahfif var, tehir yoktur. Oruçta tehir var, tahfif yoktur. Nasıl namaza kıyas ederek oruçta tahfif yapamazsak, namazda da oruca kıyas ederek tehir yapamayız. Uyku ve unutma halleri müstesnadır. İnsan uyandığı veya hatırladığı zaman tertibini bozmadan eski namazları cem eder. Savaş halinde tam kıtal varken de böyle yapılır. Bunlara kıyas edilebilecek hallerde cem etmek mümkündür.

Bir toplantıda iken toplantı dağılıncaya kadar namazlar tehir edilebilir. Bu bir günden fazla olamaz.

SORU:12- Namazların kılınması haram olan saatlerde kaza namazı kılınır mı?

Numan- Kılınmaz.

Malik, Şafii ve Ahmet- Kılınır.

Karagülle- Namazların kılınması haram olan saatlerde kaza namazı kılınır. Öğleden önce namaz kılmak, işi erken bırakmak olduğu için caiz değildir. Sabahleyin geç kılmak, işe geç gitme anlamında olduğu için caiz değildir. İkindide ise o ikindi kılınabilir. Eğer eski vakitler de eklenmişse onlar da kılınabilir.

SORU:13- Güneş doğarken sabah namazı fasit olur mu?

Numan- Fasit olur.

Malik, Şafii ve Ahmet- Fasit olmaz.

Karagülle- Öğleden önceki mesai resmi mesaidir. Herkes vaktinde işine gider ve önce terketmez.

Günlük mesai sanayi yerlerinde altı saattir. Zırai yerlerde ise yazın uzun, kışın kısadır. Arada boş vakit bulurlarsa tek veya cemaatle kılarlar, bulamazlarsa öğleden önceki sünnet namazı vaktinde kılarlar.

SORU:14- İkindi namazını kılarken güneş batsa, namaz fasit olur mu?

Numan, Malik, Şafii ve Ahmet- Fasit olmaz.

Karagülle- İkindi namazını kılarken güneş batsa, namaz fasit olmaz. Bitişik olarak akşam kılınır. Doğarken iş vakti giriyor, batarken ise iş vakti çıkıyor.

SORU:15- Sünnet namazlar kaza edilir mi?

Numan- Farz namazlar ile beraber kaza olunur.

Malik- Kerahet vaktinde kaza edilmez.

Şafii- Kerahet vaktinde eda edilebilir. (Edilmez.)

Ahmet- Kerahet vaktinde eda edilebilir. (Edilmez.)

Karagülle- Sünnet namazları, ancak teheccüd namazı olarak kaza edilir. Onun da yalnız, müekked olanları kaza edilir. Bunlar da 10 rekattır. Ramazanda 20 rekattır. Günde kırk rekatten fazla namaz kılmak mekruhtur. Bütün yıl oruç tutmaya benzer. Namazı hasen yapmak gerekir. Bir şeyin çok yapılması da, az yapılması kadar zararlıdır.  Az yemek neyse,  çok yemek de odur. Her şeyin ifrat ve tefritinden kaçınmak gerekir. Seferde 11 rekat farz kılınmalıdır. Normal vakitlerde 20 rekat namaz kılınmalıdır. Hergün 10 rekat sünnet kılmak müekkeddir. 10 rekat daha sünnetin kılınması hasendir. Daha fazlası için başka hasenler yapılmalıdır.

SORU:16- Farz kılınırken sünnet namazları kılınır mı?

Numan ve Malik- Kılınmaz, sabah namazının sünnetini kılmamışsa ve eğer bir rekatına yetişeceğini zannederse mescidin dışında bu sünneti kılar.

Şafii ve Ahmet- Kılınmaz.

Karagülle- Farz namaz kılınırken sünnet namazları kılınmaz. Eğer vitir namazını kılmamışsa ve sabah olmuşsa iki rekat sünnet namazını kılmak farzdır. Farzın kazası olur. O gün vitri veya herhangi bir sünnet namazı  kılmışsa, sabah namazının sünneti ile müekked sünnetler arasında fark yoktur. Eğer o gece vitri veya herhangi iki  rekat  namazı kılmamışsa ve eğer bir rekatına yetişeceğini zannederse mescidin dışında bu sünneti kılar. Yoksa artık kaza edilmez.

Sünnet namazları o günkü kaza namazları yerine de geçer. Rekatlerin uyması gerekir. Niyette tayin şartı yoktur.

SORU:17- Kerahet vakitleri hangi vakitlerdir?

Numan ve Malik- Sabah namazı kılındıktan sonra güneş doğuncaya kadar, güneş doğmaya başladığında güneş doğup doğma zamanı biraz geçinceye kadar; ikindi namazından sonra güneş sarardıktan sonra güneş batması bitinceye kadar geçen vakitler ve güneşin tepede olduğu vakitler kerahet vakitleridir.

Şafii ve Ahmet- Sabah namazı kılındıktan sonra güneş doğuncaya kadar, güneş doğmaya başladığında güneş doğup doğma zamanı biraz geçinceye kadar; ikindi namazından sonra güneş sarardıktan sonra güneş batması bitinceye kadar geçen vakitler kerahet vakitleridir.

Karagülle- Sabah namazı kılındıktan sonra iş vakti girer, işe başlanıncaya kadar namaz kılınmaz.

Öğle vakti işin bitme zamanıdır, iş bitinceye kadar namaz kılınmaz.

İkindi vakti iş zamanıdır, akşam iş bitinceye kadar namaz kılınmaz.

Güneş doğduktan sonra ve zevalden evvel çalışmayanların namaz kılmalarına müsade edilmiştir. Kılmamak evladır.

Mesailer  güneş doğmadan önce başlar. Günler kısa ise sabah erkene alınır. Öğle vakti paydos vaktidir. Sanayi topluluklarında altı saat sabah mesaisidir. Gündüz uzunsa mesaiye güneş doğmadan önce başlanır,  altı saat sonra tatil edilir. O zaman öğle namazı güneş zevale girmeden önce kılınır, bu sahihdir.

Günler kısa ise öğleden sonraki üç saatlik mesai yapılmaz. Gece ibadetleri uzun yapılır. Günler normalse güneş batmadan önce üç saatlik mesai yapılır. Günler uzunsa öğleden sonraki mesai de altıya çıkarılır. Her ne olursa olsun ikindi zevalden önce kılınmaz, öğleden sonraya bırakılır.

Hasılı güneşin doğma, batma ve zeval saatlerine dikkat edilerek, çalışma saatlerinde aşağıdaki kurallar geçerlidir.

a)Sabah mesaisi güneş doğmadan önce başlar.

b)Sabah mesaisi zevalden sonraya bırakılamaz.

c)Sabah mesai altı saattır. Yaz kış terk edilmez.

d)Akşam mesaisi zevalden sonra başlar.

e)Akşam mesai güneş batımında biter.

f)Akşam mesaisi üç saattir. (Uzun günlerde altı olabilir.) Kışları terk edilebilir. Yerine gece eğitimi ikame edilir.

h)Gece eğitimi güneş battıktan sonra başlar.

I)Gece eğitimi yatmadan önce yapılır.

j)Gece eğitimi üç saattır.

k)Gece eğitimi yazın terk edilir, yerine akşam mesai yapılır.

l)Yılda 2.000 saat sabah resmi mesaiye, 1.000 saat akşam serbest mesaiye, 1.000 saat da eğitime ayrılır.

m)Bu sınırlar içinde her bucak kendi vakitlerini kendisi belirler.

n)Mesai saatlerinde namaz kılmak haramdır.

SORU:18- Kaç çeşit kerahet vakti vardır?  

Numan, Malik, Şafii ve Ahmet- İki çeşit kerahet vakti vardır. Biri, vakit sebebiyle kerahettir. Güneşin doğma, zeval ve batma vakitleridir. Diğeri ise fiil sebebiyle kerahet vakitleridir. Bunlar da sabahın ve ikindinin kılınmış olmaları vakitleridir.

Karagülle- İki çeşit kerahet vakti vardır. Biri vakit sebebiyle kerahettir. Güneşin doğma ve batma vakitleridir. Diğeri ise fiil sebebiyle kerahet vakitleridir. Bunlar da sabahın ve ikindinin kılınmış olmaları vakitleridir. Zeval vaktinden önce ikindi kılınmaz ama zeval vaktinden önce öğle kılınabilir. Mesai bitmeden önce öğle kılınamaz. Dolayısıyla zeval vakti tam olarak kerahet vakti sayılamaz.

Bütün bunlardaki hikmet, iş zamanlarında ibadetin meşru olmamasıdır. İbadet iş içindir. Yani işlerin iyi yapılması ve işlere hazırlık içindir. İş terkedildikten sonra hazırlığın manası kalmaz.

SORU:19- Kerahet vakitlerinde namaz kılınabilir mi?

Numan- Yalnız o günün ikindi namazı kılınabilir, başka namazlar kılınamaz.

Malik ve Ahmet- Yalnız o vaktin namazı kılınabilir, başka namaz kılınamaz.

Şafii- Yalnız o vaktin namazı kılınabilir, başka farzlar kaza edilebilir ve o vakte ait tahiyyet, ziyaret ve tilavet, nezir, yıkanmayı tecdid gibi namazlar da eda edilir.

Karagülle- Kerahet vakitlerinde yalnız o günün ikindi namazı kılınabilir. Başka namazlar kılınamaz. Sadece tilavet secdesi yapılır.

Tahiyyat, bir mescide girildiğinde namazsız çıkmamak için kılınan namazdır. Eğer bir namaz kılınmışsa ayrıca tahiyyata gerek yoktur.

Ziyaret namazları ise Mekke, Medine veya Aksa mescitlerine gidildiğinde ayrıca kılınan namazdır. Diğer namazlar kılınmış ise de kılınır.

Nezir o vakitte yapılması nezredilen namazdır. Bu nezir batıldır.

Abdest almış ama hiç namaz kılmamışsa ama yeniden abdest alacaksa bir namaz kılması müstehabdır.

SORU:20- Sabah namazının sünnetinden sonra nafile kılınır mı?

Numan, Şafii ve Ahmet- Kılınması mekruhtur.

Malik- Mekruh değildir.

Karagülle- Sabah namazının sünnetinden sonra nafile kılınması mekruhtur. Vitirden sonra gece namazları kılınmaz, sadece sabah namazının iki rekatı kılınır.

SORU:21- Kerahet vakitlerinde Mekke'de namaz kılınır mı?

Numan ve Ahmet- Kılınmaz.

Malik ve Şafii- Kılınır.

Karagülle- Kerahet vakitlerinde Mekke'de namaz kılınmaz. Mekke'de de beş vakit namaz farz olduğuna göre, aynı mesainin uygulanması gerekir.

Misafirlere uygulanan mesai saatleri ile mukimlere uygulanacak mesai saatleri farklıdır. Misafirler günde altı saat yol alırlar. İsteyenler, on sekiz saatte konaklar, orada temaslarda bulunurlar. Öğle, ikindi ile cem edilir,  akşamla yatsı cem edilir, yolcular diğer vakitlerde serbest bırakılırlar. İsteyenler yolculuğa devam ederler.

Gemide, trende, havada olanlar kendilerine göre namaz vakitleri düzenlerler.

Uzayda ve kutuplarda olanlar vakitlerini farklı düzenlerler.

Güneşin batmadığı yerde, güneşin en aşağıda olduğu yer akşam, en yukarıda olduğu yer de sabah kabul edilir. Güneşin hiç doğmadığı yerde en çok aydınlığın görüldüğü zaman sabah, oniki saat sonra akşam olur.  

Uzaydakiler Mekke saatini kullanırlar. Sadece öğle vaktini sabah kabul ederek hareket ederler. Mesaileri saatlere göre düzenlenir.