HIDANE

Bir kimsenin varolmasına sebep olanlar, onu yaşatmakla yükümlüdürler. Onlar da büyüyüp gücleri yetince başkalarının varolmasına sebep olmak ve onları yaşatmakla yükümlüdür. Borçlarını böyle öderler. Kendilerinin varolmasına sebep onları yaşatmak görevdir. Sonra yaşlandıkça onlar da aynı şekilde yaşamak zorundadır.

          Doğurma ve bedenen hizmet, kadın yakınlara; koruma ve nafaka erkek yakınlara aittir.

Çocuğu evde temsil ve kişisel eğitim hakkına “hıdane”; çocuğu dışarıda temsil ve sosyal eğitim hakkına “velayet” diyoruz.

SORU:1- Hıdane hakkı kimindir?    

Numan, Malik, Şafii, Ahmet ve Karagülle- Hıdane hakkı annenindir.

SORU:2- Başka koca ile evlenen kadının duhuldan sonra hıdane hakkı düşer mi?    

Numan, Malik, Şafii ve Ahmet- Düşer.

Karagülle- Başka koca ile evlenen kadın duhuldan sonra hıdane hakkı, başkanın kararı ile düşer. Hakemlerin kararı ile hıdane hakkını geri alabilir. Gerek hıdanede gerekse velayette sayılı sebeplerden dolayı başkanın kararı ile hak elinden alınabilir. Bu hak hakemler kararı geri alınabilir.

Hakemler kararı ile her zaman hıdane ve velayet hakları kaybedilebilir.

SORU:3- Başka koca ile evlendiği için hıdane hakkını kaybeden anne, boşanıp iddeti tamamladıktan sonra yeniden bu hakkı kazanır mı?    

Numan, Malik, ve Ahmet- Kazanır.

Şafii- Kazanamaz. (Kazanır.)

Karagülle- Başka koca ile evlendiği için hıdane hakkını kaybeden anne boşanıp iddeti tamamladıktan sonra yeniden bu hakkı hakemlerin kararı ile kazanır. Velayeti hakemler kararı ile elinden alınan kimse sebeplerin zail olduğunu hakemler nezdinde ispat ederse velayet hakkını yeniden alabilir.

SORU:4- Erkek çocuk kimin hıdanesindedir?   

Numan ve Malik- Erkek çocuk kendi başına yeme, içme, giyme, dışarı çıkma, temizlik yapma hususunda bağımsız davranıncaya kadar annesinin yanında kalır, sonra babasının yanında kalır. (Kalmaz.)

Şafii- Erkek çocuk yedi yaşına kadar annesinin yanında kalır, sonra  çocuk kimi isterse onun yanında kalır.

Ahmet- Erkek çocuk kendi başına yeme, içme, giyme, dışarı çıkma, temizlik yapma hususunda bağımsız davranıncaya kadar annesinin yanında kalır, sonra babasının yanında kalır. (Yedi yaşına kadar annesinin yanında, sonra kimi isterse orada kalır.)

Karagülle- Erkek  ve kız çocuk yedi yaşına kadar annesinin yanında kalır. Babasının eğitime müdahale hakkı yoktur. Yedi yaşından sonra  gündüzleri babasının geceleri annesinin yanında kalır. On yaşından sonra çocuk kimi isterse onun yanında kalır. Anne veya baba, diğerine gitmeye engel olamaz.

SORU:5- Kız çocuk kimin hidanesindedir?

Numan- Kız çocuk kendi başına yeme, içme, giyme, dışarı çıkma, temizlik yapma hususunda bağımsız davranıncaya kadar annesinin yanında kalır, sonra babasının yanında kalır. (Kalmaz.)

Malik- Kız  çocuk baliğ oluncaya kadar, babasının yanında kalır. (Kalmaz.)

Şafii- Kız çocuk yedi yaşına kadar annesinin yanında kalır, sonra çocuk kimi isterse onun yanında kalır.

Ahmet- Kız çocuk kendi başına  yeme, içme, giyme, dışarı çıkma, temizlik yapma hususunda bağımsızlık kazanıncaya kadar annesinin yanında kalır, sonra babasının yanında kalır. (Kız çocukta muhayyerlik yoktur.)

Karagülle- Erkek ve kız çocuk yedi yaşına kadar annesinin yanında kalır, babasının eğitime müdahale hakkı yoktur. Yedi yaşından sonra gündüzleri babasının geceleri annesinin yanında kalır. On yaşından sonra çocuk kimi isterse onun yanında kalır. Anne veya baba diğerine gitmeye mani olamaz. Üvey annelerin hıdane hakkı ve yükümlülükleri yoktur.

SORU:6- Anne babadan kızkardeş babadan kızkardeşten daha önce midir?  

Numan, Malik, Şafii, Ahmet ve Karagülle- Annebabadan kız kardeş babadan kız kardeşten daha öncedir.

SORU:7- Hıdanede teyze, haladan önce midir?    

Numan- Hıdanede teyze haladan öncedir. (Değilidir.)

Malik- Öncedir.

Şafii ve Ahmet- Önce değildir.

Karagülle- Anneanenin anneleri, çocuktan onbeş yaş büyük ablaları, teyzeleri, kızkerdeşleri, kızkardeşten yeğenleri sıralanırlar. Babadan kız kardeşlerin hıdane hakları yoktur. Anadan erkek kardeşlerin de velayet hakları yoktur.

SORU:8- Baba başka şehre göç ederse çocuğu alıp götürebilir mi?    

Numan- Götüremez.  

Malik ve Şafii- Götürebilir.

Ahmet- Götürebilir. (Götüremez.)

Karagülle- Baba gündüzleri annenin evinde çocuğunu görebilir. Annesinin izni olmadıkça çocuğu alıp götüremez. Çocuğu zorla alıp götürse çocuğun hukukunu çiğnemiş olmaz; annesinin hukukunu çiğnemiş olur. Kölesini kaçırmış gibi cezalandırılır.

SORU:9- Anne çocuğunu alıp başka beldeye hicret edebilir mi?

Numan- Kendi beldesi olmak ve akdin orada yapılmış olması şartlarıyla alıp hicret edebilir. Bir gün gidilip gelinebilen yere hicret edip götürebilir. Darı harb yerine veya şehirden köylere götürürse yine engel olunabilir.         

Malik, Şafii ve Ahmet- Anne çocuğunu alıp başka beldeye hicret edebilir. Yer değiştirmede baba daha çok hak sahibidir.

Karagülle- Anne soyunun bulunduğu yerden başka bir yere göç ederse babası değil, çocuğun diğer kadın akrabaları başkanın kararı ile geri alabilir. Anne hakemler nezdinde dava ile götürebilir.

İnsanların ihtiyaçları yeme, giyinme, barınma ve seyahatten ibarettir. Bunların mali kısmı babaya, hizmet kısmı anneye aittir. Ayrıca doğurma anneye, koruma babaya aittir. Bu görevlerine karşılık çocuğu temsil etme ve eğitme hakları vardır. Bunlardan kişisel eğitimi yaptırma anneye, sosyal eğitimi yaptırma babaya aittir. Kişisel eğitim doğumla başlar ve on yaşına kadar sürer. Soyal eğitim yedi yaşında başlar ve onbeş yaşına kadar sürer.

Çocuğu evde temsil ve kişisel eğitim hakkına hıdane; çocuğu dışarıda temsil ve sosyal eğitim hakkına velayet diyoruz.