SELEM

(ÖNÖDEMELİ SİPARİŞ)

Bir malın satılması için alıcının görme hiyarı vardır. Gördükten sonra, malı kabul edip etmemek alıcının hiyarındadır. Mal tarif ediliyorsa, görmeden de alışveriş yapılabilir. Bu nedenle malın vasıfları kesin olarak yazılmalı, toleransları belirlenmelidir.

SORU: 1-Selemin caiz olmasının şartları nelerdir?

Numan- Altı şart vardır: Malın cinsi, vasfı, mikdarı, vadesi, bedeli ve teslim yeri.

Malik, Şafii ve Ahmet- Beş şartı ve bir lazimi vardır: Malın cinsi, vasfı, mikdarı, vadesi, bedeli şartıdır, teslim yeri lazimidir.   

Süleyman- Selemin şartları şunlardır:

1) Selem borçlusu belli olmalıdır. Borçlusu belli olamayan senetler batıldır.

2) Selem borçlusunun akilesi(sigortası) bulunmalı ve teminat olmalıdır.

3) Senete işyerlerinden maddi teminat gösterilmelidir. Akile teminatı olmayan selem akitleri fasittir.

4) Senedin mukavelesi yapılmalı, maddenin yapısı ile şekli tam olarak tanımlanmalı ve kabuledilecek toleranslar gösterilmeldir. Proje tam ve net olmalıdır. Standart hale getirilmeyen mallar alıcı hiyarı ile satılır.

5) Selem senedi çıkarılır, üreticiye kredi olarak verilir ve üretici bunu satarak selem akdini yapar.  Senetsiz yapılan selem akitleri sahihtir, başkasına devredilemez.

6) Senette teslim yeri belirtilmelidir. Teslim yeri belirtilmeyen selemlerde, teslim yeri senet alana en yakın mağazadır.

7) Senedin bedeli peşin olmalıdır. Parası ödenmeyen senet geçerli olmakla beraber konan vade batıldır. Hemen talep edebilir, ödeyemezse alıcı iflas etmiş olur

8) Teslim vadesi belirtilmelidir.  Vedesi belirtilmezse selemin vadesi gelmiş olur.

9) Senet alıcı ve satıcı defterlerine yazılır. Çıkışı olup girişi olamayan senetler sahte kabuledilir. Mal açık çıkarsa ödetilir. Kasdi olduğu sabit olursa hırsızlık cezası ile cezalandırılır.

SORU: 2-Hangi mallarda selem akdi yapılabilir?

Numan, Malik, Şafii ve Ahmet- Vasıfları zaptedilebilen ölçülebilir, tartılabilir, sayılabilir mallarda selem caizdir.

Süleyman- Standardı olan ve projesi yapılabilen bütün mallarda selem akdi caizdir. Selem akdinde kamu teminatı şarttır.

SORU: 3-Nar ve kavun gibi vasıfları, büyüklükleri farklı olan mallarda selem caiz midir?

Numan- Caiz değildir.

Malik, Şafii ve Ahmet- Caizdir.

Süleyman- Yaş meyve ve canlı hayvanlar, genetik mühendislik ile gittikçe standartlaştırılıyor. Kontröller de gelişiyor, ses ve elektriki dalgalarla meyvenin kontrölü tahrib edilmeden yapılabiliyor.  Misal olarak kavuna tat veren şeker miktarı, açlık yapan madde miktarı tesbit edilebilir. Kontröller kolaylaştırılır. Standart yapılır, tolerans konduktan sonra  bütün mallarda selem caizdir.

Bir malın standardı çıkarken onu kontröl mekanizması ve cihazları da belirtilir. Mal ambara teslim edilirken o cihazlarla muayene yapılır, teslim edilir. Bakkaldan alıp eve götürülen mal, standart dışı çıkarsa kontröl edilir ve bozuk çıkarsa, ambara teslim esnasındaki kontrölörlerin akileleri tazmin eder.

SORU: 4-Aslı keyl olanın veznen selem yapılması veya aslı vezn olanın keylen selem yapılması caiz midir?

Numan, Malik ve Şafii- Caizdir.

Ahmet- Caiz değildir.

Süleyman- Tartılabilen mallarda asıl olan tartıdır. Sonra yüzeyin ölçülmesidir. Sonra hacim  ölçülmesidir. Standartlarda kabul edilen ölçüler esasdır.

SORU: 5-Vadeli veya vadesiz selem caiz midir?

Numan, Malik ve Ahmet- Vadeli selem caiz; vedasiz selem caiz değildir. Az da olsa bir müddet konmalıdır.

Şafii- Vadeli olsun, vadesiz olsun selem caiz değildir.

Süleyman- Selemde esas olan malın görünmeden satılmasıdır. Başka bir tabirle borçlunun alacaklıya ayn değil de misl borçlanmasıdır. Burada vade caizdir, şart değildir. Kur’an’da ila ile kayt, vadeli borçlanmaların yazılması gerektiği belirtilmektedir.

SORU: 6-Hayvanlarda selem caiz midir?

Numan- Selemi ve istikrazı caiz değildir.

Malik, Şafii ve Ahmet- Hayvanda selem ve karz  caizdir.

Sahabi ve Tabiin Cumhuru- Hayvanda selem ve karz caizdir.

Süleyman- Hayvanların kitabında hayvanın halkça maruf türü yazılmalıdır, erkek ve dişiliği, yaş toleransı ve asgari kilosu belirtilmelidir. Canlı kilo olarak tartılıp alınır. Kilo farkı beşte birden fazla olmayan hayvanlar sayı ile de selem yapılabilir.

İare, hayvanı kirasız verip artıp eksilmeyi, gelir giderini ona bırakmaktır. Genel afetler dışındaki ölümler borçluya aittir.

Genel afetler, tabii afetlerle savaş ve yangın gibi insanlar tarafından çıkarılan ve herkese şamil afetlerdir.

İcarede de durum aynıdır. Artıp eksilme mal sahibine aittir. Kiracı yalnız belirlenen menfaatlerden yararlanır. Bir süt hayvanının sütünden yararlanılır, yavrusu sahibine aittir. Kiralayan bahçenin meyvesinden yararlanır, büyüyen fidan veya kırılan ağaç mal sahibine aittir.

Karz genel afetler dışında her türlü artma ve eksilmenin gelir ve giderin borçluya ait olduğu akittir. Deynden farkı aynısını değil, mislini teslim etme ile yükümlü olmasıdır.        

SORU: 7-Kölelerin selemi caiz midir?

Numan- Kölelerin selemi ve istikrazı caiz değildir.

Malik, Şafii ve Ahmet- Cinsel ilişki kurulan cariyenin selemi ve karzı caiz değildir. Diğer köle ve cariyenin karzı ve selemi caizdir.

Sahabi ve Tabiin Cumhur- İlişki kurulan cariyenin selemi ve karzı caiz değlidir. Diğer köle ve cariyenin karzı ve selemi caizdir.

Muzni, İbni Cerir- Vat’ cariyesinin selemi ve karzı caizdir.

Süleyman- Altın ve gümüş gibi kolayca üretilemeyen mallar ile üretilmesi serbest olmayan kölelerin selemi caiz değildir. Ayrıca köleler hiçbir zaman standart olmazlar. Bu sebeple karzı ve selemi caiz değildir. Kölelerin iaresi ve icaresi caizdir. İddet bekletmek şartı ile cariyelerin ilişki kurma maksadı ile iaresi veya icaresi caizdir. Bir kimsenin fahişeleri bir evde bulundurup iddet bekleterek kiralaması caizdir. Bu nedenle fahişe için dosya bulundurulur. İlişki kuran kimsenin kimliği ve adresi alınır,  fahişe ile buluşturulur, ayrıldıktan sonra iddet bekletilir. Doğan çocuk olursa babası nafaka vermekle yükümlüdür. Vermezse dini akilesi verir. Dini akilesi olan yabancılar da vat’da bulunabilir.

 Fahişe iddet doldurmadan veya gizli olarak cinsi ilişki kursa yarım zina cezası uygulanır. Gizli kurduğu için elli sopa, iddet içinde kurması halinde ise sürgün cezası uygulanır. Yalnız kadınların çalıştığı iş sitelerine gönderilir. Bunları fakir erkekler alıp evlenebilir.

SORU: 8-Parasını hasat günü, satış günü … ödenmek üzere mal satmak caiz midir?

Numan ve Şafii- Caiz değildir.

Malik- Caizdir.

Ahmet- Caiz değildir. (Caizdir.)

Süleyman- Parasını hasat günü, satış günü … ödenmek üzere mal satmak caiz değildir. Veresiye satıştır. Rehin teminatı varsa caizdir.

SORU: 9-Etin selemi caiz midir?

Numan- Caiz değidir.

Malik, Şafii ve Ahmet- Etin selemi caizdir.

Süleyman- Etin selemi caizdir. Eskiden et standardize dilemiyordu, saklanamıyordu. Bugün et standardize edilebiliyor ve buzhanelerde saklanabiliyor.

Genel olarak selemde teslim alacağı en ilk vadeyi gösterir. Ondan sonra ne zaman gelse malı alma hakkı vardır. Selem senedi hamiline olduğu için satıcı bulup teslim edemez, teslim yükümlülüğü, selem alana ait değildir. Selemin son tarihleri belirtilir. Dayanıklılık dikkate alınarak son tarihten sonra değerlendirme vakti ayrılır. Bu mukavelede yazılır, senette yazılmaz. Senedin son tarihinde alınmayan mallar  senetsiz piyasaya satılır. Elde dilen değerler bir hesapda toplanır. Vadesi gelip de mallarını almayanların toplam senetlerine bu para bölünerek gelene ödeme yapılır. Her ödemede yeniden hesablanır.

SORU: 10-Ekmekte  selem caiz midir?

Numan ve Şafii- Caiz değildir.

Malik- Caizdir.

Ahmet- Ekmeğin ve ateşte pişen her şeyin selemi caizdir.

Süleyman- Standart ekmeklerin selemle satışı caizdir. Selem üzerinde son tarih yazılır. Almazsa senet geçersiz olur. Değerlendirilir ve tüm alınmayan senetler bölüştürülür. Hesap, senet iade edildiği gün esas alınır.

SORU: 11-Hazır olmayan malın selemi caiz midir?

Numan- Caiz değildir. Akit sırasında uzakta olsa mahallinde olmalıdır.

Malik, Şafii ve Ahmet- Caizdir.  Zamanında olacağına zannı galip olmalıdır.

Süleyman- Selem senedini, üretici veya mal sahibi çıkarır. Bir kimsenin selem senedini çıkarabilmesi için mesleki akilesinin kefaletinde üretim yerinin mevcut olması gerekir. Siyasi akilenin kefaletinde çalışanlar kadrosunu oluşturmuş olmalıdır. İlmi akilenin kefaletinde bir taşınmaz rehin olarak gösterilmelidir. Nihayet dini akilenin velayetinde akit yapılmalıdır. Elinde selem senedi olanlar, selem akdi yapabilirler. Elinde selem senedi olmayanlar da selem akdi yapabilirler; ancak, başkalarına devredemezler. Malın hazır olma şartı yoktur. Senetli akitlerde kamunun teminatı olmalıdır, senetsiz selemlerde, selem verenin buna kanaat getirmesi imalat hanesini görmüş olması gerekir.

SORU: 12-Cevherlerde selem caiz midir?

Numan,Şafii ve Ahmet- Nadir nefis cevherlerde selem caiz değildir.

Malik- Nadir nefis cevherlerde selem caizdir.

Süleyman- Parada, cevherde, kölede sanat eserlerinde selem caiz değildir. Resmini yaptıran ücretini öder. Özel imalatlarda da durum böyledir. Yahut alıcıda hiyarı rü’yet vardır.

SORU: 13-Selemde iştirak caiz midir?

Numan, Şafii ve Ahmet- Caiz değildir.

Malik- Caizdir.

Süleyman- Selem senedinin parçalanması caizdir. Tip, on kiloluk bir mal senedi alıp beşer kiloluğa çevirebilir. Ancak en küçük birimden daha aşağı mümkün değildir. Hisse senetleri parçalanabilir. Onda kullanma maliki ile yaralanma maliki ayrıdır.

SORU: 14-Selemde tevliye (aynı fiatla geri vermek) caiz midir?

Numan ve Şafii- Selemde tevliye caiz değildir.

Malik ve Ahmet- Selemde tevliye caizdir.

Süleyman- Selem istenene kimseye satılabilir. Tevliye caizdir. Faiz muvazası olmamalıdır. Sahih olur, haram olur.