REHİN

Rehin alıcı için hiyarlı satıştır. Ayın vadesine kadar alıcıda iare hükmü ile kalır. Misli mallar, alıcıda karz olarak kalır. Vadesi geldiğinde alıcı bedeli iade ederse mal geri verilir.

Rehin bir alacağa karşılık teminattır. Taşınmaz veya taşınır mal olabilir. Borç veren tarafın alınmış veya alınmamış olabilir. Alınmış rehinler iaredir, genel afetler dışında artma ve eksilme alacaklıya yani rehini elinde tutana aittir. Rehnin bedeli rehn esnasında tesbit edilir, borç ödenmediği zaman o mal kabul edilir. Bu bedel rehn edildiği tarihteki misl bedelden beşte birin aşağısında olamaz.

İmar Bakanlığı, mesleki şura tarafından oluşturulur. İmarcılara toprak senedi kredi olarak verilir. Bununla taşınmazları alıp satarlar. Kendilerine satıştan % 2.5 verilir. Bundan fazla farklı fiyatla satamazlar. İmarcılar taşınmazları bir değer koyarak kiralar. Bunları kiraya verip gelen gelirle kiraya veremedikleri dahil tüm taşınmazların bakımını yaparlar. Artandan %2.5 kendilerine ayırıp kalanını mülk sahiplerine  verirler.  

Taşınmazların hisse senetleri toprak senetleri ile satılır. İlk piyasaya çıkarken ilk senet %80 ile satılır, son senet nominal fiyatla satılır. Nominal fiyat maliyetle hesaplanır. %125 katına çıktığı zaman fiyat nominal fiyatın iki katı olur. Bu böyle devam eder. Gelen kiralar toprak senedine çevrilerek bankaya tevdi edilir. Kazanç bakımdan sonra kalan kısım hisse senetlere bölünür. Hisse senedin nominal değerine eklenir. Senetler iade edildiğinde kira payı iade edilen senetlere bölüştürülmez. Senetlerin tamamı geri geldiği zaman  yapı ömrünü tamamlamış olur ve devlete kalır. Yeni imar senedi ile yeni yapıya gidilir.

Rehin kira için komisyoncuların elinde ise sahibi satışa zorlanır. Başka rehnin satışına icbar edilemez.

SORU:1- Hazerde rehin caiz midir?

Numan, Malik, Şafii ve Ahmet- Hazerda ve seferde caizdir.

Davut- Rehin yalnız seferde caizdir.

Karagülle- Kabzedilen rehin hazerda ve seferde caizdir. Kabzedilmeyen rehin yalnız hazerde caizdir.        

SORU:2- Rehinde teslim şart mıdır?

Numan, Şafii ve Ahmet- Şarttır, teslim edilmeyen akit teslime mevkuftur.

Malik- Akdin sahih olması için rehnin teslimi şart değildir. Rehneden teslime icbar olunur.

Karagülle- Seferde rehinin kabzedilmesi şarttır. Hazerde kabiz şartı yoktur, gerekmez de. Rehneden kendisi kullanır ama onu satamaz ve başkasına kıymetinin altında rehnedemez. Ancak senet teminatında kıymetinin %80'i kadarını başkasına rehnedebilir.         

SORU:3- Ortak mal rehnedilebilir mi?

Numan- Rehnedilemez.

Malik, Şafii ve Ahmet- Rehnedilebilir.

Karagülle- Rehin yararlanma mülküyeti üzerinde olur. İşletme mülkiyeti rehnedilemez. Ehline iare edilir.  İşletme milkiyeti ortaklık kabul etmez. Yararlanma mülkiyetinin rehni caizdir. Alınan kar karşılığı pay senedindeki artma ve eksiltme borç verene bırakılabilir.

SORU:4- Mal rehn alanın elinden çıksa rehin ortadan kalkar mı?

Numan- Rehin ortadan kalkar. Ancak vedia veya ariyet ise rehn ortadan kalmaz.

Malik- Rehin ortadan kalkar ve rehin batıl olur.

Şafii- Rehin ortadan kalkmaz.

Karagülle- Rehnedilen malın satılması veya senet teminatı dışında rehnedilmesi caiz değildir. Rehn alanın kabz etmesi ise şart değildir. Ancak, seferde kabz şarttır. Rehn alan elinden çıkaramaz, çıkarsa artık hak idda edemez, borcu da talep edemez.         

SORU:5- Rehin ettiği köleyi azad etse hükmü ne olur?

Numan- Sahibi varlıklı olsun veya olmasın azat edilmiş olur. Azat eden darda ise köle kıymeti kadarı ile borçlanır, çalışarak öder.

Malik- Varlıklı ise azat olur ve azat ettiği günkü kıymetini verir. Varlıklı değilse azat olmaz. Renedenin eline mal geçse veya rehin alana borç ödense yine azat etmiş olur.

Şafii- Sahibi varlıklı ise azat olur ve azat olduğu günkü kıymetini rehin olarak verir. Varlıklı değilse azat olmaz.

Ahmet- Sahibi varlıklı olsun veya olmasın azat olur.

Karagülle- Rehnedilmiş köle azat edilse azat olur. Rehin veren yoksul ise azat olmaz, köle mükatep olur. Borç ödenince azat olur.        

SORU:6- Bir borç mukabili aldığı bir rehni başka bir borç mukabili hapsedebilir  mi?

Numan, Şafii ve Ahmet- Hapsedemez.

Malik- Hapsedebilir.

Karagülle- Cari hesap mukabili hapsedilen rehin, cari hesapta değişen borçları için hapsedebilir. Ama belli borç için rehnedilen bir mal başka borç için hapsedilemez.         

SORU:7- Gelecek borç karşılığı rehn caiz midir?

Numan- Caizdir.

Malik, Şafii ve Ahmet- Caiz değildir.

Karagülle- Gelecek borç karşılığı rehn caizdir. Cari hesap karşılığı rehnedilir ve cari hesap tasfiye edilinceye kadar rehn kalır. Senet rehinleri ekseriye böyle bir rehindir. Rehn edilecek mal resmi komisyoncu ile pazarlık yapılarak imarcıya satılır. Parasını resmi komisyoncuya terk eder, kendisi iare almış olur. Bunun için %2.5'unu imarcıye verir. Artık bu yapı rehn edilebilir yapıdır. Borç ödenmediği zaman bu yapıyı komisyoncu, takdir edilen bedelle almak zorundadır. % 2.5'unu iade eder.    

SORU:8- Rehn alan rehnedileni satabilir mi?

Numan ve Ahmet- Rehnalan rehnedileni baştan satabileceği hususunda anlaşmışlarsa satabilir.

Malik- Rehnalan rehnedileni baştan satabileceği hususnda anlaşmışlarsa satabilir. Hakime çıkarması müstehabdır.

Şafii- Vadesi gelince rehni rehnalanın izniyle rehn veren veya vekili satar. Rehneden satmaktan kaçınırsa hakim zorlar.

Karagülle- Gün geldiğinde sahibi borcunu ödemezse rehin rehnedenin elinde ise elinden alınıp rehnalana verilir. Vermezse gasip olur. Rehn alana rehn kıymetiyle  verilir. Rehn kıymeti kadar alacağı yoksa alacağı kadar ortak olur. Alacağı çoksa rehinsiz alacak haline gelir. Rehinli alacağından dolayı iflasını isteyemez.

Rehnedilen mal takdir edilmemişse ödenmeyince kamuca değer fiyatı ile alınır, borcu ödenir. Sonra kamu tarafından satılır. Bunun mekanizması şudur:

Her beldede ona yakın resmi komisyoncu bulunur. Bunlara devletçe taşınmaz alıp satmak için kredi verilir. Bunlar para ile halktan taşınmaz alır, %2.5 ile satarlar. Bunlar arasında rekabet vardır. %2.5’unu satışta alırlar.  Rehnin hükmü budur.         

Resmi komisyoncular teşkilatı yoksa ve rehnin bedeli de takdir edilmemişse  rehnin günü ödeme günündeki mübayaa değeri bulunur. Yani piyasadan o mal kaça alınırsa o değerin %20 aşağısına düşmemek şartı ile satılır. Rehn alan bu değeri kabul etmek veya satılıncaya kadar beklemek zorundadır.

SORU:9- Rehnin satışı nasıl yapılabilir?

Numan ve Malik- Rehneden ve rehnalan adil bir kişiyi bulur, rehin ona teslim edilir. O satar ve borcunu öder. Azledilmesi caiz değildir.

Şafii ve Ahmet- Rehneden adil bir kişiyi bulur, rehin ona teslim edilir. O satar ve borcunu öder. Azledilmesi caizdir.

Karagülle- Rehneden ve rehnalan adil bir kişiyi bulur, rehin ona teslim edilir. O satar ve borcunu öder. Azledilmesi caiz değildir. Bir kişide anlaşamazlarsa, iki taraf birer kişi seçer onlar bir kişiyi seçerler. Onlar seçemezse ikisinin adilliği düşer. Başka iki kişiyi seçerler.       

SORU:10- Rehn satıldıktan sonra para tahsil edilemezse hüküm nedir?

Numan- Rehn alanın alacağı olarak kalır.

Malik- Rehn verenin alacağı olarak kalır. Eğer mal rehnedenin elinde idiyse onun alacağı olur, bedelini ödemesi gerekir.

Şafii ve Ahmet- Rehnedene aittir. Rehn alanın kusuru ile satış olmuşsa o zaman rehn alana ait olur.

Karagülle- Rehnedilen mal tarafların rızası ile satılmış ama parası tahsil edilememişse rehnin bedeli alacaklının dımanındadır. Vadesi gelen rehni satıp satmamakta rehin alan muhayyerdir. Alacağın vakti gelince rehn, rehin alanın elinde değilse ona teslimi şarttır.

SORU:11- Adil aracı rehni satıp parasını rehn veren alsa sonra satılan şeyin başkasına ait olduğu ortaya çıksa aracı sorumlu mudur?

Numan- Aracı müşteriye öder ve sonra onu vekil edene rücu eder. Bu velide ve vaside de böyledir. Hakim ve hakimin eminiyse sorumlu değildir. Kimin adına satmışsa ona rücu edilir.

Malik- Mal kime aitse o kişi malı müşterinin elinden alır ve müşteri aracıyı vekil edene parasını rücu eder. O da rehn alan kimsedir. Çünkü onun adına satmıştır.

Abdülvahhap- Vekil, vasi, veli sattıklarından dolayı sorumlu değildir.

Şafii ve Ahmet- Vekil, vasi, veli sattıklarından dolayı sorumlu değildir.

Karagülle- Vekil, veli, vasi, hakimin tasarruflarından kendileri sorumlu değildir. Ancak tasarruf yapılırken kimin adına tasarruf edildiğinin karşı tarafa bildirilmesi gerekir. Bildirmezse tasarruf eden sorumludur, sonra rücu eder. Burada aracı rehn alanın vekili olarak hareket etmiştir. Ancak satın alan kime parayı teslim etmişse o parayı müstehakkına vermemişse ona da rücu hakkı vardır.

SORU:12- Rehneden "bu kölemi sana rehin olarak bırakıyorum. Bugün veya yarın bin dirhem borç ver, yahut bana şu elbiseyi al" derse bu rehin sahih midir?

Numan ve Malik- Sahihtir. Elbise alır veya borç verirse köleyi teslim etmek zorundadır.

Şafii ve Ahmet- Borç veya satın alma sahihtir, rehin sahih değildir.

Karagülle- Rehneden "bu kölemi sana rehin olarak bırakıyorum. Bugün veya yarın bin dirhem borç ver, yahut bana şu elbiseyi al" derse bu rehin sahihtir. Elbise alır veya borç verirse köleyi teslim etmek zorundadır. Rehin akdinde teslim şart değildir. Akitte teslim edilip edilmeyeceği zikredilmemişse akit yapılırken teslim edilmişse o teslimli rehin, edilmemişse teslimsiz rehn olur.

SORU:13- Malını gaspden kimseye, malı geri almadan rehin bıraksa ve kaybolsa veya telef olsa nasıl tazmin eder?

Numan ve Malik- Gasb tazminatı ile değil, rehin tazminatı ile tazmin edilir.

Şafii ve Ahmet- Gasb tazminatı devam eder, rehne kabz imkanı doğduktan sonra rehne dönüşür.   Karagülle- Malını gaspeden kimseye gaspetmiş olduğu malı geri almadan rehin bıraksa gasp tazminatı, rehin tazminatına dönüşür. Gasp olunanın gaspedeni af hakkı vardır. Gasp açık olmuştur. Kamuyu zor durumda bırakan bir yönü yoktur.

SORU:14- Rehnedileni satın alan müşteriye mal telef olduğundan veya başkasının olduğu ortaya çıktığından dolayı teslim edilemezse parasını kimden ister?

Numan- Parasını rehin alandan ister, ancak aracı olan satmışsa aracıdan ister ve aracı da rehn alana rücu eder. İflasta müşteri parayı alan alacaklılardan ister, aracı olan satıcıdan isteyemez.

Malik ve Şafii- Parasını rehin alandan ister. İflasta müşteri parayı alan alacaklılardan ister, aracı olan satıcıdan isteyemez.

Ahmet- Parasını rehnedenden ister.

Karagülle- Başkasının malını satmak fasid bir satıştır, satış fesh olur, satın alan malı satana teslim eder, parasını da kime vermişse ondan alır. Satan başka, parasını alan başka ise malı satana iade eder, parayı da kime teslim etmişse ondan alır. Para başkasına devr edilmişse ve bu satıştan dolayı o parayı alan istihkak etmişse aracı vekil olduğundan sorumlu olmayıp para kimde ise o sorumludur. Bu, rehinde ve iflasta böyledir.

SORU:15- Kefil veya rehin şartıyla bir malı veresiye satın alan kimse satış akdinde kefil veya rehin gösterilmemişse satış sahih midir?

Numan ve Şafii- Satış sahih değildir.

Malik- Satış sahihtir. Bedeli kadar bir malı rehnetmeli veya kefil bulmalıdır.

Müzni- Ebu Hanife ve Şafii’nin dedikleri bana göre hatalıdır. Rehin belli olmadığı için fasittir, satış ise sahihtir. Satıcı hıyarı vardır. İsterse rehinsiz satışı sürdürür, isterse akdi fesh eder.

Karagülle- Ebu Hanife ve Şafii’nin dedikleri bana göre hatalıdır. Rehin belli olmadığı için fasittir, satış ise sahihtir. Satıcı hıyarı vardır. İsterse rehinsiz satışı sürdürür, isterse akdi fesh eder.       

SORU:16- Rehin alanla rehin veren borç miktarında ihtilaf etseler söz kimindir?

Numan, Şafii ve Ahmet- Söz yeminle beraber rehin verenindir. Yemin ettikten sonra kendi söylediği kadarını verir ve kalanı geri alır.

Malik- Söz rehn alanındır, rehneden isterse rehin alanın dediğini verip rehni geri alır, isterse rehni bırakır. Eğer kıymet rehnedenin söylediğinden fazla, rehnalanın söylediğinden azsa rehnalana kıymeti üzerine yemin verdirilir ve rehneden rehni veya kıymetini verir. Rehnedene de daha fazla borcu olmadığına yemin verdirilir, böylece ziyadesi düşer.

Karagülle- Rehnin kıymeti rehn alanın söylediği kadarsa veya daha fazla ise söz rehn alanındır, rehneden isterse rehin alanın dediğini verip rehni geri alır isterse rehni bırakır. Eğer kıymet rehnedenin söylediğinden fazla, rehn alanın söylediğinden azsa rehn alana kıymeti üzerine yemin verdirilir ve rehneden rehni veya kıymetini verir. Rehnedene de daha fazla borçu olmadığına yemin verdirilir böylece ziyadesi düşer. Rehnin kıymeti borçtan daha azsa rehnedenin sözü geçerlidir.

SORU:17- Rehinde meydana gelen artma ve nema rehne dahil midir?

Numan- Yavru, meyve, yün, kıl ve benzerleri gibi rehnedilenden ayrılabilen artmaların hepsi rehin verenin ve rehnin içindedir.

Malik- Yavru, meyve, yün, kıl ve benzerleri gibi rehnedilenden ayrılabilen artmalar rehnedene aittir. Sadece yavru rehnin içindedir.

Şafii- Yavru, meyve, yün, kıl ve benzerleri gibi rehnedilenden ayrılabilen artmaların hepsi rehnedenindir ve rehnin dışındadır.

Ahmet- Yavru, meyve, yün, kıl ve benzerleri gibi rehnedilenden ayrılabilen artmaların hepsi rehn alanındır.

Kimi Hadisciler- Rehnin giderlerini kim karşılıyorsa artmalar onundur.

Karagülle- Bir maldaki artma ve eksilme o malın masraflarını karşılıyana aittir. Rehin teslim edilmişse masrafları rehin alana aittir, artma ve eksilme de onundur. Teslim edilmemişse masrafları rehnedene aittir, artma ve eksilme de onundur.

SORU:18- Rehin telef olsa rehn alan tazmin eder mi?

Numan- Rehnalan sorumludur. Borç veya kıymetten hangisi azsa onunla sorumludur.

Malik- Hayvan ve yapı gibi telefi görünebilen mallarda rehn alanın sorumluluğu yoktur. Ancak kendisinin buna sebebiyet vermediğine dair yemin etmesi gerekir. Nakit ve giyecek gibi mallarda ise rehin alanın sorumluluğu vardır. Ancak rehneden rehn alanın kusuru olmaksızın helak olduğunu biliyorsa tazmin ettirmesi haramdır. Bu mallarda rehinalan helak olduğunu ispatlarsa İbni Kasım’a göre o zaman sorumluluğu kalkar. (Eşheb’e göre kalkmaz.) Rehnalanın sorumlu olduğu yerde alacağı ile değil, kıymeti ile sorumludur. Fazla ise rehnedene vermesi gerekir.

Şafii ve Ahmet- Rehin rehnalanın elinde emanettir. Kendisinin kusuru olmadıkça sorumlu değildir.

Şureyh, Hasan ve Şabi- Rehin telef olsa sorumludur. Ancak fazlası ile sorumlu değildir.

Karagülle- Rehin telef olsa rehnalan sorumludur. Bundan zelzele, yangın, savaş gibi o malın rehnedenin elinde olması halinde de helak olması kesin olan hallerde rehnalan sorumlu değildir. Buna umumi afet veya genel afet diyoruz. Rehin yapılırken kıymeti belirlenmişse o kıymet ile sorumludur. Belirlenmemişse borç kadarı ile sorumludur.

SORU:19- Rehin helak olsa ve rehnin vasıflarında ittifak etseler ama kıymetinde ihtilaf etseler söz kimindir?

Numan- Yemin ile beraber söz rehnalanındır.

Malik- Bilirkişilere sorulur, ona göre amel edilir.

Şafii- Söz borçlunundur.

Karagülle- Rehin helak olsa ve rehnin vasıflarında ittifak etseler ama kıymetinde ihtilaf etseler kıymet borç kadardır.

SORU:20- Veresiye satın alınan malı rehnedilmesi caiz midir?

Numan, Malik ve Şafii- Sahih değildir ve satış fesh edilir.

Abdülvahhab- Kerahetle de olsa sahih olması gerekir. Malik’in usulü bunu böyle gerektirir.

Karagülle- Rehinsiz veresiye satış caiz olmadığı gibi veresiye satın alınan malın rehnedilmesi de caiz değildir. Ödemelerin takside bağlanması caiz değildir ama taksitle satış caizdir. Satış va’diyle günü gelince peyder pey satılmış olur. Bir taksidin ödenememesi halinde satış va’dinin hükmü biter satılan kısım alıcının kalan kısım da satıcının olmak üzere ortak olur. Bu alıcı hıyarı ile satıştır.