İHYA

SORU:1  Boş toprağa nasıl malik olunur?

Numan- Bir toprağa idareden izin alınarak onu ihya etmekle malik olunur.

Malik- İmarlı yerlere yakın olan veya halkın rağbet ettiği yerlere izin alınarak, diğerleri ise izine gerek olmaksızın ihya ile malik olunur.

Şafi- İzne gerek olmaksızın ihya etmekle malik olunur.

Ahmet-

Süleyman-  Bir yere resmi planına göre imarı yapılarak malik olunur.

SORU:2  Terkedilmiş yer ihya edilerek malik olunabilir mi?

Numan ve Malik- Terkedilerek harap olmuş yerlere ihya ile malik olunur.

Şafii- İhya ile malik olunmaz.

Ahmet- İhya ile malik olunur. (Olunamıyacağına dair de rivayet vardır.)

Süleyman-

SORU:3 Boş bir yer nası ihya edilir?

Numan ve Ahmet- Toprağın etrafını çeperle çevirip suyunun sağlanması ile; ev ise yan duvarlarını yapmakla ihya edilmiş olur.

Malik- Ülkenin örfüne göre ne ihya sayılıyorsa onunla ihya edilir. Yapı, ekin, kuyunun kazılması  ve benzeri şeylerle ihya edilmiş olur.

Şafii- Tarla ekin ve suyunun sağlanması; ev ise duvarın yapılıp çatının örtülmesi ile ihya  olunur.

Süleyman- Bir yerin ihyası plana uygun olarak yapılır. Bir yerin değerini iki misli artıran orasını imar etmiş olur. Topraklarda yerin değeri geçmiş son on yılda verilen ondabir verginin toplamıdır. Tesislerde son beş yılda verilen beştebir verginin toplamıdır. Diğerleri misliyle takdir edilir.

SORU:4- Kazılan bir kuyunun haremi ne kadardır?

Numan- Hayvanlar için içme sularında 40, toprak sulama sularında 60, pınarlarda 300 (bir rivayete göre 500) ziradır.

Malik ve Şafii- Bunun için mukadder bir mesafe yoktur. Örfe göre belirlenir.

Ahmet- Boş topraklarda onbeş, diğerlerinde 50 ve pınarlarda 500 zıradır.

Süleyman- İkincisinin açtığı kuyu veya pınarın, getirdiği su diğerinin yaptığı eksiltmenin iki katından fazla ise kuyunun veya pınarın açılmasına ruhsat verilir. Eski kuyu veya pınar sahibi geçmiş son on yıl içinde ödediği ondabir vergiyi alarak kendi kuyusunu, yerini, pınarını terketmek veya azalmasına rıza gösterip eski halinde kalmakta muhtardır. Maden kuyuları da buna kıyas edilir. Ancak oradaki bedel son beş yılda ödenen beştebir verginin beş katıdır.

SORU:5  Memlük bir toprakta kendiliğinden biten bitkiye toprak sahibi malik olur mu?

Numan- Emeksiz birşeye ancak ihraz ile malık olunulur. Kim alırsa onundur.

Malik- Arazı çevrili ise içinde kendiliğinden bitenler onundur. Değilse kim alırsa onundur.

Şafii- Arazi kiminse kendiliğinden bitenler onundur.

Ahmet- Emeksiz birşeye malik olunmaz, kim alırsa onundur. (Malik olur, riyeti de vardır.)

Süleyman- Bir yere malik olan onun altına da üstüne de malik olur. Malik bunun menfaatini satma hakkı vardır. Ancak, faydalanamadığı veya kiraya veremediği yerden başkaları faydalanabilir, mani olamaz. Zamanında toplanmayan meyvelere, zamanında biçilmeyen otlara, zamanında kullanılmayan sulardan, zamanında çıkarılmayan madenlerden başkalarının bedelsiz yaralanma hakları vardır.  (Site sözleşmesi, hakem kararı)

SORU:6  İnsan, hayvan ve tarlasının ihtiyacından fazla olan ırmak veya kuyu sularını salmak zorunluğu var mıdır?

Numan ve Şafii- İnsan ve hayvan içme sularını salma zorunluluğu vardır. Bedel istenemez. Tarla sulama sularından bedel istenebilir. Terki evladır.

Malik- Çevrili yerlerden bu suları salmak gerekmez. Çevrili olmayan yerlerden salınma zorunluluğu vardır. Çevrili de olsa komşunun suya ihtiyacı var ve başka yerden temin edemiyorsa salması gerekir. Bedeli ödenir. (Ödenmez, rivayeti de vardır.)

Ahmet- İnsan ve hayvan içme sularını salma zorunluluğu vardır. Bedel istenemez. Satılması caiz değildir. (Satılabilir, rivayeti de vardır)

Süleyman- Tabii kaynaklardan herkesin eşit şekilde yararlanma hakkı vardır. Herkes emeğine maliktir. Tabii kaynaklardan ayrarlanma işgal ile olur. Emek, işgali sürekli kılar. İmkanların sınırlı olduğu kaynaklardan yararlanma kısmet iledir. Emek sahibine bedeli ödenir. Önce insan ve hayvan içme suları, sonra temizlenme suları, sonra tarla sulama suları, sonra sanayi kullanma suları olarak bölüşülür. Tarla suları geçmiş on yılda ödenmiş öşür, sanayi suları geçmiş beş yıda ödenmiş humus oranında bölüşülür. İçme insan ve hayvan başına, kullanma suları insan başına bölüşülür. (Planlamaya, toprak parası kredisine bak.)