VEKALET

Vekalet kişinin tasarruflarını kendisinden başka biri tarafından kullanılmasıdır. Kişide tasarruf hakkı devam ediyorsa buna vekalet etmiyorsa, velayet veya vesayet denir. Vekilin tasarufları belirlenmiş ve kendisine karar alma yetkisi bırakılmamışsa buna risalet denmektedir. Risalette yetki daralmış, uygulanabilecek saha genişlemiştir. Velayette ise hem saha hem de yetki vekalete nispetle daralmıştır. Vekil müvekkili adına kararlar alma yetkisine sahiptir. Müvekkil karar almış gibi olur, vekili ilzam etmez.

SORU:1- Akidlerde genel olarak vekalet caiz midir?

Numan, Malik, Şafii ve Ahmet- Caizdir.

Süleyman- Mali akitlerde vekalet her zaman caizdir. İctimai akitlerde vekalet değil, risalet caizdir. İctimai akitler içindeki mali kısımlarda genel vekalet de caizdir. Biatlarda metbunun başkasına tabi olması caiz olmakla beraber ilk tabi haberdar olduktan sonra metbunu değiştirebilir.

SORU:2- Alış, satış, kira, karz ve iare gibi mali akitlerde vekilin fiyat değiştirerek uzlaşma hakkı var mıdır?

Numan, Malik, Şafii, Ahmet ve Süleyman- Fiyat değiştirerek uzlaşma hakkı vardır.

SORU:3- Borçları ödemede, alacakları tahsilde, davalarda uzlaşarak haklarından müvekkili adına vazgeçmek veya borçu ikrar yetkisi var mıdır?

Numan- Baştan bu hususlarda bir yetki daraltılması yoksa vardır.

Malik, Şafii ve Ahmet- Yetkisi yoktur.

Süleyman- Mezheplerin veya katiplerin (noterlerin) tip vekaletnamelerine atıf yapılarak yapılan tevkillerde tip vekalet hükümleri geçerlidir. Bir hususta umumi vekalet verilmişse veya her konu için umumi vekalet verilmişse istisnalar dışında vekalette caiz olan bütün yetkilere vekil sahiptir. Genel vekaletname yerine belli tasarruflar üzerinde vekalet verilmiş ve bunlar sayılmışsa, sayılmamış kısımlarda vekil yetkili değildir. Ancak ibare, işare, delalet ve iktiza ile sabit ifadeler geçerlidir. Konu içinde kıyas da geçerlidir. Konuda kıyas geçerli değildir.

SORU:4- Evlendirme, talak, itak, çocuğu tanıma gibi içtimai akit ve davalarda vekalet geçerli midir?

Numan, Malik, Şafii ve Ahmet- Evlendirme, talak, itak, çocuğu tanıma gibi içtimai akit ve davalarda vekalet geçerlidir.

Süleyman- Evlendirme, talak, itak, çocuğu tanıma gibi içtimai akit ve davalarda vekalet değil, risalet geçerlidir. Mali kısımlarda vekalet de geçerlidir.

SORU:5- Ceza davalarında vekilin ikrarı sahih midir?

Numan- Vekilin meclis dışındaki ikrarları sahih değildir. Hudut ve kısas hususundaki ikrarları dışında kalan meclisteki ikrarları geçerlidir.

Malik, Şafii ve Ahmet- Davalarda vekilin ikrarı sahih değildir.

Süleyman- Vekilin meclis dışındaki ikrarları geçersizdir. Ceza davalarında meclisteki ikrarları tazminat bakımından geçerlidir, ceza bakımından geçerli değildir. Hafif diyetler ödenir.

SORU:6- Hasım, birinin vekaletine itiraz edebilir mi?

Numan- Müvekkil hasta veya üç günlük mesafede misafir değilse hasmın vekalete itiraz hakkı vardır.

Malik, Şafii ve Ahmet- Vekil hasmın düşmanı değilse hasmın vekalete itiraz hakkı yoktur.

Süleyman- Davalarda vekalet hakemlerin yetkisindedir. Hakemini kendisi seçer veya ceza davalarında siyasi velisi, hukuk davalarında mesleki velisi seçer. Baş hakemi iki hakem seçer. Tarafların karşı tarafın hakemini reddetme yetkileri yoktur.  Hakem ve şahitler herkesi dinleyebilirler. Onların beyanlarını değerlendirirler. Mecliste ise yalnız tarafların hakemleri ve şahitler konuşabilirler. Siyasi veya mesleki velilerin de mecliste müdahale ile konuşma hakları vardır.

SORU:7- Vekil nasıl tayin edilir?

Numan, Malik, Şafii ve Ahmet- Vekilin tayini hakimin huzurunda veya hakimin huzurunda tayin ettiğine dair iki şahidin şehadeti ile sabit olur.

Süleyman- Herhangi bir işte şifahi vekalet karşı taraf kabul ederse geçerlidir. Ancak müvekkilin inkarı halinde vekalet beyyine ile isbat edilemez. Şifahi vekaleti kabule üçüncü şahıslar zorlanamaz. Vekalet bir katip tarafından tanzim edilir, birer nüshaları iki erkek şahide, erkek şahit yoksa bir erkek ve iki kadın şahide tevdi edilmekle tamamlanır. Ne o müvekkilin ne de üçüncü şahısların bu vekalete itirazları olamaz. Hakemi ise davacı veya davacının velilerinden biri tayin eder, mahkemece mesmu olması için hakemin beyanı yeterlidir. Hakem karşı tarafın hakemini davalıya veya akile velilerine seçtirir. Baş hakemi de seçerek birlikte imzaladıkları belgeyi birinin başkana vermesi ile hakemler kurulu oluşur. Bu kuruluşlara itirazı olan beyyine getirmekle yükümlüdür, hakemlerin beyanları yeterlidir.

SORU:8- Vekaletin verilmesinde hasmın hazır bulunması şart mıdır?

Numan- Hasım bir kişi ise kendisinin, çoksa onlardan birinin hazır bulunması şarttır.

Malik, Şafii ve Ahmet- Hasmın hazır bulunması şart değildir.

Süleyman- Dava asaleten veya temsilen yalnız bir kişi tarafından açılabilir ve muhatap da yalnız bir kişi olabilir. Davacılar çoksa birleşip birini kendilerine temsilci seçebilirler. Davalılar çoksa dava birine karşı ikame edilir, diğerleri onu kendilerine temsilci yaparlarsa hüküm onlara da şamil olur. Yapmazlarsa onlar için ayrı dava açılması gerekir. Bir davada şahitler şehadet ederken ortak davalılar aleyhine birlikte beyanda bulunabilirler. Diğer davalı ortak aleyhine dava açıldığında hakemler yeniden şahitleri dinlemeye gerek görmeden mahkum edebilirler.

SORU:9- Vekil, vekaletten her zaman ayrılabilir mi?

Numan- Müvekkilin huzurunda her zaman ayrılabilir.

Malik, Şafii ve Ahmet- Müvekkilin huzuru şart olmaksızın her zaman ayrılabilir.

Süleyman- Vekil, tebliğci aracılığı ile her zaman vekaletten ayrılabilir. Ancak vekaletten ayrıldığından dolayı fiili zarar doğmuşsa vekilin akilesi tazmin eder. Sorumluluğu müvekkilin ayrıldığına müttali olduğu tarihe kadar devam eder.

SORU:10- Müvekkil, vekili her zaman azledebilir mi?

Numan- Her zaman azledebilir. Azl vekilin azilden haberdar olması tarihinden itibaren geçerlidir.

Malik ve Şafii- Her zaman azledebilir. Azl yapıldığı andan itibaren geçerlidir.

Ahmet- Her zaman azledebilir. Azl yapıldığı andan itibaren geçerlidir. (Haberdar olduğu tarihten itibaren geçerlidir.)

Süleyman- Müvekkil, vekili her zaman azledebilir. Azl yapıldığı andan itibaren geçerlidir. Azlden haberdar edilen üçüncü şahısların yaptıkları akitler geçersizdir. Vekilin azli de tebliğcinin tebliği ile geçerlidir. Tebliğ adil kişiye yazılı olarak verilen açık bir mektubun tebliğ olunana ulaştırılması ve şifahi olarak mahiyetinin bildirilmesi ile olur. İmzanın alınması yeterlidir. İmzadan imtina ederse kadın veya erkek iki kişinin imtina ettiğine dair imzaları alınarak yapılır. Mübelliğ şahitleri de ihzar edebilir.

SORU:11- Satmaya vekil olanın gabın kıymetle satışı sahih midir?

Numan- Sahihtir.

Ebu Yusuf- Sahih değildir. Satıcının muvafakatı şarttır.

Malik, Şafii ve Ahmet- Sahih değildir. Satıcının muvafakatı şarttır.

Süleyman- Gabın, rayiç kıymetin beşte dördünden az kıymetle satılmasıdır. Ticari olmayan satışlarda vekilin gabinli satışı geçerlidir. Ticari olan satışlarda ise vekilin gabinli satışları geçersizdir.

SORU:12- Satışa vekil olanın rayiç paradan başka değere satma yetkisi var mıdır?

Numan- Yetkisi vardır.

Ebu Yusuf- Yetkisi yoktur.

Malik, Şafii ve Ahmet- Yetkisi yoktur.

Süleyman- Ticari satışlarda vekilin rayiç paranın dışındaki değerlerle satış yetkisi vardır. Ticari olmayan akitlerde yoktur.

SORU:13- Vekilin veresiye satmaya yetkisi var mıdır?

Numan- Yetkisi vardır.

Ebu Yusuf- Yetkisi yoktur.

Malik, Şafii ve Ahmet- Yetkisi yoktur.

Süleyman- Vekilin teminat almadan veresiye satış yetkisi yoktur. Bu teminat bir ayn olabildiği gibi, bir dayanışma teminatı da olabilir. Şahsi teminat muteber değildir. Teminatta meydana gelecek aksaklıklar müvekkile aittir. Teminatsız veresiyelerde sorumluluk vekile aittir.

SORU:14- Satın almaya vekil olanın rayiç bedelden daha fazlası ile satın alma yetkisi var mıdır?

Numan, Malik, Şafii ve Ahmet- Yetkisi yoktur.

Süleyman- Satın almaya vekil olanın ticari akitlerde rayiç bedelden daha fazlası ile satın alma yetkisi vardır. Ticari olmayan akitlerde yoktur. Satın almada gabin piyasada bulanan mal bedelinin yirmide birinden fazlası ile satın alınmasıdır.

SORU:15- Satın almaya vekil olanın veresiye satın almaya yetkisi var mıdır?

Numan, Malik, Şafii ve Ahmet- Yetkisi yoktur.

Süleyman- Satın almaya vekil olanın teminat göstermeden veresiye satın almaya yetkisi yoktur. Teminat vekile aitse vekil müvekkile ancak rayiç bedeli ile rücu edebilir. Teminat müvekkile aitse teminatta değer kaybı beşte birden fazla olmamalıdır. Fazla olursa vekil tazmin eder. Ticari olmayan akitlerde veresiye satın almak caiz değildir.

SORU:16- Vekalette veresiye alış veya satış, rayiç paranın dışında alış, rayiç paranın dışında satış, gabinle alış veya satış yetkileri verilebilir mi?

Numan, Malik, Şafii ve Ahmet- Yetkileri verilebilir.

Süleyman- Vekalette veresiye alış veya satış, rayiç paranın dışında alış, rayiç paranın dışında satış, gabinle alış veya satış yetkileri verilebilir. Gayrı meşru akit veya fiillere vekalet batıl olup, müvekkil değil vekil sorumlu olur.

SORU:17- Vekilin elinde mal telef olsa söz kimindir?

Numan, Malik, Şafii ve Ahmet- Söz vekilindir.

Süleyman- Vekil bir defter alarak vekalet adına yaptığı tüm muameleleri o deftere kaydeder ve ticari akitler dışında muhataplarına vekaleten tasarruf ettiğini bildirir. Bu defterde yazılanların tamamında söz vekilindir. Müvekkil iddialarını ispatla yükümlüdür. Bu defterde yazılı olmayanlarda söz müvekkilindir. Defter tutulmamış veya ziyan olmuşsa söz müvekkilindir.

SORU:18- Vekil, müvekkile malını iade ettiğini beyan etse müvekkil de inkar etse söz kimindir?

Numan ve Malik- Söz müvekkilindir.

Şafii- Söz vekilindir.

Ahmet- Söz vekilindir. Vekilin ücretli olup olmaması değişmez.

Süleyman- Herkesin bir günlük hesap defteri vardır. Tüccarın tüccara verdiği ve aldığının dışında halkın aldığı bütün değerler o deftere yazılır. Karşılıklı olarak defterleri kontrol ederler. Bu defterler mülkiyet için belgedir, söz bu defterde yazılanları söyleyenlere aittir. Biri defter ibraz edemiyorsa ibraz edeninki geçerlidir. Defterlerin uyuşmaması halinde söz borçlunundur.

SORU:19- Bir kimsenin yanında başka birine ait ariye veya vedia olarak malı bulunsa veya zimmetinde borcu olsa biri gelip "ben alacaklının vekiliyim, alacağını istiyorum" dese, vekil olduğuna beyyine gösteremezse ama borçlu vekil olduğunu kabul etse fakat borçu edadan imtina etse edaya zorlanabilir mi?

Numan- Sadece zimmetindekini edaya zorlanabilir. (Muhammed- Ayna da zorlanır.)

Malik- (Malik’ten bu hususta bir nas yoktur. Bize göre teslime zorlanamaz. -Abdülvahhab)

Şafii ve Ahmet- Edaya zorlanamaz.

Süleyman- Bir kimsenin yanında başka birine ait ariye veya vedia olarak malı bulunsa veya zimmetinde borçu olsa biri gelip "ben alacaklının vekiliyim, alacağını istiyorum" dese, vekil olduğuna beyyine gösteremezse ama borçlu vekil olduğunu kabul etse, fakat borcu edadan imtina etse edaya zorlanamaz. Teslim etse sonra vekil olmadığı tebeyyün etse kendisi sorumlu olur ve ona rücu eder. Beyyine ile olursa sorumlu şahitler veya tebliğci olur.

SORU:20- Vekalete olan beyyine, asıl olmadan dinlenir mi?

Numan- Asıl olmadan dinlenmez, hasmın huzurunda dinlenmesi gerekir.  

Malik, Şafii ve Ahmet- Asıl olmadan dinlenir.

Süleyman- Velilerin vekaleti resmi sicillerle sabit olur. Hakemlerin hakem oldukları hususu hakemin kendi beyanı ile sait olur. Hakem olmadığı anlaşılırsa akilesi tazmin eder. Diğer vekaletlerde hasmın huzuru şart değildir. Ancak hasma vekil olduğu hususunun tebliğci aracılığı ile duyurulması gerekir. Duyurulmazsa kabul etmeğe zorlanamaz.

SORU:21- Kısasın talebinde vekalet caiz midir?

Numan- Caiz değildir. Kardeşin bizzat hazır olması gerekir.

Malik- Caizdir.  

Şafii- Caiz değildir. Kardeşin bizzat hazır olması gerekir. (Caizdir.)

Ahmet- Caiz değildir. Kardeşin bizzat hazır olması gerekir. (Caizdir.)

Süleyman- Kısas talep etme hakkı daha yakınları olduğu için mirascı olamayan en yakın mirascıya aittir. Bunlardan en büyük erkek, kısas talep etme hakkına sahiptir. Bizzat kendisi bulunmazsa kendisinden küçüğüne bu hak geçer. Kısas talebinde vekalet caiz değildir.

SORU:22- Vekil, vekalet ettiği malı kendisine alabilir mi?

Numan ve Şafii- Kendisine alamaz.

Malik- Daha fazla semen vererek alabilir.

Ahmet- Kendisine alabilir. (Ezheri- Alamaz.)

Süleyman- Vekil, vekalet ettiği malı kendisine alamaz. Ancak vekil, vekil tayin etmeye de yetkili ise vekil tayin edip ondan alabilir. Çünkü vekilin vekili aslın vekilidir.

SORU:23- Mümeyyiz vekil olabilir mi?

Numan ve Ahmet- Olabilir.

Malik- Olamaz. (Ben Malik’ten bu hususta bir başka nas bilmiyorum. Abdülvahhab)

Şafii- Olamaz.

Süleyman- Küçük ve köle ceza dışında vekil olabilir.

SORU:24- Husumete vekil olan kabze de vekil midir?

Numan- Vekildir.

Malik, Şafii ve Ahmet- Vekil değildir.

Süleyman- Veliler kabze vekildir, hakemler değildir. Diğer vekiller tasrih edilmemişse kabze yetkili değildir.