KİTABE

SORU:20- Hür olmak isteyen köleye çalışıp kazanarak bedelini ödemesine izin verilebilir mi?

Numan, Malik ve Şafii- İzin vermek müstahabdır.

Ahmet- İzin vermek vaciptır. Köle en az kıymetini taahhüt eder ve köle de kazanmaya ehilse onu mükateb kılmak farzdır.

Süleyman- Köle hakemlere başvurarak her zaman mezun kılınmasını veya mükateb yapılmasını isteyebilir. Hakemler köleyi ehil görürlerse kıymetini takdir edip taksitlendirirler. Taksit gücüne göre ayarlanır. Köle bundan sonra mükateb olur. Borcunu ödeyemezse müflis olur.  

SORU:21- Kazanma gücü olmayan erkek köle ile sözleşme yapılıp kazanması için izin verilebilir mi?

Numan, Malik ve Şafii- Sözleşme yapılıp kazanması için izin verilebilir.

Ahmet- Sözleşme yapılıp kazanması için izin verileblir. (Mekruhtur.)

Süleyman- Kazanma gücü olmayan bir erkek köle ile sözleşme yapılıp kazanması için izin verilebilir, mekruh değildir. Bunlara hakemlerce izin verilemez.

SORU:22- Kazanma gücü olmayan kadın köle ile sözleşme yapılıp kazandırılarak hür yapılabilir mi?

Numan, Malik, Şafii ve Ahmet- Sözleşme yapılıp kazandırılarak hür yapılamaz.

Süleyman- Kölelerin önce mezun kılınmaları, başarılı olurlarsa ondan sonra mükatep yapılmaları evladır. Kadınlar için önce mezun kılınmaları gerekir.  

SORU:23- Köle ile peşin ödeme şartı ile hür yapma akdi yapılabilir mi?

Numan ve Malik- Akid yapılabilir.

Şafii ve Ahmet- Akid yapılamaz, en az iki taksitle ödetilmesi gerekir.

Süleyman- Kölenin ayda ödeyeceği taksitler anlaşma ile tesbit edilir. Hallerin değişmesi ile bu taksitlerin arttırılması veya eksiltilmesi hakemlerden istenebilir.

SORU:24- Anlaşmalı kölenin malı olduğu halde taksitini ödemezse tediyeye icbar olunabilir mi?

Numan- Mukatebin malı varsa ödemeye zorlanır yoksa çalışmaya zorlanamaz.

Malik- Mükatebin malı varsa ödemeye yoksa çalışmaya zorlanabilir.

Şafii- Müketebin malı varsa ödemeye yoksa çalışmaya zorlanamaz, mükateplik anlaşması feshedilebilir.

Ahmet- Mükatebin malı varsa ödemiyorsa yahut gücü var da çalışmıyorsa sözleşme feshedilir.

Süleyman- Mezunun ve mükatebin elinde bulunan mallar haminindir, her zaman alabilir. Ancak nafakalarına yetmemesi veya işlerinin bozulmaları hallerinde hakemler nezdinde dava edip yeteri kadarını istirdat etmeye hakları  vardır. Mükatebin ve mezunun elinden alınmış mallar taksit karşılığıdır, geleceğe mahsup edilir.

SORU:25- Sözleşmeli köleye maddi yardım yapmak farz mıdır?

Numan ve Malik- Sözleşmeli köleye maddi yardım yapılması müstehabdır.

Şafii- Farzdır. Verilecek mal sahibinin içtihatla takdirine bağlıdır. (Hakimin takdirine bağlıdır.)

Ahmet- Farzdır. Borcun dörtte birini silmesi gerekir veya bu kadarının verilmesi şeklindedir.

Süleyman- Sözleşmeli köleye zekattan pay verilmesi farzdır. Bucak bütçesinin altıda biri, sözleşmeli kölelere bölüştürülür. Şöyle ki, her yıl en az borcu olandan başlanarak köleler azat edilir. Böylece en çok köle hürriyete kavuşturulur.

“Allah’ın size verdiği mallardan verin” ayetinin manası budur.  Sadaka ayetinde pay belirleniyor, burada da  bu payın sözleşmelilere verileceğini ortaya koyuyor. Ayrıca bunların kredi alma hakları olduğu hükme bağlanıyor. Fakir ve yoksulluk paylarını alacaklarını ifade edilmektedir. “Müellefei kulup” ve “ibnüssebil” fasıllarına iştirak ederler. Yetim ve yaşlılık paylarını da alırlar.  

SORU:26- Sözleşmeli köle satılabilir mi?

Numan- Mukateb satılamaz.

Malik- Makateb satılamaz. Ancak malları satılabilir. Bu vadeli ayın alacağını peşin nakitle veya vadeli nakit alacağını peşin nakitle satışdır.

Şafii- Mukateb satılamaz. (Satılabilir, eski)

Ahmet- Mükateb satılabilir. Yeni hami eskisinin yerine geçer. Mukavele fesh olmaz. Borçlarını ödeyince hür olur.

Süleyman- Mükatebdeki alacak teminat gösterilebilir. İstikraz yapılabilir. Alacağın havalesi caizdir, bey’i caiz değildir. Gelirin bey’i ise mechul olan bir şeyin satışıdır. Teminat olarak gösterilip veresiye vadeli mal alınabilir.

SORU:27- Sözleşmeli köle borcunu ödemekle hür olur mu?

Numan, Şafii ve Ahmet- Hür olur.

Malik- Hür olmaz. Ya baştan hürriyeti ödeme şartına bağlaması veya buna niyeti bulunması gerekir.

Süleyman- Sözleşmeli kölenin borcunu ödemekle hür olması için taksitlerin kitabet taksiti olduğu tasrih edilmelidir. Yoksa taksitler, mezuniyet içindir.  

SORU:28- Sözleşmeli cariye ile ilişki kurmaya devam şartı konabilir mi?

Numan, Malik ve Şafii- Devam şartı konamaz.

Ahmet- Devam şartı konabilir.

Süleyman- Anlaşmalı cariye ile ilişki kurmaya devam şartı konabilir ve hür olduğu zaman muta hükmünde karısı olur. Aynı zamanda bey’ hükmünde olduğundan boşamış hükmünde olur. Başkasıyla evlenebilir. Hür olduğu zaman da velayeti kalmaz. Mükateblerde velayet akrabalığı kalmaz. Son taksitini ödemekle hür olur ve kendisini satın almış olur. Mezun kölelerle kefaret caizdir. Mükatep kölelerle kefaret caiz değildir.