HACIR

SORU:1- Hacirin sebepleri nelerdir?

Numan, Malik, Şafii ve Ahmet- Hacrin sebebi küçüklük, kölelik, deliliktir.

Karagülle- Hacr dört kademedir. Yedi yaşından küçük çocular misali mutlak hacirdir. Birinci derecedekiler akıl hastaları ve mezun olmayan kölelerdir.

İkinci derecedekiler yedi yaşından sonraki küçüklerin hacridir. Bunların tasarrufları geçerlidir fakat, velilerinin muvafakatı ile kesinleşir. İkinci derecedeki deliler ve bunaklar için hüküm budur.

On yaşından büyük küçükler üçüncü derecede hacredilirler. Bunların izin verilen işlerde yaptıkları tasarruflar geçerlidir. Tasarruftan sonra feshedilemez. Sefihlerin hükmü budur.

Dördüncü derecedeki hacir ise borçlanma ehliyetinin kaldırılmasıdır. Kredi almamaları ve önce ödeme ve teslim zorunda olmalarıdır. Kendilerini emekli kılıp emeklilik payını alan yaşlıların hükmü budur. Borçlu olup borcunu ödeyemiyenin hükmü budur.

Bundan başka gasp veya kasdi cinayet sebebiyle doğan ağır diyet borçlarını ödeyemeyenler geceleri hapsedilirler, gündüzleri cezaevi işyerlerinde çalıştırılar ve bu kişilere zorunlu eğitim verilir. Bunların tasarrufu sadece kendi iş yerlerinde geçerlidir. Bunlardan evlerine gidebilenler başka yerde iş yapamazlar. Yaparlarsa yatılı yere alınırlar.  

SORU:2- Reşit olmayan baliğe malları teslim edilir mi?

Numan, Malik, Şafii ve Ahmet- Teslim edilmez.

Karagülle- Baliğ oluncaya kadar reşit olup olmadığına velisi karar verir, peyder pey mallarını yönetme iznini verir. Baliğ olduğunda velisi mallarını teslim etmek istemeden önce bir hakemi baliğ olan, bir hakemi de velisi seçer, üçüncü hakemi de hakemler seçerler. Hakemler fıkıhtan bilhassa muamelattan imtihan ederler. Malları idare edecek bilgilere sahip olduklarını görürlerse malları teslim ederler. Sualler ilk ehliyetlilere sorulan sualler seviyesinde olmalıdır, onların en alt seviyesinin onda birinden az olmamalıdır. Yalnız fıkıhtan imtihan olurlar.

SORU:3- Kişinin baliğ olması ne ile sabit olur?

Numan, Malik, Şafii ve Ahmet- Erkeklerde meni gelmesi, kadınlarda hayız olması veya hamile kalması ile sabit olur.

Karagülle- Baliğ olması erkeklerde meni gelmesi kadınlarda hayız olması veye hamile kalması ile sabit olur. “Baliğ oldum” demesi yeterlidir. Aksini iddia eden varsa bilirkişilere şahitlere baş vurulur.        

SORU:4- Nikaha baliğ olmayanların rüşt yaşları nedir?

Numan- Onyedi yaştır. (Erkeklerde onsekiz yaştır.)

Malik- Onyedi yaştır. (Onsekiz yaştır.) (Arkadaşları- Onbeş yaştır.)

Şafii ve Ahmet- Onbeş yaştır.

Karagülle- Nikaha baliğ olmayanların rüşt yaşları on beş yaştır. Dizi de 1, 3, 7, 15, 31, 63, 127 vardır. Bir de 5, 10, 20, 40, 50, 80 ve 100 vardır. 25, 30  ve 70 de dahildir. Başka yaşlar standart değildir. Onyedi veya onsekiz kabul edilemez. Asgari yaş on ve azami yirmi alınabilir.

SORU:5- Koltuk altı veya edep yerlerinin tüylenmesi büluğa delalet eder mi?

Numan- Büluğa delalet etmez.

Malik ve Ahmet- Bulüğa delalet eder.

Şafii- Müslüman için etmez, kafir için eder. (Eder.)

Karagülle- Sesin kalınlaşması, sakal gibi büluğa delalet eden hallerin görülmesi başkan veya şahitler için emaredir, onlar değerlendirirler.        

SORU:6- Reşit olanlara malları verilir mi?

Numan, Malik, Şafii ve Ahmet- Verilir.

Karagülle- Reşit olan mallarını tasarruf etmekte serbesttir. Reşit olmayan da kendi kazandığı malları tasarruf etmekte tamamen serbesttir. Borcunu ödeyemezse borçlanma ehliyetini kaybeder. Sefih olanın kendisine miras kalan mallar üzerinde tasarruf hakkı yoktur. Çünkü miras malları ataların gelecek nesle iletmek üzere emanetidir. Emanet alanlar ondan yaralanır, yaşar ve çoğaltarak gelecek nesle intikal ettirirler. Yeni baliğ olanlar için de reşit olmaları istenir.        

SORU:7- Rüşt nedir?

Numan, Malik ve Ahmet- Rüşt erkek için mallarında tasarrufu ve nemalandırmayı bilmesi ve müsrif olmamasıdır; fasık veya adil olmama şartları aranmaz.

Şafii- Rüşt erkek için mallarında tasarrufu ve nemalandırmayı bilmesi ve müsrif olmamasıdır. Ayrıca dinde de salih olması gerekir.

Karagülle- Rüşt erkek için mallarında tasarrufu ve nemalandırmayı bilmesi, müsrif olmamasıdır; fasık veya adil olmama şartları aranmaz. Yedi yaşına gelen kız erkek kendisine velisinin izniyle ilmi akilesini, on yaşına gelen kimse mesleki akilesini, onbeş yaşına gelen kimse siyasi akilesini seçer. Dini akilesi annesi tarafından doğuşta seçilmiştir. Onbeş yaşına geldiğinde bunların hepisini değiştirebilir. Ayrıca nöbetli mi yoksa bedelli mi olduğuna da karar verir. Baliğ olan kimseyi ilmi ve mesleki veliler imtihan eder. İlmi veliler fıkıhtan, mesleki veliler ekonomiden imtihan ederler. Dini veliler müsrif olmadığına karara verirler, siyasi veliler onlara çalışma kredisini tanırlar. Bedenen sağlamlığına karar verirler. Böylece kişi reşit olur. Kendisine hiç bir velinin ehliyet vermediği kimse o bucakta reşit olmaz. Bucağını değiştirmek hakkını her zaman kullanabilir.

SORU:8- Reşit olmada kız ile erkek arasında fark var mıdır?

Numan ve Şafii- Fark yoktur.

Malik- Fark vardır, evlenip kocası ile birleşmeden ve o takdirde dahi mallarını muhafaza edeceğine kanaat getirilirse o zaman reşit kılınır.

Ahmet- Fark yoktur. (Evlenip rüştünü orada göstermedikçe reşit olamaz. Bir yıl geçmelidir veya çocuk doğurmalıdır.)

Karagülle- Reşit olmada kız ile erkek arasında fark yoktur. Ancak onbeş yaşına gelen bir kız kendisine bir siyasi veli seçer. Velisi kızın haklarının koruyucusu olur. Kız evlenirken ve mallarını tasarruf ederken velisinin muvafakatı şarttır. Kız velisini her zaman değiştirebilir ve her zaman istediği erkeği kendisine veli seçebilir. Bu babası ve kocası olabileceği gibi başkası da olabilir. Seştiği özel veli hangi siyasi akileye bağlı ise o da o siyasi akileye bağlıdır. Veli bedelli ise o da bedellidir. Veli nöbetli is o da nöbetlidir. Reşit olmak için seçtiği velinin muvafakatı gerekir.

SORU:9- Rüşt görülmezse malları verilmez mi?

Numan- Rüşt görülmezse malları  25 yaşına gelince verilir.

Malik, Şafii ve Ahmet- Hiç verilmez.

Karagülle- Reşit olmayanın bir velisi olur. Bu veli sadece miras malları ile ilgilidir. O mallar üzerindeki tasarrufu onun iznine bağlıdır. Kendisinin çalışıp kazandığı mallar üzerinde tasarruf kendisine aittir. Kendi kendine nisaba ulaşıp zengin olmuşsa nisap kadar velisindeki maldan kendisine verilir. Bir o kadar daha servetine eklerse bir o kadarı daha verilir.        

SORU:10- Rüştten sonra sefihlik görülürse  ne yapılır?

Numan- Müsrif olsa da harcama yetkisi elinden alınmaz.

Malik, Şafii ve Ahmet- Hacredilir.

Karagülle- Rüştten sonra sefihlik görülürse, miras kalan mallarda bir eksilme meydana gelmemişse hacredilmez. Miras kalan mallarda bir eksilme meydana gelmişse hacredilir, mevrus malları tamamlayıncaya kadar mallar üzerinde tam hacr yapılır, mevrus mallar tamamlandıktan sonra hacr sadece o mallar üzerinde devam eder. Eşinin ve çocuklarının nafakaları tehlikeye girecek olursa bazı mallar üzerinde hacr yapılabilir. Eşinin oturduğu evi satamaz. Ancak başka eve taşınmaya zorlayabilir. Yeni ev eski ev kadar geniş olmalıdır. Semt farkı olabilir.         

SORU:11- Veli yetimine mal satabilir mi, yetiminden mal alabilir mi?

Numan, Şafii ve Ahmet- Satamaz ve alamaz.

Malik- Satabilir ve alabilir. Günah işlemeyeceklerinden emin olmalıdırlar.

Karagülle- Veliye veya vasiye mal tespit edilerek teslim edilir. Misliyattan olanı misliyle, ayniyattan olanı ayni ile sonunda iade eder. Malların nemaları velinin elindedir, onunla hem yetimlere bakar hem de kendisi yararlanır. Yetimlere kendi çocukları gibi bakmakla mükelleftir. Yetimler payı da kendisine verilir. Bunu yapamazsa velayet veya vesayeti feshedilir, başka veli atanır. Tasarruflarına karışılmaz. Taşınmazı taşınmazla değiştirecekse ocak reisinin iznini alması gerekir. Diğer velilerin hakemlere gitme hakkı vardır.