RAHMAN SÛRESİ - 20. Hafta

أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ

يَامَعْشَرَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ إِنِ اسْتَطَعْتُمْ أَنْ تَنْفُذُوا مِنْ أَقْطَارِ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ فَانْفُذُوا لَا تَنْفُذُونَ إِلَّا بِسُلْطَانٍ (33) فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (34)

Ey cin ve insan ma’şeri gökler ve yerin uzanımlarından nüfuz edebilirseniz nüfuz edin. Yalnızca bir sultanla nüfuz edersiniz. Öyleyse ikinizin rabbinin olgularının hangisini tekzib ediyorsunuz? (33-34)

يَامَعْشَرَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ إِنِ اسْتَطَعْتُمْ أَنْ تَنْفُذُوا مِنْ أَقْطَارِ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ فَانْفُذُوا

Ey cin ve insan ma’şeri gökler ve yerin uzanımlarından nüfuz edebilirseniz nüfuz edin.

يَا: “Ey” demektir. Nida edatıdır. Nida edatından sonra gelen münadalar harf-i tarifle veya has ism-i mevsulle başladığında أَيُّهَا ile beraber gelir. Burada münada olan مَعْشَرَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ marifedir ama harf-i tarifle başlamamıştır. Bu nedenle أَيُّهَا gelmemiştir.

مَعْشَرَ: “Ma’şer, birlikte yaşayanlar” demektir. Fertleri birbirleriyle bitişik bir tarzda yaşayan toplulukların cins ismidir. عشر kökünden gelmiştir. Bu kök iki ayrı bâbdan gelir.

Birinci bâbdan عَشَرَ - يَعْشُرُ şeklinde birisinin birisiyle bitişik olması, ona eşlik etmesi, onunla aynı evde yaşaması anlamındadır. “Birlikte bulunmak ve sürekli beraberliği sürdürmek” demektir. مَعْشَر ve عَشِيرَة (aşiret) kelimesi bu bâbdan gelmiştir.

Müfâele bâbına bu bâbdan gelerek müşareket etkisi ile “birlikte yaşamak” anlamına gelmiştir. عَاشِرُوا müfâele bâbından ikinci çoğul şahıs emir malum fiilken, الْعِشَارُ müfâele bâbının mastarıdır.

İkinci bâbdan عَشَرَ - يَعْشِرُ şeklinde bir şeyi, bir topluluğu on sayısına ulaştırmak, sayısı dokuz olan bir topluluğa katılıp o topluluğu on sayısına ulaştırmak, bir şeyi on eşit parçaya bölüp onuncusuna ulaşmak manasındadır. عَشْر (on) sayısı ve on sayısını içeren sayılar bu bâbdan gelir.

Ma’şer (مَعْشَر) “aynı evi, aynı mekânı, aynı yaşam alanını paylaşan topluluk” demektir.

الْجِنِّ: “Cin” demektir. جنن kökünden gelmiştir. Birinci bâbdan جَنّ mastarı birisini veya bir şeyi görünemeyecek bir yerde saklayıp gizlemek manasındadır. Bu mastar manasından saklanılıp gizlenilen manasında جِنّ ıstılahi olarak “cin” anlamında ism-i cem-i cinstir. Bu yönüyle إِنْس kelimesi gibidir. جِنّ ism-i cem-i cins kelimesinin sonuna يّ gelerek müfredleşir. Bu şekliyle جِنِّيّ cin cinsinden bir varlığın adı olur جِنَّة ıstılahi olarak “cin topluluğu” anlamında ism-i cemdir. جَانّ “cin türü, bir yılan türü” demektir. Kendini saklayıp gizleyen manasında جَانّ ıstılahi olarak görünmediği için “cin türü”, iyi saklanıp gizlendiği için bir “yılan türü” anlamında isimdir. Cinlerde de yaratılışlarıyla ilgili olan ifadelerde جَانّ kullanılır. Sosyal yönleriyle ilgili olarak جِنّ kullanılır.

وَ: “Ve” demektir. Atıf harfidir. الْجِنِّ ye الْإِنْسِ yi atfetmiştir.

الْإِنْسِ: “İnsan” demektir. ءنس kökünden ism-i cem-i cinstir. أَنَس mastarı birisini sosyal, yakın, arkadaşça hissetmek, tanıdık ve alışık olmak manasındadır. Bu mastar manasından sosyal, yakın, arkadaş olarak hissedilen, tanıdık olan manasında إِنْس ıstılahi olarak “insan” anlamında isimdir. Kuran’da ءنس kökü ile geçen ve ‘insan’ olarak çevrilen kelimelerin aralarında farklar vardır. إِنْس ism-i cem-i cins kelimesinin sonuna يّ gelerek müfredleşir. Bu şekliyle إِنْسِيّ ins cinsinden bir varlığın adı olur ve nekre çoğulu da أُنَاس dır. Marife çoğulu aslında الْأُنَاس dır ancak çok kullanılınca hemze düşmüş ve النَّاس şekline dönüşmüştür.

إِنْس kelimesi وَحْش kelimesinin zıttı olarak kullanılır. Yayın okçuya yakın olan tarafına إِنْسِيّ, Diğer tarafına ise وَحْشِيّ denir. إِنْس insana yakınlıkla ilişkilendirildiği için sosyal insanı ifade eder.

إِنْسَان kelimesi ise insanın türsel özellikleri, yaratılışsal özellikleriyle ilgilidir. Biyolojik insanı ifade eder. Eğer kastedilen Homo Sapiens ise الْإِنْسَان şeklinde gelir. Eğer kastedilen başka bir insan türü ise nekre olarak إِنْسَان şeklinde gelir. Nekre gelişin çoğulu olan أَنَاسِيّ ise biyolojik insan türlerini ifade eder.

İnsan türünün davranışları türsel özelliği, yaratılışı gereği ise Kuran’da الْإِنْسَان şeklinde gelir.

الْجِنِّ وَالْإِنْسِ: “Cin ve insan” demektir. İki ism-i cem-i cins atfedilmiştir. Bu durumda her ikisi için de ortak olarak ya cins ya da cem anlamının verilmesi gerekmektedir.

مَعْشَرَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ: “Cin ve ins ma’şeri” demektir.

يَامَعْشَرَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ: “Ey cin ve ins ma’şeri” demektir.

Burada dikkat edilmesi gereken nokta insan ve cin için مَعْشَرَ in ortak olmasıdır. Yani insanlar ve cinler aynı kozmik yaşam alanını paylaşıyor demektir. Eğer cinlerle bizim yaşam alanlarımız arasında geçişler olmayıp tamamen birbirinden ayrık yaşayan canlılar olsaydık يَامَعْشَرَ الْجِنِّ وَمَعْشَرَ الْإِنْسِ (Ey cin ma’şeri ve insan ma’şeri) şeklinde ma’şer her birimiz için tekrarlanarak gelirdi.

إِنِ: “Eğer” demektir. Şart edatıdır.

اسْتَطَعْتُمْ: “Güç yetirdiniz” demektir. طوع kökünden istif’âl bâbından ikinci şahıs eril çoğul mazi malum fiildir.

أَنْ: “-mek, -mak” demektir. Harf-i mevsuldür yani mastar harfidir. Arkasından gelen تَنْفُذُونَ muzari fiilini mensub hale (تَنْفُذُوا) getirmiştir.

تَنْفُذُوا: “Nüfuz edersiniz” demektir. نفذ kökünden birinci bâbdan ikinci çoğul şahıs mensub muzari malum fiildir. Merfu hali تَنْفُذُونَ dir. Öncesindeki أَنْ harf-i mevsulü nedeniyle merfuluk nûnu düşmüş ve تَنْفُذُوا şeklinde mensub hale gelmiştir. Mensub muzari her zaman gelecek zamanı gösterir. Bu kökün temel anlamı bir engelin veya bir şeyin içinden geçerek öte tarafa ulaşmaktır. İçinden geçip etkisini karşı tarafa ulaştırma manasından Türkçede “yürürlüğe koymak, yerine getirmek, uygulamak, icra etmek, geçerli kılmak, gerçekleştirmek” anlamlarında “infaz etmek” şeklinde kullanılır. Emir, engellenmeden muhatabına ulaşıyor ve etkisini gerçekleştiriyor anlamındadır. Hükmün infazı, kararın infazı, vasiyetin infazı şeklinde kullanılır. Nüfuz sahibi olmak demek engelleri kolayca aşma özelliğine sahip olmak demektir. Bunların hepsi ilk manası olan “bir engelin veya bir şeyin içinden geçerek öte tarafa ulaşmak” manasından gelmektedir. Türkçede halk arasında zamanla “idam cezasının infazı” ifadesi kısalmış, sadece “infaz” şekline dönüşmüş ve “mahkeme kararıyla veya yasa dışı olarak öldürme” manasında kullanılmaya başlanmıştır. Bir şeyin içine giren ona nüfuz etmiş olmaz, içine girip karşı tarafa geçmesi gerekmektedir. Türkçede kullanılan menfez (مَنْفَذ) kelimesi de bu kökten gelen ism-i mekândır.

مِنْ: “-den” demektir. Harf-i cerdir.

أَقْطَارِ: “Uzanımlar” demektir. قطر kökünden çoğul isimdir. Tekili قُطْر dur. قطر kökünün “damlanın peş peşe akması, develerin tek düzen hâlinde katar oluşturması, yolun bir doğrultuda devam etmesi” anlamları arasında ortak bir “tek doğrultuda uzanma ve düzenli devam etme” manasının bulunduğu görülmektedir. Buna göre قُطْر bir doğrultu boyunca uzanan yapı veya uzanım olarak anlaşılabilir. Tek sıra halinde ilerleyen develere قِطار (katar) denir. قَطْر tek sıra halinde damladığından “yağmur” anlamındadır, tekili olan قَطْرَة “damla” anlamındadır. Tek sıra halinde damla damla akan erimiş madenlere de قِطْر denir. قطر kökü, bir doğrultu boyunca uzanan ve bu doğrultu üzerinde ardışıklık veya süreklilik gösteren yapıyı ifade eder.

السَّمَوَاتِ: “Gökler” demektir. سمو kökünden gelmiştir. Birinci bâbdan سُمُوٌّ mastarı bütün seviyelerin üstüne çıkmak, en üst seviyeye yükselmek manasındadır. Bu mastar manasından bütün seviyelerin üstüne çıkan manasında سَمَاءٌ her şeyin en üstü olarak “gök” anlamında camid isimdir. İsm-i cem-i cinstir. Yani hem cinsi ifade eder hem de topluluğu ifade eder. Yani gök cinsi veya gök topluluğu demektir. Cins ifade ettiği zaman eril, cem ifade ettiği zaman dişildir. İsm-i cemi cinsler sonuna ة alarak müfredleşirler. Yani tekili سَمَاوَةٌ veya سَمَاءَةٌ dür. İsm-i cemi cins bu şekilde ة alarak müfredleştikten sonra çoğulu سَمَوَاتٌ dür. Ancak Kuran’da سَمَاوَةٌ veya سَمَاءَةٌ şeklinde kullanımı yoktur. Kuran tekil olarak da yine سَمَاء yı kullanmaktadır.

وَ: “Ve” demektir. Atıf harfidir. السَّمَوَاتِ ye الْأَرْضِ yı atfetmektedir.

الْأَرْضِ: “Yer” demektir. ءرض kökünden gelmiştir. Dördüncü bâbdan أَرَضٌ mastarı bir mekânın bereketli, verimli olması, hayrının çok olması ve yerleşme ve ikamet için uygun olması manasındadır. Bu mastar manasından yerleşme için uygun olan manasında أَرْضٌ “yer” anlamındadır. “Yeryüzü” manasına da gelir.

السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ: “Gökler ve yer” demektir. İki ayrı varlık değildir. “Evren” anlamında terimdir.

أَقْطَارِ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ: “Gökler ve yerin uzanımları” demektir.

مِنْ أَقْطَارِ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ: “Gökler ve yerin uzanımlarından” demektir.

تَنْفُذُوا مِنْ أَقْطَارِ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ: “Gökler ve yerin uzanımlarından nüfuz edeceksiniz” demektir.

أَنْ تَنْفُذُوا مِنْ أَقْطَارِ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ: “Gökler ve yerin uzanımlarından nüfuz etmeniz” demektir.

إِنِ اسْتَطَعْتُمْ أَنْ تَنْفُذُوا مِنْ أَقْطَارِ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ: “Eğer gökler ve yerin uzanımlarından nüfuz etmeye güç yetirirseniz”, “gökler ve yerin uzanımlarından nüfuz edebilirseniz” demektir. Şart cümlesidir.

فَ: Cevap fâ’sıdır. Şart cümlesinin cevap cümlesinin önüne gelmiştir.

انْفُذُوا: “Nüfuz edin” demektir. نفذ kökünden birinci bâbdan ikinci çoğul şahıs emir malum fiildir.

إِنِ اسْتَطَعْتُمْ أَنْ تَنْفُذُوا مِنْ أَقْطَارِ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ فَانْفُذُوا: “Gökler ve yerin uzanımlarından nüfuz edebilirseniz nüfuz edin” demektir.

يَامَعْشَرَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ إِنِ اسْتَطَعْتُمْ أَنْ تَنْفُذُوا مِنْ أَقْطَارِ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ فَانْفُذُوا: “Ey cin ve insan ma’şeri gökler ve yerin uzanımlarından nüfuz edebilirseniz nüfuz edin” demektir.

Buradaki أَقْطَارِ ifadesini (uzanımları, kutrları) anlamak için Kuran’ın başka bir ayetine bakalım.

حِبَاك “dokuma, dokuma parçası” demektir. İkinci bâbdan حَبْك mastarı bir şeyi (elbise, bina vb) birbirine bağlı halde kuvvetli bir şekilde sabit, dayanıklı bir şekilde dokumak manasındadır. Bu mastar manasından sağlam bir şekilde dokunmuş manasında حِبَاك “dokuma” anlamında isimdir. Çoğulu حُبُك dur. Örgü, dokuma, birbirine geçmiş düzenli yapı ve ince desenler bu kelime ile ifade edilir.

حُبُك, göğün birbirine bağlı uzanımlardan oluşan düzenli örgü yapısını ifade eder. قُطْر bu örgüyü oluşturan tek bir uzanımı, أَقْطَار ise bu uzanımların tamamını ifade eder. Böylece Rahman suresinin bu 33. ayetindeki “أَقْطَارِ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ” ifadesini gökler ve yerin örgü yapısını meydana getiren uzanımlar olarak anlamamızı sağlar.

Kuran semanın örgü sahibi olduğunu ifade ederek “kozmik ağ” kavramını anlatmaktadır.

قُطْر lar (أَقْطَار) bu kozmik ağdaki filamentlerdir. Filamentler milyonlarca ışık yılı boyunca uzanır. Filament boyunca madde süreklilik gösterir. Galaksi kümeleri filament boyunca dizilir. Birçok filament birleşerek kozmik ağı oluşturur.

Bir kozmik filamentin (قُطْر السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ) çapı yaklaşık 16 ila 65 milyon ışık yılı arasındadır. Uzunlukları çok daha büyüktür. Birçok kozmik filament 326 milyon-1,63 milyar ışık yılı uzunluğundayken bazıları ise 3,26 milyar ışık yılı veya daha fazla uzunluğa sahip olabilir.

Bu nedenle kozmik ağdaki filamentler, evrenin en büyük yapıları arasında yer alır ve galaksi kümelerini birbirine bağlayan dev “kozmik otoyollar” gibi düşünülebilir. Bu yüzden bunlar evrenin iskeleti (The skeleton of the Universe) olarak da adlandırırlar.

İşte biz de cinler de bu filametlerin (أَقْطَارِ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ) içindeyiz. Ayet cinlere ve bize bu filamentlerin içinden çıkabileceksek çıkıp gitmemizi ifade ediyor. Çıkmaya gücünüz yetecekse çıkın diyor. Filamentlerden çıkıp void bölgelerine geçin diyor. Voidler boşluklar olarak adlandırılıyor ama tam bir boşluk değillerdir. Voidlerde karanlık enerji vardır, çok seyrek karanlık madde vardır. Yani void aslında yaklaşık %10–20 yoğunluklu bölgelerdir. İşte gökler ve yerin kuturlarından (kozmik filamentlerden) nüfuz edersek bu voidlere geçmiş oluruz.

لَا تَنْفُذُونَ إِلَّا بِسُلْطَانٍ

Yalnızca bir sultanla nüfuz edersiniz.

لَا: “Değil” demektir. Olumsuzluk edatıdır.

تَنْفُذُونَ: “Nüfuz edersiniz” demektir. نفذ kökünden birinci bâbdan ikinci çoğul şahıs merfu muzari malum fiildir.

لَا تَنْفُذُونَ: “Nüfuz edemezsiniz” demektir.

إِلَّا: “Yalnızca” demektir. İstisna edatıdır. Olumsuzluk edatı ile başlayan fiilde kendisinden sonrasını olumsuzluktan istisna eder.

بِ: “İle” demektir. Harf-i cerdir.

سُلْطَانٍ: “Sultan, üstünlük sağlayan imkân, yetki, yaptırım gücü, otorite veya bunları sağlayan vasıta” demektir. سلط kökünden gelmiştir. Dördüncü bâbdan سَلَاطَة mastarı birisinin veya bir şeyin üzerinde maddi veya manevi güç sahibi olmak manasındadır. Bu mastar manasından gücü ortaya çıkaran araç manasından سُلْطَان “bir kimseye veya şeye başkaları üzerinde üstünlük kurma, hükmünü geçirme veya sonucunu gerçekleştirme imkânı sağlayan yetki, otorite, yaptırım gücü veya bunları sağlayan vasıta” anlamında isimdir. 9. yüzyıldan sonra sultan sahibine sultan denmeye başlanmıştır. Sulta, musallat kelimeleri de bu kökten gelmiştir. Birinin üzerinde yaptırım gücü olan her şey sultandır. Kuran’dan elde ettiğiniz bir delil sizin üzerinizde yaptırım gücü oluşturuyorsa o da sultandır. Sultan neyi gerektiriyorsa onu yaparsınız. Sultan yetkidir, otoritedir, yaptırım gücüdür veya bunları sağlayan araçtır.

Allah İblis’le konuşmaktadır. Allah’ın kulları üzerinde İblis’in bir yaptırım gücü yoktur. Allah’ın kulları olmayanlar üzerinde etkilidir.

İman edip rablerine tevekkül edenler üzerinde de şeytanın hiçbir yaptırım gücü yoktur. İstediğini onlara yaptıramamaktadır.

Burada da Allah İblis’le konuşmakta ve kulları üzerinde İblis’in yaptırım gücü olmadığını söylemektedir. Kulu olmayanlara ise yaptırım gücü vardır, onlara istediğini yaptırabilmektedir.

Şeytan kıyamet yevminde konuşmaktadır. Kendi yaptırım gücünün olmadığını sadece davet ettiğini ve ona uyduklarını söylemektedir.

Öldürülenin velisine Allah bir yetki kılmıştır. Kısasa ya da diyete karar verme yetkisine sahiptir. Sultan yaptırım gücünü ifade eden yetkidir.

بِسُلْطَانٍ: “Sultanla” demektir.

لَا تَنْفُذُونَ إِلَّا بِسُلْطَانٍ: “Yalnızca bir sultanla nüfuz edersiniz” demektir. Kozmik ağın filamentlerinden (Evrenin kutr’larından) nüfuz edip boşluklara çıkmak ancak bir sultanla olabilir deniyor. Bu sultan nekre gelmiştir. لَا تَنْفُذُونَ إِلَّا بِالسُّلْطَانِ şeklinde marife gelmemiştir. Bu nedenle bu sultan ya şu anda bilemediğimiz bir sultandır ya da herhangi bir sultandır. Herhangi bir sultanla bunu gerçekleştiremeyeceğimiz için buna terim anlamı verilmelidir.

Bu durumda سُلْطَان ın sadece bir “enerji” veya “kuvvet” olarak değil, o yapıyı aşmayı mümkün kılan vasıta olarak anlaşılması uygun görünmektedir. Zaten fiziksel gücü ifade eden kuvvet kelimesi Kuran’da mevcuttur. Sultan kuvvetin kendisi değil gerekli olan kuvveti de sağlayan vasıtadır. Bu vasıta Allah’ın verdiği bir yetki olabilir, üstün bir bilgi olabilir, üstün bir teknoloji olabilir, henüz bilinmeyen bir fizik ilkesi olabilir. Zaten Kuran’da 37 kere geçen sultan kelimesi hiçbir yerde salt “fiziksel kuvvet” anlamında kullanılmamaktadır.

Öncesinde إِنِ اسْتَطَعْتُمْ (güç yetirdiyseniz) denerek şart edatından sonra mazi fiil gelmiştir. إِنْ تَسْتَطِيعُوا (güç yetiriyorsanız) denerek muzari fiille gelmemiştir. Bunun da sebebi sultanın elde edilmesinin tamamlanmasının gerekliliğindendir. Elinizde artık sultan varsa o zaman bunu yapabilirsiniz diyor. Sultan yani gökler ve yerin aktarından nüfuz edecek olan vasıta eksiksiz olarak elimizdeyse o zaman bunu yapabiliriz demektir.

فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ

Öyleyse ikinizin rabbinin olgularının hangisini tekzib ediyorsunuz?

فَ: İsti’nafiyye edatıdır (الْفَاءُ الاِسْتِئْنَافِيَّةُ).

بِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ: “İkinizin rabbinin olgularının hangisini tekzib ediyorsunuz?” demektir.

Buradaki آلَاءِ “olgular” demektir. ءلي kökünden isimdir. Tekili إِلًى veya أَلًى dir. Kuran’da tekil geçişi yoktur. İkinci bâbdan (أَلا - يَأْلِي) birisinin bir işi veya bir şeyi titizlikle ve çaba sarf ederek derinlemesine araştırıp etraflıca incelemesi anlamındadır. Bu bâbdan إِلًى veya أَلًى ism-i mef’ûl anlamında camid isimdir. Hakkında araştırma yapılan ve incelenen şeydir. Araştırmayı, incelemeyi ve titiz sorgulamayı gerektiren kozmik olgu veya düşündürücü meseledir. Allah’ın kâinattaki âyetleri (kozmik olgular) إِلًى dir. Kitabında anlattığı tarihsel olgular إِلًى dir. Kuran’da okuyup da anında ne olduğunu anlayamadığımız, anlamak için derin bir araştırma, bir alt yapı ve bilgi gerektiren her türlü olgu إِلًى dir. Bir şey, bir iş, gerçekleşen bir durum آلَاءِ dan ise onun olduğunu görürsün ama nasıl olduğunu anlaman için çok derin araştırma yapman, o iş üzerinde kafa yorman, incelemen gerekir. Rahman suresinde 31 kere tekrarlanan bu ayetlerin arasında geçen tüm cümleler derin araştırma yapılması, kafa yorulması ve incelenmesi gereken durumlardır.

Bu ayetten önceki ayette يَامَعْشَرَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ إِنِ اسْتَطَعْتُمْ أَنْ تَنْفُذُوا مِنْ أَقْطَارِ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ فَانْفُذُوا لَا تَنْفُذُونَ إِلَّا بِسُلْطَانٍ (Ey cin ve insan ma’şeri gökler ve yerin uzanımlarından nüfuz edebilirseniz nüfuz edin. Yalnızca bir sultanla nüfuz edersiniz.) denmektedir. Bu da bir olgudur. Uzayda nasıl hareket edilir? Nasıl uzay yolculuğu yapılır? Kozmik ağ nedir? Bunların hepsi derin bir bilgi ve araştırma gerektiren durumlardır. Bu nedenle bunlar da olgudur. Bu tekrarlayan ayet de kendinden öncesindeki olgulara işaret etmektedir.

Teşvikiye, Yalova

08 Ağustos 2026

M. Lütfi Hocaoğlu