3- PARMENİDES ve HERAKLİT

Parmenides ebedi varlığı, Heraklit ebedi dengeyi anlatır. Eflatun Sokrates ile tanıştığını söyler.

Heraklit ise Efes’lidir. İran’la irtibatı vardır. Bezgimdir. Uzlette ölmüştür.

Parmenides Kitabında “Biri, halktan ayrılır, meleklerle seyahat eder. Gecenin ve gündüzün anahtarını Tanrı’dan alır, çilelerden sonra Tanrı’ya varır.” Görünen gerçek değildir. Gerçek felsefe ile görülür. Görünürdeki zıtlıklar gerçekte birliktir. Kadın erkek birbirlerini zıtlık içinde tamamlar. Yol üçtür. Yalnız varlık var. Yalnız yokluk var. Hem varlık hem yokluk var. Yokluk varlık değildir. Tek yol kalır. Gerçeklik. O da tekdir. Ebedidir. Somut realite yok olur.

Heraklit dengeyi ortaya koymuştur. Halk bunları anlamaz, zahirle yetinir. Bununla tatmin olmaz, gerçeği de arar. İnsan kendisini araştırmalıdır. Tabiat gizlidir. Onu gizleyen nedir? Dünya zıtlıklarla dengededir. Birine besin diğerine zehirdir.

Parmenides zıtlığı hiçliğe götürür, Heraklit zıtlığı dengeye götürür. Heraklit’e göre zıtlar birbirine dönüşürler. Birinin ölümü diğerinin var olmasıdır. Ölüm yokluk değildir. Parmenides zıtlıkları birleştirerek teke dönüyor, Heraklit zıtlıklar arasında denge kurarak varlıkları sürdürüyor.  Her ikisi de zıtlıkların birliğini savunuyor.

Adil Düzene göre Parmenides ve Heraklit

Parmenides ve Heraklit; her ikisi de kainatta zıtlık vardır ama zıtlıklar tek varlığın eseridir diyorlar. Zıtlar birbirini tamamlar ve birbirine dönüşür diyorlar.

Parmenides’e göre zıtlıklar ortadan kalkar ve teke gidilir.

Heraklit’e göre zıtlıklar birbirine dönüşerek denge devam eder. Kainat ikili sistemde yaratılmıştır. Birbirlerine dönüşmektedir. Periyodik denge vardır.

Heraklit’in anlattıkları buraya kadar doğrudur.

İki eksiği vardır.

Bunlardan biri, kainat ölüme gitmektedir.

Diğeri de, döngüde aynı zamanda evrim bardır. Rebvet ve fena yani evrim ve entropinin büyümesini bilememektedir.

Parmenides’in dedikleri de doğrudur. Çünkü kainatın sonu vardır, ondan sonra yeni kainat doğacaktır. Tanrı’ya daha çok yaklaşılacaktır.

*

Parmenides hakkında ansiklopedik bilgi: Parmanides, doğa filozoflarından sayılmakla birlikte, Antik Yunan felsefesinde rasyonalizm geleneğinin ilk filozoflarından biridir. M.Ö. 600 ile M.Ö. 500'lerde yaşadığı ve yalnızca düşünür olarak değil yasakoyucu ve devlet adamı olarak da rol oynadığı sanılmaktadır.Parmenides'e göre, evrende değişen hiçbir şey yoktur. Gerçeklik, yani Varlık, mutlak anlamda Bir'dir, kalıcıdır, süreklidir, yaratılmamıştır, yok edilemez; o ezeli ve ebedidir; onda hareket ve değişme yoktur. Ksenofanes'in yetiştirmiş olduğu öğrencilerin en önemlilerinden birisi Parmenides'ti. Parmenides, görüneni değil, görünenin arkasındakini arıyordu; çünkü gerçek orada saklanmıştı. Ona göre, gerçeğe, gözlem ve deney ile değil, mantıksal düşünmeyle ulaşılabilirdi. Bir matematikçi gibi, "yokluk, boş bir mekandır; mutlak boşluktur; yokluk yoktur ama düşünülebilir" diyordu. Parmenides, evrenin sınırlı olduğunu söylüyordu; evren, bütün uzayı doldurur ve küreseldir; değişmez ve ölmez. Değişme ve bunun nedeniymiş gibi görünen hareket gerçek değildir. Algılarımız bizi aldatmaktadır. Bu görüşüyle Parmenides, Evren, sonsuz uzamda bulunan tüm madde ve enerji biçimlerini içeren bütünün adıdır. Yani "evren" astronominin, astrofiziğin konu edindiği şeylerin tümüdür. İçinde "her şey" olan bu dev çorba, sonsuzluk veya hiçlik olarak tanımlanabilecek uzayın içinde yer alır. Daha doğrusu, uzaya FON olan siyah hiçliğin içindeki her şeydir evren... Dolayısıyla aslında sonsuz uzayın-hiçliğin içinde de değildir. Zira "hiçliğin" içi olmaz. Fakat olmayan şeylere de (sıfır gibi) onlardan bahsedebilmek ve düşü Milet Okulu'nun ve özellikle de İlkçağ Yunan felsefesinin, aynı zamanda İyonya Okulu olarak bilinen, M. Ö. 6. yüzyılda Thales tarafından kurulmuş ilk okulu. Herakleitos'un evrende sürekli bir hareket ve değişim olduğu görüşüne karşı çıkmış oluyordu. Yer'in küresel olduğunu ve beş kuşağa ayrıldığını bildirmişse de, bu kuşaklara ilişkin hiçbir bilgi vermemiştir. Yer'in küresel olduğu sonucuna nasıl ulaştığını bilmiyoruz ama gözlemlerden yararlanmış olduğunu tahmin ediyoruz. Yunanlılar, yaklaşık olarak 45 derece kuzey enlemi ile 20 derece güney enlemi arasında yaşıyorlardı ve bu geniş enlemsel kuşak, gökyüzündeki değişiklikleri gözlemlemek ve buradan Yer'in küresel olduğu görüşüne varmak için yeterliydi. Kuzeye çıkıldıkça bazı yıldızlar görünmez olurken, bazıları hiç batmıyordu.

Heraklit hakkında ansiklopedik bilgi: Efesli Heraklitos (Yunanca Hράκλειτος Herakleitos) (Not supported field expression!? - 475). Anadolu Efes'de yaşayan Sokrates öncesi (Pre-Socratic) filozof. Efes'in yerlisi olduğu ve babasının adının Bloson olduğu gibi detaylar dışında hayatı hakkında pek az şey bilinmektedir. Batı felsefe tarihinde dinamik bir felsefi sistem ortaya koyan ilk kişidir.

Haftalık Seminer Dergisi; 622. Hafta      30 Temmuz 2011 SÜLEYMAN KARAGÜLLE

Yay. Haz.: REŞAT NURİ EROL

www.akevler.org   (0532) 246 68 92