Kuran’da Gündüzün Bölümleri

Araştırıldığında Kuran’da gündüzün dört kısma ayrıldığı görülecektir.

Hicr Suresi 74 (73). Ayet:

فَأَخَذَتْهُمُ الصَّيْحَةُ مُشْرِقِينَ

Ki güneş doğarken o ses titreşimi onları yakaladı.

İşrak (şrq) parıldamak, ışıldamaya başlamak demektir. Güneş’in doğmaya başlayıp belli bir parıldama düzeyine gelene kadarki süredir. Fakat burada “Belli bir düzey” neresidir, ya da nereye kadardır?

Duha Suresi 2 (1). Ayet:

وَالضُّحَى

Ve gündüzün o en parlak dönemine.

Duha ise gündüzün en parlak dönemidir. Sınırları nedir? Öğle vakti midir?

Hud suresi 115 (114). Ayet:

وَأَقِمِ الصَّلَاةَ طَرَفَيِ النَّهَارِ وَزُلَفًا مِنَ اللَّيْلِ إِنَّ الْحَسَنَاتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئَاتِ ذَلِكَ ذِكْرَى لِلذَّاكِرِينَ

Ve gündüzün öteki, arta kalan iki tarafında (öyle ve ikindi) ve gecenin geçiş zamanlarında (en az üç: akşam, yatsı, sabah) namazı kıl. Kesinlikle iyilikler kötülükleri giderir. İşte o aklında tutanlar için hatırlatmadır.

Gündüzün öteki arta kalan iki tarafı neresidir?

İsra Suresi 79 (78). Ayet:

أَقِمِ الصَّلَاةَ لِدُلُوكِ الشَّمْسِ إِلَى غَسَقِ اللَّيْلِ وَقُرْآنَ الْفَجْرِ إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ كَانَ مَشْهُودًا

Güneş’in aşağı sarkmasından gecenin koyulaşmasına doğru ve fecir birikimi için namazı kıl. Kesinlikle fecir (gündoğumu) birikimi şahit olunandır.

Güneş’in aşağı sarkması ancak bir noktadan sonra olabilir. O da öğle vakti Güneş’in en yüksek noktadan aşağıya doğru hareketinin başlamasıdır.

Bu ayete örnekleri daha da artırmak mümkündür. Fakat merak edenler için sanırım bu kadarı da yeterli olacaktır.

Bu zamanları ele aldığımızda gündüzün 4 eşit bölüme ayrıldığı anlaşılmaktadır. İşrak vakti Güneş’in doğumuyla başlamaktadır. Bu gündüzün 1. Bölümüdür. Gündüzün 2. bölümünün ise duha olduğu bilinmektedir ama duha kelimesi en parlak zamanı ifade etmektedir. Bu zaman bizim öğle dediğimiz zaman olabilir mi?

Hicr Suresi 74 ve Duha suresi 2. Ayette gündüzde 1. Ve 2. bölüm olarak işrak ve duhadan bahsedilmektedir. Hud 115. Ayette ise gündüzün merkeze göre ötede kalan iki “tarafından” bahsedilmektedir. Toplamda Güneş’in en tepede olduğu dönem merkez alınarak gündüz 4 eşit bölüme bölünmüştür. Kısacası gündüz 1. İşrak vakti. 2. Duha vakti. 3. Öğle dediğimiz vakit. 4. İkindi dediğimiz vakit olarak 4 kısma ayrılmıştır.

Yukarıdaki resimde gündüzün 4 bölümü verilmiştir. Gündüzün uzunluğu ne olursa olsun aralarındaki ayırım 45 derecelik açılarladır. Bu ne anlama gelmektedir. Örnek olarak herhangi bir yerde Güneş sabah altıda doğuyor ve saat 12 de en yüksek noktasına ulaşıyorsa ve saat 18 de batıyorsa saat 9 da işrak vakti bitiyor ve duha vakti başlıyor demektir. Saat 12 de ise duha vakti bitiyor, öğle vakti başlıyor demektir. Saat 3 de ise öğle bitiyor ve ikindi dediğimiz vakit başlıyor demektir. Saat 18 de ise ikindi ve gündüz ve gün bitiyor demektir.

Burada önemle üzerinde durulması gereken nokta gündüzün en parlak vaktinin duha zamanı olmasıdır. Bunun sebebi duha vaktinin Güneş’in en yüksek noktaya ulaştığı zamanın hemen öncesindeki dönem olmasıdır. Güneş’in en tepeye ulaştığı zamandan sonraki zaman olan öğle vaktinden daha parlak olmasının bilimsel bir açıklaması vardır.

Doppler etkisi hem seste hem de ışıkta mevcuttur. Eğer ışık saçan bir cisim size doğru yaklaşıyorsa veya siz ona doğru yaklaşıyorsanız ışık kaynağı daha parlak görülecektir. Eğer ışık saçan cisim sizden uzaklaşmaya veya siz ondan uzaklaşma hareketi içinde olursanız cisim size daha soluk ve kırmızımsı görünecektir.

Duha vaktinde, bulunduğumuz yeryüzü dönme hareketiyle Güneş’e doğru yaklaşmaktadır. En tepeye geldikten sonra ise uzaklaşma hareketi oluşmaya başlamaktadır. Bu nedenle duha vakti öğle vaktinden daha parlak görünür. Bunun en güzel örneği Güneş doğarken, batarkenki halinden daha beyazımsı sarı parlak görünür. Oysa batarken daha soluk kırmızı görünür. Güneş doğarken yine bulunduğumuz yeryüzü parçası Güneş’e yaklaşma hareketi durumundayken, batarken ise uzaklaşma hareketi durumundadır.

Bu arada ikidi vaktinden de bahsetmek gerekir. İkindi kelimesi Türkçedir. Araplar ise ikindiye asr demişlerdir. Aşağıda Sümerlerin ikindiye verdikleri isimle Sümerce sözlükten alınmıştır:

kinsikku , kissikku , kinsigu , kinzigu  [KIN.SIG : ]  (sumerian origin)

[Time]

late afternoon

Sümerce “late afternoon”,  “geç öğleden sonra” anlamına gelen kelimelerin “ikindi” kelimesine ne kadar benzediğine dikkat edin. Zamanla “ikindiye” dönüştüğü anlaşılmaktadır!

Asr kelimesi ise Arapçada fiil olarak bir şeyin son haddesine kadar sıkmak demektir. İsim olarak ise bir şeyin son kısmı anlamına gelmektedir. Gündüz vakti için kullanıldığında ise gündüzün son kısmı, ikindi anlamındadır.

Doğrusunu Allah bilir.