KUR’AN MATEMATİĞİ

66. SEMİNER NOTLARI                                                                                                                                  01 TEMMUZ 2000

                          DAYANIŞMA SİSTEMİ

İslâmiyet’te kamu, “dayanışma ortaklıkları”ndan oluşur. Kamu aşağıdaki kademelerden oluşur:

1. Aşiret = Ocak30 - 100 arası kişi
2. Kabile = Bucak3 000 – 10 000 arası kişi
3. Şa’b= İl300 000 - 1 000 000 arası kişi
4. Kavm = Ülke30 000 000 - 100 000 000 arası kişi
5. Nâs= İnsanlık 3 000 000 000 - 10 000 000 000 arası kişi

Dayanışma Ortaklığı: Ortaklardan birinin maruz kaldığı mağduriyeti ortakların kendilerinin mağduriyeti olarak kabul ederek gidermeleri üzerine oturur. Mağduriyetlerini nöbetleşerek giderirler. Askerlik hizmeti bu ortaklık gereğidir. Mağduriyeti birlikte taksitlerle diyet ödeyerek giderir ve tehlikeyi  önlerler. Barış böyle sağlanır.

İslâmiyet’te Kamunun Oluşması: İslâmiyet’te kamu, kişilerin kendi rızaları ile birleşip edindikleri toprak üzerinde dayanışma ortaklığını kurmaları ile oluşur. Bu amaçla teşkilatlanmada Türkiye Cumhuriyeti Mevzuatına en uygun olanı “kooperatif”tir. Kooperatifler kamu kuruluşları meyanında sayılmıştır. Kâr amacı gütmemek ve ana sözleşmelerinde bu hususu belirtmek şartı ile kurumlar vergisinden muaftırlar. Yöneticileri yönetim hususunda işledikleri suçlardan dolayı “Devlet Görevlisi” gibi sorumludurlar.

Kooperatifin Kurulması: Bilgisizlikten dolayı iras ettikleri zararları ilmi, beceriksizlikten dolayı iras ettikleri zararları mesleki, ihmalden dolayı iras ettikleri zararları ahlaki ve kasden iras ettikleri zararları sosyal dayanışma ortakları tazmin eder. Bu amaçla bir kooperatif kurulur.

Kooperatifin bir sözleşmesi olacak, Kooperatifin bir yönetimi, olacak, Kooperatifin hakemler kurulu olacak, nihayet Kooperatifin geçici olarak sorunları çözen bir hakemi olacaktır ve bu “başkan”dır Genel Hizmetleri gören bir “merkez”i olacaktır. Merkez hâkim değil hâdimdir. Hâkim olan “sözleşme”dir. Sözleşmeleri yorumlamak da hakemlere aittir.

Hesabi Değer: Kooperatif içinde bütün nakit ödemeler Türk Lirası üzerinden yapılır. Kimse başka bir nakdin ödenmesini isteyemez. Kooperatif içindeki bütün nakit borçlanmalar Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası’nın altın satış kurundan hesaplanmak üzere “altın gram” üzerinden  ödenir, “ag” olarak gösterilir. Altın gram üzerinden hesaplanan borca ayrıca bir faiz veya benzeri fark yüklenmez.

Kredileşme: Her ortağın diğer ortaklara altın gram olarak nakdi kaç gün kullandırmış ise o kadar gün altın gram olarak nakdi kullanma hakkı vardır. Her işletmenin diğer işletmelere altın gram olarak nakdi kaç gün kullandırmış ise o kadar gün altın gram olarak nakdi kullanma hakkı vardır.     

İşletmelere Katılma: Her işletmenin demirbaşları borç ve alacakları dışında satılmak üzere ambar veya raflarda mevcut malları (bunlar konsinye mallar da olabilir) ile kasa veya bankada mevcut nakdi (bunlar kredileşme yoluyla sağlanmış olabilir) “günlük sermaye” olarak adlandırılır. Bir işletmenin günlük sermaye hareketine bir yüzde eklenir. Buna da “günlük gelir” denir. Günlük gelirin günlük sermayeye bölümüne “sermayenin günlük dayanışma payı” denir. Bozulup harap olan ve çalınan mallar da bu hesaptan karşılanır. Tahsil edilemeyen alacaklılarla ödenmeyecek olan borçlar bu hesaba eklenir. Her ortak bir işletmeden bir pay alırsa o işletmenin günlük dayanışma payına iştirak etmiş olur. Bu paylar yıl sonunda netleştirilir ve ona göre vergisi ödenir.

Emanet Sınırı: Her ortağın diğer ortaklardan veya işletmelerden alabileceği bir emanet sınırı vardır. Ortaklar bu emanet sınırları içinde alıp verdikleri nakdi kooperatife vermiş veya kooperatiften almış olurlar. Kooperatif bunları dayanışma içinde ödemeyi taahhüt eder. Emanet sınırları:

1. Emanet olarak verdiği nakit kadar,
2. İştirak olarak katıldığının yarısı kadar,
3. İpotek veya rehin ettiği demirbaşın yarısı kadar,
4. Bir işletmenin sorumlusu olarak iştiraklerinin veya ipotek ettiği taşınmaz değerlerinin diğer yarıları kadar meblağların toplamınca emanet üst sınırı sahibidir.

Ortaklar emanet sınırlarını birbirine devredebilir ve kullandırabilirler. Böylece özel dayanışma içinde ortaklık kurulmuş olur.

Emanet Sınırlarının Arttırılması:

a) Her ortak yıl içinde gün olarak kullandırdığı altın gram kadar, gün olarak altın gramı kullanma hakkına sahiptir. Yıl içinde daha az kullanmış ise bu sınır artar. Fazla kullanmış ise bu sınır azalır.

b) İşletmenin sorumlusu olan ortak işletmenin sermayesini serbest olarak değerlendirir ve ortağın bu işletmenin nakdini üzerinde taşıma hakkı vardır. Bu hak yıl sonunda getireceği  genel hizmet payı nisbetinde artırılır veya azaltılır.

Emanet Alacaklılara Ödeme: Kooperatifin kasası emanet limitleri içinde kooperatif ortakları üzerindeki nakitler ile banka hesaplarıdır. Kasa sorumlusu kendisi para taşımaz. Sadece ortakların emanetlerinin ödenmesini yönlendirir.

1. Her ortak başka ortaktan emanet alacağını isteyebilir. Rızaları ile bu ödemeler gerçekleşir.
2. Kasa sorumlusu bankada nakit varsa çek vererek ödeme yapar.
3. Bankada nakit yoksa alacağını isteyen ortağa kimlerde ne miktarda emanet alacak olduğunu bildirir. O bunlardan istediğinden talep eder, vermeyenleri kasa sorumlusuna bildirir.
4. Alacaklı borçlulardan istediklerinden alamazsa kasa sorumlusuna bildirir. Kasa sorumlusu en çok emanet borçlusu olan kimselerden başlayarak talep eder. İki gün içinde ödeme yapamayanların borçlanma ehliyetini kaldırır. Kim erken öderse onun borçlanma ehliyeti hemen iade edilir ve emanet sınırına dokunulmaz. Diğerleri alacaklı hâle geldiklerinde borçlanma ehliyetleri iade edilir. Yıl sonunda limitleri düşürülür.

Bütün bu yollarla emanet alacağının emaneti ödenemezse, en çok emanet borçlusu olan kimsenin iştiraklerine veya ipoteklerine el konarak değeri yarıdan az olmamak üzere satılır ve emanet borçlusunun borcu ödenir.

Ödeme Belgesi: Kooperatifte her ortağa bir ödeme belgesi verilir. Ortak verdiklerini sağ, aldıklarını sol tarafa yazar. Bakiyeler de gösterilir. Alan verenin, veren alanın belgesini imzalar. Nakit borçlanma limitleri altında olmak üzere bu alınan ve verilen kooperatife verilmiş ve kooperatiften alınmış olur.

Belgelerin Geçerliliği: Ödeme belgeleri doğrudan veren ve alan tarafından tanzim edilir. Hafta sonunda kooperatif muhasebesine verilir. Yeni mühürlü belgesi ortağa verilir. Kayıttan sonra belge yeni belge verirken iki evvel numaralı belge iade edilir. Böylece kayda geçen belgeler kooperatifin muhasebesine girdiği için resmi belgedir. Kooperatif muhasebesi her hafta sonu belge iade edilirken eski hesap da yapılmış ve kontrol edilmiş olur. İtirazlar muhasipler tarafından düzeltilir. Bunun için düzeltme maddesi yazılır. Yıl içinde yapılmayan itirazların düzeltilmesi ancak hakemlerce yapılabilir.

AÇIKLAMA:

Arapçada eğer bir kökten değişik mastarlar türetilmişse, fiilde bunlardan herhangi birisi için benzer şekilde söylenir. Farklılık mastarlarla ifade edilir. “Tedayün âyeti”ndeki “tedayentüm”, “deyn” yani “borç” kökünden gelmiş olabilir; “din” yani “hesap” mastarından gelmiş olabilir Bu takdirde “hesaplaştığınız” anlamı ortaya çıkar İşte bir muhasebe merkezi aslında ‘bir işletme’dir. Kooperatifimiz bu hizmeti görecektir. İzmir Akevler’de yaptığımız otuz yıllık uygulamalarda bilgisizliğimizden pek çok eksiklikler olmuştur. İstanbul Akevler Kooperatifi’nde bu eksikliklerin olmaması için bu statüleri iyi uygulamamız gerekir. Hepimiz birbirimizi kontrol edecektir.