YEKÎTEYA SED KOOPERATÎFAN

BEŞA DUYEM A BINGEHÎ: PERGALA DAMAZRANDIN, NÛNERETÎ, RÊVEBİRÎ Û KOORDİNASYONÊ

Modela Rêxistinbûnê ya ji Herêmê Ber bi Navendê ve li Sîstema Aştîyê

Nivîskar: Xeratê Civaknas Zeki Altuboğa

 * PRENSÎBA BINGEHÎ YA DAMAZRANDINÊ

Damazrandina Yekîteya Sed Kooperatîfan bi diyarkirina pêdivîyên herêmî dest pê dike.

Pêşî mirov tên cem hev. Pêdivîyên xwe yên hevpar diyar dikin. Li gorî van pêdivîyan kooperatîf tên avakirin. Kooperatîf di navbera xwe de pêdivîya xizmeta hevpar tespît dikin. Paşê Kooperatîfa Xizmeta Giştî û avahîya yekîteyê têne çêkirin.

Ev rêxistinbûn ne ji navendê ber bi herêmê ve, lê belê ji herêmê ber bi navendê ve geş dibe.

Her kooperatîf bi îradeya endamên xwe dixebite. Yekîte ji bo dabînkirina pêdivîyên hevpar ên kooperatîfan heye.

Prensîba bingehîn: Biryara herêmî, xizmeta hevpar, koordinasyona bi hev re.

 * DAMAZRANDINA KOOPERATÎFA XIZMETA GIŞTÎ

Kooperatîfa Xizmeta Giştî yek ji avahîyên saziyî yên ewil e ku dê binasazîya xizmeta hevpar a pergalê pêk bîne.

Erka vê kooperatîfê ne ew e ku li şûna kooperatîfên din hilberînê bike an jî birêvebirina wan bigire ser xwe.

Erka wê; dabînkirina avakirina xizmetên hevpar, diyarkirina pêdivîya personel û pisporan, hesabkirina lêçûnên xizmetan û meşandina xizmetên bi rêkûpêk e.

Kooperatîfa Xizmeta Giştî van amadekarîyên jêrîn dike:

 * Pêdivîyên kooperatîfên li herêmê vedikole.

 * Pênaseyên erkên xizmetên hevpar amade dike.

 * Rêbazên xebatê yên bîst û pênc xizmetan diyar dike.

 * Çavkanîya mirovî ya pêwîst ji bo her xizmetê tespît dike.

 * Budçeya xizmetên hevpar amade dike.

 * Avakirina binasazîya dîjîtal plan dike.

 * Protokolên hevkariyê yên di navbera kooperatîfan de amade dike.

 * Amadekarîyên hiqûqî û saziyî yên ku ji bo damazrandina yekîteyê pêwîst in dimeşîne.

Kooperatîfa Xizmeta Giştî binasazîya destpêkê û koordinasyonê ya xizmetan çêdike. Piştî ku yekîte tê avakirin, erk û desthilat di çarçoveya qanûnên têkildar û peymana bingehîn a hatîye pejirandin de tên sererastkirin.

 * PERGALA NÛNERETÎYê YA SED KOOPERATÎFAN

Her kooperatîfa ku beşdarî yekîteyê dibe kesayeta xwe ya hiqûqî û birêvebirina xwe diparêze.

Kooperatîf bi biryarên organên xwe yên desthilatdar beşdarî xebatên yekîteyê dibin û nûnerên xwe diyar dikin.

Pergala nûneretîyê dispêre van esasan:

 * Her kooperatîf li hemberî endamên xwe berpirsiyar e.

 * Nûner biryar û pêdivîyên kooperatîfên xwe digihînin yekîteyê.

 * Biryarên di yekîteyê de tên girtin di nava sînorên desthilatê yên kooperatîfan de yên hatine pejirandin tên bicîhanirin.

 * Hesabên darayî yên kooperatîfan ji hev cûda ne.

 * Qet kooperatîfek nikare îradeya yeka din bê bîngeha hiqûqî ji holê rake.

Jimareya nûneran, mafê dengdanê, maweya erkê, şertên hilbijartinê û veqetandina ji erkê divê di peymana bingehîn a yekîteyê û qanûnên heyî de bi awayekî ronî werin diyarkirin.

 * SEROKATIYA YEKÎTEYÊ

Serokatîya Yekîteyê erka birêvebirinê ye ku xebatên hevpar ên sed kooperatîfan nûnertî dike û koordinasyonê dabîn dike.

Serokatî ne yek ji bîst û pênc xizmetên giştî ye. Divê wekî navendeke hêzê ya keyfî ya li ser xizmetên giştî jî neyê fikirîn.

Erka serok, koordînekirina bicîhanîna biryarên ku ji hêla organên desthilatdar ên yekîteyê ve hatine girtin, nûnertîya yekîteyê û dabînkirina meşandina bi rêkûpêk a xebatên hevpar e.

Erkên bingehîn ên serok:

 * Nûnertîya yekîteyê di çarçoveya qanûnên têkildar û peymana bingehîn de.

 * Dabînkirina organîzekirina civînên desteya desthilatdar.

 * Meşandina koordinasyona di navbera kooperatîfan de.

 * Pêşkêşkirina raporên xizmetên giştî ji bo nirxandinê ji desteyên têkildar re.

 * Şopandina pêşveçûna projeyên hevpar.

 * Koordînekirina pêvajoyên amadekirin û nirxandina budçeya yekîteyê ji hêla organên desthilatdar ve.

 * Rêxistina pêdivîyên hevpar ên kooperatîfan li ser rojevê.

 * Berpirsiyartîya dayîna hesab derbarê çalakîyên yekîteyê de.

Serok bi tenê desthilata biryarê li ser mal-mulk, budçe an endamên kooperatîfan bi dest naxixe. Desthilatên wî bi peymana bingehîn û qanûnan sînorkirî ne.

 * RÊVEBIRIYA BÎST Û PÊNC XIZMETÊN GIŞTÎ

Her xizmeteke giştî xwedî qadeke erkê ya ku aîdî wê ye.

Ji bo her xizmetê berpirsiyarekî xizmetê an jî yekîneyeke birêvebirinê ya ku li gorî qanûnan e dikare bête avakirin.

Erkên berpirsiyarên xizmetan:

 * Diyarkirina pêdivîyên di qada xizmeta xwe de.

 * Amadekirina plana xebatê ya salane û demkî.

 * Çêkirina dabeşkirina erkan.

 * Hesabkirina lêçûnên xizmetê.

 * Amadekirina raporên çalakîyê.

 * Dabînkirina koordinasyonê bi xizmetên din re.

 * Nirxandina daxwazên ku ji endaman tên.

 * Ragihandina kêmasî û pêşniyarên çareseriyê ji birêvebiriya desthilatdar re.

Berpirsiyarên xizmetan erkên xwe li gorî peymana bingehîn a yekîteyê, biryarên organên desthilatdar û qanûnên heyî dimeşînin.

 * ŞEMAYA RÊVEBIRIYÊ

Avahîya rêxistinbûnê ya bingehîn a Yekîteya Sed Kooperatîfan dikare di şeklê jêrîn de bête nîşandan:

ENDAMÊN HERÊMÎ Û GURÛPÊN HEVPAR

↓

KOOPERATÎF

Her kooperatîf bi endam, birêvebirî, hilberîn û hesabên xwe yên darayî ve dixebite.

↓

NÛNERÊN KOOPERATÎFAN

Nûnerên ku ji hêla organên desthilatdar ên kooperatîfan ve hatine diyarkirin babetên hevpar digihînin yekîteyê.

↓

ORGANÊN DESTHILATDAR ÊN YEKÎTEYÊ

Desteya giştî û desteyên din ên ku di qanûn û peymana bingehîn de hatine pêşbînîkirin, di çarçoveya erk û desthilatên xwe de biryaran digirin.

↓

SEROKATIYA YEKÎTEYÊ Û RÊVEBIRÎ

Erkên nûnertî, birêvebirin û koordinasyonê dimeşîne.

↓

25 XIZMETÊN GIŞTÎ

 * Belge 

 * Çapemenî 

 * Peywendî 

 * Veguhestin 

 * Weşan 

 * Spartin 

 * Perwerdeya Zanistî 

 * Lêkolîn 

 * Şopandin 

 * Perwerdeya Olî 

 * Xizmet 

 * Noter 

 * Kontrol 

 * Lêporsîn 

 * Hakem 

 * Envanter 

 * Perwerdeya Pîşeyî 

 * Qase 

 * Ambar 

 * Parastina Sîvîl 

 * Demirbaş 

 * Planlakirin 

 * Parastin 

 * Ewlehî 

 * Tenduristî 

Ev şema koordinasyona xizmetên hevpar ên di nava yekîteyê de nîşan dide. Statûya hiqûqî û desthilata her xizmetê di belgeyên damazrandinê de her wiha têne sererastkirin.

 * PERGALA BIRYARDANÊ

Di yekîteyê de biryar di sê astên bingehîn de tên destgirtin.

Asta yekem: Biryarên kooperatîfan

Biryarên di derbarê endamtî, hilberîn, nîzama xebatê, budçeya kooperatîfê û çalakîyên wê de ji hêla organên desthilatdar ên kooperatîfa têkildar ve tên girtin.

Asta duyem: Biryarên xizmetên hevpar

Xizmetên ku ji yekî zêdetir kooperatîfan eleqedar dikin, li gorî pêdivîyên hevpar û rêbazên hevkariyê yên hatine pejirandin tên nirxandin.

Asta sêyem: Biryarên yekîteyê

Budçeya yekîteyê, projeyên hevpar, nîzama nûnertiyê, birêvebirî û polîtîkayên giştî ji hêla organên desthilatdar ên yekîteyê ve tên girêdan bi biryarê.

Kîjan organ dê biryarê bigire, kîjan piranî dê bête xwestin û çawa dê bête bicîhanîn di peymana bingehîn de bi awayekî ronî tên nîşandan.

 * KONTROL Û DAYÎNA HESAB

Bawerîya Yekîteya Sed Kooperatîfan dispêre pergaleke birêvebirinê ya zelal û kontrolbar.

Ji ber vê yekê:

 * Her kooperatîf tomarên xwe yên darayî digire.

 * Dahat û xerckirinên yekîteyê cûda tên tomar kirin.

 * Raporên çalakîyê yên xizmetên giştî tên amadekirin.

 * Lêçûnên xizmetên hevpar tên eşkerekirin.

 * Biryarên organên desthilatdar tên tomar kirin.

 * Mekanîzmên kontrolê yên di qanûnan de hatine pêşbînîkirin tên xebitandin.

 * Mafên bidestxistina agahiyan ên endaman tên parastin.

Xizmeta Kontrolê li gorî standardên hatine diyarkirin li guncabûniyê dinêre. Xizmeta Şopandinê pêşveçûna erkan dişopîne. Xizmeta Lêporsînê jî gilîyên berbiçav û îddîayên neheqîyê bi awayekî bêalî vedikole.

Ev erk tevlîhevîyî hev nabin.

 * RÊVEBIRIYA DÎJÎTAL Û PERGALA ZANYARIYÊ YA HEVPAR

Ji bo ku sed kooperatîf karibin bi hev re bixebitin pergaleke dîjîtal a hevpar tê avakirin.

Her kooperatîf agahî û çalakîyên xwe dike nava pergalê. Yekîte tenê digihîje agahîyên ku di çarçoveya erk û desthilatê de pêwîst in.

Di pergala dîjîtal de van beşên jêrîn hene:

 * Tomarên kooperatîfan

 * Tomarên endaman

 * Tomarên nûner û birêvebirinê

 * Modula bîst û pênc xizmetên giştî

 * Tomarên biryar û civînên hevpar

 * Tomarên hilberîn û siparişê

 * Karta Kooperatîfê ya Dîjîtal

 * Pergala hesabê darayî û raporlamayê

 * Pergala Bazarên Gel

 * Pergala depo û veguhestinê

 * Pergala perwerde û lêkolînê

 * Kontrol û raporên çalakîyê

Di pergala dîjîtal de her bikarhêner bi qasî desthilata xwe dikare kar bike. Parastina agahdariyên kesane, ewlehiya hesab û rastîya tomaran şertê bingehîn e.

 * PRENSÎBÊN BINGEHÎN ÊN RÊVEBIRIYÊ

Têgihiştina birêvebirinê ya Yekîteya Sed Kooperatîfan dispêre van prensîban:

Ji Herêmê Ber bi Navendê ve: Biryar ji cihê ku pêdivî lê derdikevin holê dest pê dikin.

Xweseriya Kooperatîfê: Her kooperatîf desthilata biryarê ya derbarê endam û çalakîyên xwe de diparêze.

Xizmeta Hevpar: Karên ku bi tenê çêkirina wan zehmet e bi hev re tên meşandin.

Zelalî: Dahat, xerckirin, biryar û çalakî tomarbûyî ne.

Dayîna Hesab: Her berpirsiyar derbarê qada berpirsiyariya xwe de ravekirinekê dide.

Guncabûniya bi Hiqûqê: Hemû karên damazrandin û birêvebirinê li gorî qanûnên heyî tên meşandin.

Beşdariya Dilxwaz û Wekhevî: Maf, bar û esasên beşdariyê yên endaman bi awayekî ronî hatine diyarkirin.

Hevkariya Aştîyane: Pirsgirêkên aborî û civakî bi diyalog, hiqûq û aqilê hevpar tên çareserkirin.

ENCAM

Modela birêvebirinê ya Yekîteya Sed Kooperatîfan dispêre birêvebirina sed kooperatîfan ne ji alîyê navendeke tenê ve.

Her kooperatîf hêza xwe ya herêmî diparêze. Nûner pêdivîyên hevpar digihînin yekîteyê. Rêvebiriya yekîteyê koordinasyonê dabîn dike. Bîst û pênc xizmetên giştî jî binasazîya xebata hevpar a hemû kooperatîfan pêk tînin.

Bi vî awayî di navbera îradeya herêmî û xizmeta hevpar de peywendiyeke hevseng tê avakirin.

Sed kooperatîf bi hêza xwe li ser piyan dimînin; bi xizmetên hevpar hevûdu xurt dikin.

Xeratê Civaknas Zeki Altuboğa