PÎŞTGIRIYA PÎŞEYÎ

BEŞA ÇARAN

RÊXISTINA PİŞEYÎ YEKÎTÎ

Sîstemeke Hilberînê ku li Ser Hîmê Perwerde, Ehliyet, Rêveberî, Parastina Mafan û Garantiya Civakî Avabûyî

1. PÊŞEKÎ: HEVGIRTINA MIROVAN BEŞÊ NAKE, DIVÊ RÊXISTINEK BÊ AVAKIRIN

Mirov dikarin bên cem hev, karekî ava bikin, sermiyana xwe bikin yek, keda xwe bînin holê û dest bi xebateke hevpar a hilberînê bikin. Lê ji bo ku hilberîn berdewam bike, tenê niyeta baş bes nîne. Divê erkeyên her kesî diyar bibin, pîvanên têra xwe yên pîşeyî werin nirxandin, hatin û çûn werin qeydkirin, maf werin parastin û nakokî werin çareserkirin.

Di atolyeyeke darşkeniyê de eger diyar nebe ka wê kî kîjan karî bike, berpirsiyariya makîneyan nehatibe diyarkirin û tevkariya ortak/şirîkan nehatibe qeydkirin, bi demê re wê pirsgirêk derkevin holê. Di kooperatîfeke çandiniyê de eger diyar nebe ka kîjan erd, tov, amûr an ked ji aliyê kî ve hatine dabînkirin, parvekirina berhemê wê zehmet bibe. Di kargeheke hilberînê de eger her kes bixwaze bibe rêveber, biryar dikarin dereng bimînin; eger tenê kesek biryarê bide, şirîkên din dikarin xwe ji derve hîs bikin.

Ji ber vê yekê, pişeya yekîtî ne tenê wekî fikirê alîkariyê divê bimîne. Divê bibe xwedî avahiyeke rêxistinî ku karibe erkeyên wekî perwerde, têra xwe (ehliyet), berpirsiyarî, temsîliyet, muhasebe, fînanse û parastina mafan bi cih bîne.

Armanc li vir ew nîne ku saziyek tenê hemû jiyana mirovan birêve bibe. Armanc ew e ku ji bo xwediyên pîşeyan û hilberîneran mekanîzmayên hevpar werin avakirin da ku ew di qadên xwe de ewletir, rêxistintir û berhemdartir bixebitin.

Erkeya bingehîn a rêxistina pişeya yekîtî ne ew e ku mirovan bike girêdayî hev û bêkontrol bike; lê belê ew e ku li ser bingehê zanîn, berpirsiyarî, baweriya dualî û rêzikên eşkere fersenda hevkariyê ji wan re çêbike.

2. ARMANCA CIVAKÎ YA PİŞEYÎ YEKÎTÎYÊ

Di bingehê pişeya yekîtî de nirxdana li keda mirov, zanîna wî û şiyana wî ya hilberînê heye.

Mirov dikarin di heman pîşeyî de bin; lê perwerdeya wan, tecrûbeya wan, kapasîteya xebata wan û berpirsiyariya ku hildigirin dikarin ji hev cuda bin. Ev cudahî nayê wê wateyê ku kesek ji kesekî din bêxêrtir an kêmxêrtir e. Naskirina van cudahiyan ji bo belavkirina rast a erkeyan û diyarkirina berpirsiyan girîng e.

Rêxistina pişeya yekîtî divê van armancan bi hev re bişopîne:

 * Rehkirin û hêsankirina fêrbûna pîşeyan û pêşvebirina jêhatiya pîşeyî ya mirovan.

 * Piştgirîdana li standartên ewlehî û ehliyeta pêwîst di pîşeyan de.

 * Gihandina mirovan a ku dixwazin hilberînê bikin bi kargehên guncaw re.

 * Alîkarîdana hilberînerên biçûk ji bo dabînkirina hewcedariyên wan ên hevpar.

 * Pêşvebirina derfetên fînanse, muhasebe û bazarkirinê yên kargehan.

 * Piştgirîdana li peymanên şirîkatiyê ku rûronî û fehmbar bin.

 * Parastina mafên karkeran û şirîkan.

 * Alîkarîdana di çareserkirina nakokiyên pîşeyî de.

 * Pêşvebirina mekanîzmayên piştrebûnê di rewşên mîna qezayên kar, windakirina dahatê hwd.

 * Beşdarbûna di zêdekirina kapasîteya hilberîna herêmî û veguhestina zanîna pîşeyî bo nifşên paşerojê.

Ji bo ku ev armanc pêk werin, divê erkeyên rêxistinê bi awayekî eşkere werin diyarkirin. Erkeyên yekeya ku perwerdeyê dide û ya ku kontrola darayî dike divê bi hev re neyên tevlîhevkarîn. Mekanîzmaya ku mafên şirîkekî diparêze, divê di heman demê de nebe tenê meqamê ku hemû karûbarên wî şirîkî kontrol dike.

Jêvekirina erkeyan, sînordarkirina desthilatê û qeydkirina biryaran baweriya bi rêxistinê re zêde dike.

3. AVAHIYA BINGEHÎ YA RÊXISTINÊ

Rêxistina pişeya yekîtî li gorî hewcedarî û qada xebatê dikare di astên cuda de bête rêxistin kirin.

Di asta yekem de, komên pîşeyî ku ji mirovan pêk tên ku heman pîşeyî dikin dikarin hebin. Darşken, hesinkar, cotkar, xwedîkerên pez û dewar, hilberînerên tekstîlê, veguhastiner û xwediyên pîşeyên din dikarin hewcedariyên qada xwe diyar bikin.

Di asta duyem de, kooperatîfên piştrebûnê ku hewcedariyên hevpar ên çend komên pîşeyî dabîn dikin dikarin werin avakirin. Mînakî, darşken, dabînkerên dar, veguhastiner û firoşkarên mobîlyayê dikarin di projeyên diyarkirî de hevkariyê bikin.

Di asta sêyem de, toreya hilberînê û perwerdeya pîşeyî ya herêmî dikare bête avakirin. Ev tor dikarin erkeyên mîna nirxandina çavkaniyên herêmî, pêşvebirina navendên perwerdeya pîşeyî, avakirina embarên hevpar û gihandina berheman bo bazarên firehtir bigirin ser xwe.

Di asta çarlem de jî, parvekirina zanîn û ezmûnan di navbera rêxistinên pîşeyî yên herêmên cuda de dikare bête dabînkirin.

Ev ast ne neçar in ku li her derê bi heman awayî werin cîbicîkirin. Kooperatîfeke biçûk a darşkeniyê di bajarokekî de û toreyeke hilberînê ya pirpîşeyî ku di bajarekî mezin de dixebite ne neçar in di heman mezinahî û avahiya rêveberiyê de bin.

Mezinahiya rêxistinê divê bi erkeyên ku werdigire ser xwe û berpirsiyariyên wê yên darayî re li hev be.

Armanca rêxistinbûnê ne afirandina burokrasiya nepêwîst e; armanc ew e ku mirov pirsgirêkên ku bi tenê nikarin çareser bikin, bi hev re çareser bikin.

4. KOMÊN PÎŞEYÎ Û TEMSÎLIYETA PÎŞEYÎ

Her pîşeyek xwedî zanîn, amûr, mercên xebatê û xetereyên taybet bi xwe ye. Ji ber vê yekê, ji bo ku yekîtiya pîşeyî bi awayekî tendurist bimeşe, divê komên pîşeyî karibin hewcedariyên qada xwe bi xwe diyar bikin.

Hewcedariya bingehîn a darşkenekî dikare gihîştina darê biqalîte, lênêrîna makîneyan û dîtina siparişan be. Hewcedariya bingehîn a cotkarekî dikare av, tov, alavên çandiniyê, depokirin û firotina berhemê di mercên guncaw de be. Hewcedariya veguhastinerekî jî xwedîkirina wesayîtan, mesrefên sotemeniyê, peymanên veguhastinê û mercên ewle yên xebatê ne.

Komên pîşeyî dikarin van hewcedariyan diyar bikin û li ser wan pêşniyarên çareseriyê yên hevpar pêş bixin.

Temsîlkarên pîşeyî divê nêrînên endamên xwe bibin ji rêxistina têkildar re û endaman di barê biryarên hatine girtin de agahdar bikin. Desthilata temsîliyetê divê bêsinor nebe; di kîjan mijaran de biryar dikare bête girtin, di kîjan mijaran de erêkirina endaman pêwîst e û temsilkar dê çawa werin kontrolkirin divê bi awayekî eşkere û zelal bête diyarkirin.

Erkeya temsîliyetê divê nebe amûrê bidestxistina bandor an berjewendiyên kesane. Temsîlkar dema ku erkeyên xwe bi cih tînin divê nakokiyên berjewendiyan eşkere bikin û çavkaniyên hevpar ji bo berjewendiyên xwe yên kesane bi kar neynin.

Pîşeyî yekîtî nabe ku tenê bibe avahiyeke ku kesên bihêz an jî nas biryaran lê didin. Nêrînên kesên nûdestpêkirî, hilberînerên biçûk û endamên ji aliyê aborî ve lawaztir jî divê teqez werin berçavgirtin.

5. PERWERDE: HÎMÊ YEKEM Ê PİŞEYÎ YEKÎTÎYÊ

Paşeroja pîşeyekî tenê ne bi zanîn û ezmûna ustayên îro re, lê bi awayê veguhastina vê zanînê bo nifşên nû re jî girêdayî ye.

Perwerdeya pîşeyî divê zanîna teorîk û xebata pratîk bîne bîra hev. Mirov tenê bi xwendina pirtûkan nikare her pîşeyî fêr bibe; lê tenê bi pratîkê jî nikare di her mijarê de bibe xwedî zanîna têrker.

Mînakî, kesê ku darşkeniyê fêr dibe divê taybetmendiyên darê, pîvandin, birîn, rêbazên birêvebirinê û xebatên rûyê darê fêr bibe. Li rewiya vê, di mijarên ewlehiya makîneyan, tenduristiya kar, hesabê materyalan, hesabê lêçûnê û çêkirina peymanê bi mişterî re de jî divê agahdar bibe.

Kesê ku di qada çandiniyê de perwerdeyê dibîne divê struktura axê, rêveberiya avê, xurekiya rûyê erdê, nexweşiyan, rêbazên çilqandin/reşandinê, parastina berhemê û mercên bazarê fêr bibe.

Rêxistina pişeya yekîtî dikare bi derfetên xwe perwerdeyê bide an jî bi saziyên perwerdeyê yên səlahiyyetdar re hevkariyê bike.

Programên perwerdeyê divê li gorî zanîn û jêhatiya ku pîşe dixwaze werin amadekirin. Nirxandina di dawiya perwerdeyê de jî divê bîne holê ka ew kes bi rastî kîjan karan dikare bike.

Beşdarbûna di kursekê de her dem nayê wê wateyê ku mirov gihîştiye ehliyeteke dîyar a pîşeyî. Ji ber vê yekê, maweyê perwerdeyê, xebata pratîkî, azmûn û rêbazên nirxandinê divê hevdu temam bikin.

6. ŞÂGIRTÎ, USTAYÎ Û PÊŞVEÇÛNA DI PİŞEYÎ DE

Zanîna pîşeyî ne tenê bi dersên teorîk, lê bi ezmûn û pratîkê re jî pêş dikeve. Sîstema şâgirtiyê yek ji amûrên girîng e ku dikare ev veguhastina zanînê dabîn bike.

Şâgirt, dema ku pîşeyekî dîyar ji kesên ezmûndar fêr dibe, mercên rastîn ên kar nas dike. Lê belê şâgirtî divê nebe rêbazek ji bo bidestxistina hêza kar a erzan an bêberamber.

Erkeyên şâgirt, armancên perwerdeyê, demjimêrên xebatê, awayê çavdêriyê û mafên wî yên qanûnî divê bi awayekî eşkere werin diyarkirin. Ji bo makîne û karên xetereyî divê tedbîrên ewlehiyê yên pêwîst werin girtin, û karên guncaw bi temen û ehliyeta kesî re werin dayîn.

Pêşveçûna di pîşeyî de divê tenê bi salên xebatê re neyê girêdan. Ezmûn girîng e; lê fêrbûna kesî, şiyana cîbicîkirina pratîkê û kapasîteya hilgirtina berpirsiyaritiyê jî divê werin nirxandin.

Mirovek dikare ji asta destpêkê ber bi asta bingehîn, ji astên yekem û navîn ber bi astên bilind û jorîn ve bimeşe. Lê belê pênaseya van astan ku li kîjan zanîn û jêhatiyan tên, divê ji bo her pîşeyî bi eşkereyî bête kirin.

Pênase û mercên ku ji bo ehliyete di pîşeya darşkeniyê de têne xwestin, bi yên pîşeyekî tenduristiyê an pisporiya teknîkî re ne heman tişt in.

Ji ber vê yekê rêxistina pişeya yekîtî divê tenê bi diyarkirina astan wekî navan re nemîne; divê qada erka her astê, perwerdeya pêwîst, mercên pratîkê û rêbazên nirxandinê diyar bike.

7. EHLIET Û TÊRA XWE YA FERMÎ

Ehliyeta pîşeyî nirxandina vê yekê ye ka kesek xwedî zanîn û jêhatiya ku karibe karê diyarkirî bike ye an na.

Di hinek pîşeyan de ji ber siruşta kar perwerdeya taybet, destûr, sertfîka an belgeya têra xwe ya fermî neçarî be. Nirxandinên navxweyî yên rêxistina pişeya yekîtî di cihê belgeyan ku mevzuata heyî neçar dike de nagirin.

Ji ber vê yekê, sîstema ehliyeta pîşeyî divê van du qadan ji hev cuda bike:

 * Pêşveçûna pîşeyî û ehliyeta navxweyî: Rêxistin dikare perwerdeya endaman, jêhatiyên pratîkî û pêşveçûna wan a pîşeyî bişopîne.

 * Ehliyeta fermî û destûr: Belgeyên ku bi kanûnî pêwîst in, tenê divê ji aliyê saziyên ku di mevzuata têkildar de səlahiyyetdar in ve werin amadekirin.

Ev cudahî hem ji bo ewlehiya giştî hem jî ji bo rûmeta pîşeyî girîng e.

Kesek dikare di qada xwe de ezmûndar be; lê dikare ji bo erkeyeke nû pêwîstiya wî bi perwerdeya zêde hebe. Bi heman awayî, xwedîbûna belgeya fermî jî garantiya wê nade ku kesek dê her karî bêkêmasî bike. Qalîteya cîbicîkirinê, etîka pîşeyî û pêşveçûna berdewam girîngiya xwe diparêzin.

Dema ku pişeya yekîtî piştgiriyê dide belgekirina ehliyetê, divê li dijî îmtiyazên neheq jî raweste. Belge divê ne li gorî peywendiyên kesane, hêza aborî an rewşa ödeme kirina xerca endamtiyê, lê li ser hîmê pîvanên ehliyeta rastîn werin dayîn.

8. ASTA BERPIRSIYARIYÊ Û SÎNORÊN ERKEYÊ

Mîna ehliyeta pîşeyî, diyarkirina berpirsiyaritiyê jî girîng e.

Kî dê ji encama karekî berpirsiyar be, divê li gorî siruşta erkeyê û berpirsiyariyên ku aliyan hildane ser xwe bête diyarkirin.

Mînakî, şâgirt divê nebe berpirsiyarê yekser ê karekî ku jê re nehatibe fêrkirin û di bin çavdêriyê de nedatibe wî. Ustaye divê di çarçoveya pisporiya xwe de bala pêwîst nîşan bide. Xwediyê kar an rêveberê kargehê jî divê berpirsiyariyên xwe yên legal ên di barê mercên xebatê û ewlehiya kar de bi cih bîne.

Dema ku berpirsiyarî tê diyarkirin, ev hêman dikarin werin berçavgirtin:

 * Asta perwerde û ehliyeta kesî.

 * Ka erkeya ku jê re hatiye dayîn eşkere ye an na.

 * Ka amûr û materyalên pêwîst ji bo kar hatine dabînkirin an na.

 * Ka çavdêrî û kontrola pêwîst hatine kirin an na.

 * Ka desthilat û sînorên kesî hatine diyarkirin an na.

 * Zirar çawa û di kîjan mercan de çêbûye.

 * Peymanên têkildar û hiqûqa heyî.

Rêxistina pişeya yekîtî dikare hişmendiya berpirsiyaritiyê ya endaman pêş bixe û perwerdeyan ji bo kêmkirina xetereyan organîze bike. Lê nirxandina berpirsiyaritiyê nabe ku bibe amûrê cezadayîna pîvanî.

Kêmbûna asta ehliyeta mirovekî nayê wê wateyê ku nirxê wî wekî mirov kêm e. Ehliyet tenê bi cîbicîkirina karên diyarkirî re têkildar e; lê rûmeta mirovî prensîbeke bingehîn e ku divê ji bo her kesî bête parastin.

9. ŞÊWIRKARIYA PİŞEYÎ Û XIZMETÊN HEVPAR

Kargehên biçûk piraniya caran di hemberî mesrefên xizmetên mîna muhasebe, şêwirkariya hiqûqî, bazarkirin, lênêrîna teknîkî û sîstemên dîjîtal de bi tenê zehmetiyê dikişînin.

Rêxistina pişeya yekîtî dikare bi dabînkirina gihîştina hevpar a van xizmetan, kapasîteya hilberînerên biçûk pêş bixe.

Mînakî, kooperatîfeke darşkeniyê dikare xizmeta muhasebeya hevpar pêşkêşî endamên xwe bike. Kooperatîfeke çandiniyê dikare di mijara parastina berheman, kontrola qalîteyê û peymanên firotinê de şêwirkariyê bide. Toreyeke veguhastinê dikare planên veguhastinê û nexşeya lênêrîna wesayîtan bi awayekî hevpar organîze bike.

Xizmetên hevpar divê neyên avakirin bi wê ferezîyeyê ku her endam pêwîstiya wî bi heman xizmetê heye. Hewcedarî dikarin li gorî koma pîşeyî û mezinahiya kargehê biguherin.

Çarçove, bihayê û berpirsiyariya xizmetan divê bi awayekî eşkere bête diyarkirin. Ji bo serkeftina xizmeta ku kooperatîf pêşkêş dike kîjan agahî pêwîst in û ev agahî dê çawa werin parastin jî divê bête ronîkirin.

Kesên ku şêwirkariyê didin divê ji derveyî qada ehliyeta xwe dernekevin. Di mijarên ku pisporiya hiqûqî, darayî an teknîkî dixwazin de divê piştgirî ji kesên səlahiyyetdar û têrker werê girtin.

10. KIRÎNA HEVPAR Û PARVEKIRINA AMÛRÊN HILBERÎNÊ

Hilberînerên biçûk, dema ku keresteyên xam an amûran bi tenê dikirin, dikarin bi lêçûnên bilind re rûbirû bibin. Kirîna hevpar, dema ku mercên guncaw bête peydakirin, dikare bibe alîkar di kêmkirina van lêçûnan de.

Mînakî, grupek darşken dikarin dar bi komî bikin. Kooperatîfeke çandiniyê dikare tov û amûran ji bo endamên xwe dabîn bike. Grupek hilberîner dikarin makîneya paketkirinê ya hevpar an depo sarincê ya hevpar ava bikin.

Lê kirîna bi komî her dem erzan an berhemdartir nîne. Depokirina materyalên hatine kirîn, xetereya xera bûnê, mesrefên veguhastinê û hewcedariyên rastîn ên endaman jî divê di hesab de bin.

Ji bo karanîna makîneyên hevpar divê planek bête amadekirin. Makîne di kîjan roj û demjimêran de dê bête karanîn, lênêrîna wê dê ji aliyê kî ve bête kirin, di rewşa xerabûnê de dê çi bibe û bihayê karanînê dê çawa bête diyarkirin divê eşkere be.

Di karanîna amûrên hevpar de rêzika pêşîniyê dikare bête diyarkirin. Lê van rêzikên pêşîniyê nabe ku bi awayekî werin rêzkirin ku ji kesên dîyar re timî îmtiyazê çêbikin.

Armanca çavkaniyên hevpar ne tunekirina derfetên ferdî yên endaman e, lê mimkun kirina xebatên hilberînê ye ku bi tenê nikarin bikin.

11. KONTROLA FÎNANSEÊ Û KASA HEVPAR

Baweriya bi rêxistina pişeya yekîtî re, bi awayê rêveberiya çavkaniyên wê yên darayî re zêde girêdayî ye.

Eger endam aidatê didin, divê bête ronîkirin ka ev aidat ji bo kîjan armancan têne karanîn. Dahatên kooperatîfê, dahatên kargehên hevpar û fondên alîkariya civakî divê bi hev re neyên tevlîhevkarîn.

Şopandina çavkaniyên ku ji bo armancên cuda hatine civandin di qeydên cuda de, fêhmkirina vê yekê hêsan dike ka kîjan holê ji bo kîjan xebatê hatiye karanîn.

Di sîstema kasa hevpar de divê kêmzêde ev prensîb werin cîbicîkirin:

 * Qeydkirina birêkûpêk a dahat û xercan.

 * Bisporiya xercan li ser belgeyan.

 * Diyarkirina eşkere ya desthilatan.

 * Avakirina mekanîzmaya erêkirinê ya guncaw ji bo xercên mezin.

 * Amadekirina raportên darayî yên birêkûpêk.

 * Derfeta endaman ji bo lêkolînkirina hesaban.

 * Eşkerekirina nakokiyên berjewendiyan.

 * Di rewşên pêwîst de çêkirina kontrola serbixwe.

Mafên kes an saziyên ku fînanseyê dabîn dikin jî divê bi eşkereyî werin diyarkirin. Di şirîkatiyeke fînanseyê de ka çavkanî dê bo kîjan kargehê û bi kîjan armancê werin veguhastin, ödeme dê çawa werin şopandin û di rewşa zirarê de kîjan rêzik dê werin cîbicîkirin divê di peymanê de bête nîşandan.

Pişeya yekîtî nabe ku bibe sîstemeke civandina dravê bêkontrol an sozên qezencê yên neşehda. Her xebatek fînanseyê divê li gorî mevzuata têkildar û li ser hîmê hewcedariya aborî ya rastîn be.

12. ERKEYÊN DÎNÎ, ZANISTÎ, PİŞEYÎ Û HEVGIRTINA CIVAKÎ

Piştrebûn û yekîtiya civakî dikare ji qadên cuda pêk bête ku hewcedariyên cuda dabîn dikin.

Yekîtiya dînî dikare bi hewcedariyên wijdanî û manewî yên mirovan, têgihiştina alîkariyê û berpirsiyaritiya etîk re têkildar be.

Yekîtiya zanistî dikare li ser hilberîna zanînê, perwerdeyê, lêkolînê, pêşveçûna teknîkî û parvekirina pisporiyê bixebite.

Pişeya yekîtî dikare li ser mijarên ehliyeta pîşeyî, hilberînê, jiyana xebatê, mafên pîşeyî û hevkariya di navbera kargehan de bisekine.

Hevgirtina civakî jî dikare erkeyên mîna piştgirîdana li kesên hewcedar, kêmkirina xetereyên civakî û pêşvebirina mercên jiyana hevpar bigire ser xwe.

Hewkarî di navbera van qadan de dikare bête avakirin; lê tevlîhevnekirina erkeyan girîng e.

Mînakî, nirxandina ehliyeta pîşeyî nabe ku li gorî nêrîna dînî an nêzîktayiya kesane ya mirovî bête kirin. Alîkariyên civakî nabe ku ji bo neçarkirina mirovî da ku di kargeheke dîyar de bixebite werin karanîn. Biryarên zanistî an teknîkî nabe ku serbixwe ji pisporî û delîlên pêwîst werin girtin.

Pêwendiya qadên cuda yên piştrebûnê bi hev re dikare bibe alîkar di nirxandina firehtir a hewcedariyên civakê de.

Lê belê her sazî divê qada erka xwe, desthilata xwe, çavkaniyên xwe yên darayî û berpirsiyaritiya xwe ya hesabdanê bi eşkereyî diyar bike.

13. PİŞEYÎ YEKÎTÎ Û GARANTIYA CIVAKÎ

Di jiyana xebatê de xetereyên mîna windakirina dahatê, nexweşî, qezaya kar, kalbûn û bêkarîya bo demekê dikarin derkevin holê. Ji bo mirovekî bi tenê zehmet e ku bersiva hemû van xetereyan bide.

Pişeya yekîtî dikare alîkar be di pêşvebirina mekanîzmayên piştgiriya dualî de di rewşên wiha de.

Mînakî, kooperatîfeke pîşeyî dikare programake piştgiriyê ji bo hewcedariyên perwerdeyê yên endamên xwe ava bike. Dikare bibe alîkar ku endamê ku nekare amûrên hilberînê bi kar bîne vegere nav pîşeyî. Piştî qezaya kar dikare birêvebirin û piştrebûna pêwîst dabîn bike.

Ji bo ku sîstemeke piştgiriyê ya wiha domdar be, divê çavkanî ji kuderê werin û di kîjan mercan de werin karanîn ji berê ve werin diyarkirin.

Dahatên fonda piştrebûnê dikarin ji bexşên endaman, bexşên dilxwazî an çavkaniyên din ên qanûnî pêk werin. Rêzikên karanîna fondê divê eşkere bin û biryar divê karibin werin kontrolkirin.

Nixumandina nepeniya kesê ku daxwaza alîkariyê dike divê bête parastin. Endamên ku alîkariyê werdigirin nabe ku bi awayekî nepêwîst werin nîşandan an di mercên biçûkxistinê de werin hiştin.

Ji aliyê din ve, fondên piştrebûnê nabe ku bi îddîaya ku di cihê sîstema ewlehiya civakî ya giştî de digirin werin pêşkêşkirin. Sigortaya civakî ya neçarî, ewlehiya kar û berpirsiyariyên din ên legal divê li gorî mevzuata heyî werin cîbicîkirin.

Garantiya civakî ne tenê bibîranîna mirovan e dema ku di rewşeke zehmet de dimînin; lê girtina tedbîrên parastinê ye beriya ku xetere derkevin holê.

14. DEMA XEBATÊ, QEYDÊN HILBERÎNÊ Û MAFÊ KEDA DESTEKIRÎ

Qeydkirina rast a dema xebatê û karê hatî kirin di kargehên hilberînê de hem ji bo xwediyê kar hem jî ji bo karker girîng e.

Di atolyeyeke darşkeniyê de dikare bête qeydkirin ka kîjan kar çiqas wext girtiye, kîjan materyal hatiye karanîn û berhem di kîjan astan re derbas bûye. Di kargeheke çandiniyê de xebatên çandiniyê, avdanê, lênêrînê, çilqandinê û paketkirinê dikarin werin şopandin.

Ev qeyd hejmarina lêçûnê û pêşvebirina plana hilberînê hêsan dikin.

Qeyda xebata demjimêrî, qeydên li ser mîqdar û qalîteya karê hatî kirin an şopandina astên hilberînê dikarin ji bo armancên cuda bin. Ev pîvan di cihê hev de nagirin.

Dirêjbûna maweyê karekî her dem nayê wê wateyê ku nirxekî zêdetir hilberandiye. Bi heman awayî, karekî ku di demeke kurt de hatibe temamkirin jî nayê wê wateyê ku bêamûr an bêxêr e. Nîşana hilberînê, asta pisporiyê, ewlehiya kar, karanîna materyalan û qalîteya encamê divê bi hev re werin nirxandin.

Qeydên xebatê nabe ku ji bo rakirina heqdestê legal û berpirsiyariyên dema xebatê werin karanîn. Armanca qeydan xuyabûna keda mirovî û rêveberiya rasttir a kargehê ye.

Karker divê bizanibin ka qeydên li ser wan ji bo kîjan armancê têne girtin û divê karibin daxwaza rastkirina qeydên xelet bikin.

15. DES THILAT Û KONTROL DI RÂVEBERIYA RÊXISTINÊ DE

Her ku rêxistina piştrebûnê mezin dibe, diyarkirina erkeyên rêveberiyê girîngtir dibe.

Erkeyên desteya rêveberiyê, yekeya perwerdeyê, karûbarên darayî, nirxandina ehliyeta pîşeyî û çareserkirina nakokiyan dikarin ji hev cuda bin.

Lê cudakirina erkeyan nayê wê wateyê ku yeke bi temamî ji hev qut dibin. Parvekirina agahiyan divê bête kirin, armancên hevpar divê werin diyarkirin û biryar di rewşên pêwîst de divê di nav hevrêziyê de werin girtin.

Desthilata rêveberiyê divê bi erkeyê re sînordar be. Tu rêveber nabe ku desthilata ku jê re hatiye dayîn ji bo berjewendiya xwe ya kesane bi kar bîne.

Rêbazên hilbijartin an erkdarkirinê, maweyê erkeyan, hejmarên biryargirtinê û usûlên kontrolê divê di belgeyên avakirinê de werin diyarkirin. Mercên ku endam dikarin rêveberan biguherînin û hesabên darayî lêkolîn bikin jî divê bête ronîkirin.

Di xercên mezin de mekanîzmaya erêkirinê ya firehtir dikare bête cîbicîkirin. Ji bo karên rojane jî usûlên pratîk ên ku biryaran bi awayekî nepêwîst dereng nexin dikarin werin diyarkirin.

Sîstema rêveberiyê divê hem xirabkaran rawestîne hem jî bibe derfet ji bo birêveçûna karan.

Serkeftina rêxistinê divê tenê li ser durustiya rêveberan neyê hiştin. Mirovên durust jî dikarin xeletiyan bikin. Ji ber vê yekê, mekanîzmayên qeydkirin, kontrol û hesabdanê divê baweriya ku bi mirovan re tê kirin temam bikin.

16. NAKOKIYA BERJEWENDIYAN Û PARASTINA HESTÊ ADALETÊ

Di rêxistinên piştrebûnê de mirov dikarin hevnas bin, peywendiyên mîrovatiyê an hevaltiyê hebin. Ev peywendî dikarin baweriyê hêsan bikin, lê dikarin bandorê li bêalîbûna biryaran jî bikin.

Eger rêveber di barê fînansekirina kargeha xwe de biryarê bide, nakokiya berjewendiyan derdikeve holê. Di nirxandina ehliyetê de, kesê ku xizmê xwe nirxandine dike dikare di parastina bêalîbûna xwe de zehmetiyê bikşîne.

Ji ber vê yekê nakokiyên berjewendiyan divê werin eşkerekirin û di rewşên pêwîst de kesê têkildar divê ji pêvajoya biryargirtinê vegere paş.

Daxwazên piştgirî û fînanseyê divê li gorî pîvanên eşkere werin nirxandin. Mercên ku endam dikarin piştgiriyê werbigirin divê ji berê ve werin diyarkirin.

Çavkaniyên rêxistinê nabe ku ji bo çêkirina îmtiyazan ji xizmên rêveberan an komên dîyar re werin karanîn.

Di nakokiyên ku di navbera endaman de derdikevin holê de, derfet divê bête dayîn ku alî xwe îfade bikin. Biryar divê xwedî sedem bin û di rewşa pêwîst de rêya nirxandina jinûve divê hebe.

Baweriya mirovan bi rêxistina piştrebûnê re ne tenê ji gotinên baş, lê ji awayê girtina biryaran û cîbicîkirina yeksan a rêzikan ji bo her kesî çêdibe.

17. TOREYA HILBERÎN Û PERWERDEYÊ JI HERÊMÎ BER BI BÊŞÎ VE

Rêxistina pişeya yekîtî dikare ji hewcedariyên herêmî dest pê bike û toreyeke hilberîn û perwerdeyê ya firehtir pêş bixe.

Di gundekî de hewcedariya perwerdeya çandiniyê û depokirina berheman dikare derkeve pêş. Di bajarokekî de darşkenî, karê metalan an hilberîna keresteyên avahiyan dikare pêş bikeve. Di bajarekî de jî perwerdeya teknîkî, çêkirina makîneyan, bazarkirin, nivîsbariyê an xizmetên lojîstîkê dikarin derkevin pêş.

Grêdana van qadan bi hev re dikare alîkar be di birêkûpêkbûna pêvajoya hilberînê de.

Mînakî, hilberînerên çandiniyê dikarin berhemên xwe bînin depoya hevpar; kargeha depoyê dikare berheman polên bike û paket bike; toreya veguhastinê dikare berheman bibe bazarê; xalên firotinê jî dikarin bigihînin xerîdaran.

Her xelekek vê zincîrê divê erka xwe û lêçûna xwe bi eşkereyî diyar bike.

Avakirina hevkariyê di navbera saziyên perwerdeyê û kargehan de jî girîng e. Xwendekar dikarin perwerdeya pratîkî werbigirin, kargeh dikarin bigihîjin karkerên xwedî ehliyet ku pêwîstiya wan pê heye û programên perwerdeyê dikarin li gorî mercên rastîn ên hilberînê werin pêşxistin.

Tevî vê yekê, mafê perwerdeyê yê xwendekaran û mafên karkeran divê werin parastin. Xebata perwerdeyê nabe ku bibe rêbazek ji bo bidestxistina keda bêberamber.

Toreyên hilberîna herêmî divê li gorî çavkaniyên herêmê û hewcedariyên rastîn werin plan kirin. Di cihê avakirina heman tesîsan de di her herêmê de, kapasîteya heyî û lêkolîna bazarê divê werin berçavgirtin.

18. PİŞEYÎ YEKÎTÎ Û TEKNOLOJÎ

Teknoloji dikare alîkar be ji bo rêxistina pişeya yekîtî da ku erkeyên xwe bi awayekî berhemdartir birêve bibe.

Sîstemên qeydkirina dîjîtal dikarin şopandina rewşa perwerdeyê ya endaman, ehliyeta wan a pîşeyî, nexşeya karanîna makîneyên hevpar, stokan û mîqdara hilberînê hêsan bikin.

Kooperatîf dikarin berhemên endaman di katalogên dîjîtal de bidin nasîn û siparişan birêkûpêktir bişopînin. Nivîsbariyên muhasebeyê dikarin qeydkirina dahat û xercan hêsan bikin.

Lê teknoloji bi tenê baweriyê dabîn nake. Agahiyên xelet ên hatine tije kirin, hesabên şaş an gihîştinên bêdestûr dikarin pirsgirêkan çêbikin.

Ji ber vê yekê di sîstemên dîjîtal de ewlehiya agahiyan, desthilatên gihîştinê, cîgirî û rastiya qeydan girîng in.

Agahiyên kesane yên endaman tenê divê ji bo armancên pêwîst werin karanîn û rêzikên parastina agahiyan ên heyî divê werin şopandin.

Teknoloji divê ne wekî hêzeke bêkontrol ku di cihê mirovî de biryarê dide, lê wekî amûrek ku alîkariya mirovan dike da ku biryarên rasttir bistînin bête nirxandin.

19. XETEREÊN KU RÊXISTINA PİŞEYÎ YEKÎTÎ DIKARE BI WAN RE RÛBIRÛ BIBE

Mîna her modela rêxistinî, sîstema pişeya yekîtî jî ji ber rêveberiya xerab an sêwirana şaş dikare bi pirsgirêkan re rûbirû bibe.

 * Xetereya yekem ew e ku rêxistin hêzeke zêdetirî pêwîst li ser endaman bicivîne. Nirxandina ehliyeta pîşeyî nabe ku bibe amûrê cezadayîna endaman an dûrxistina kesên dîyar.

 * Xetereya duyem karanîna bêkontrol a çavkaniyên darayî ye. Kasa hevpar, bêyî qeydên eşkere û kontrola serbixwe nikare bi awayekî ewle bête birêvebirin.

 * Xetereya sêyem xebitandina bêberamber a mirovan e di bin navê piştrebûnê de. Endamtiya an şirîkatî mafên legal ên karkeran ji holê ranake.

 * Xetereya çarlem dabînkirina fînanseyê ye bi sozên qezencê yên neşehda. Tu projeya hilberînê nikare garantiya qezenca teqez bide.

 * Xetereya pêncem veguhastina astên pîşeyî ye bo îmtiyazên kesane. Pîvanên ehliyetê divê eşkere, guncaw û di rewşa pêwîst de vekirî ji bo îtirazê bin.

 * Xetereya şeşem man û kontrolkirina rêveberiyê ye di destê malbat an kesên dîyar de. Temsîliyet, kontrol û mekanîzmayên biryargirtinê divê vekirî bin ji bo beşdarbûna endaman.

 * Xetereya heftem ew e ku rêxistin hebûna xwe bike armanc. Saziyek ji bo dabînkirina hewcedariyên endamên xwe heye; endam nabe ku tenê ji bo li ser piyan hiştina saziyê werin xebitandin.

Ji bo kêmkirina van xetereyan, lihevkirina bi hiqûqê re, zelalî, jêvekirina erkeyan, hesabdanî û mafên endaman divê bête bingehgirtin.

20. PLANA CÎBİCÎKIRINÊ: BIÇÛK DEST PÊ BIKE, ENCAMAN BIPÎVE, DI REWŞA PÊWÎST DE PÊŞ BI XE

Civakek ku dixwaze rêxistina pişeya yekîtî ava bike, ne neçar e ku ji roja yekem de avahiyeke mezin û tevlihev ava bike.

 * Di asta yekem de hewcedariyên rastîn ên komeke pîşeyî ya dîyar dikarin werin diyarkirin. Mînakî, deh darşken dikarin hevkariyê di mijara kirîna hevpar a materyalan û karanîna makîneyan de nirxandin bikin.

 * Di asta duyem de beşdarbûn, erkey, mesref û mekanîzmayên biryargirtinê têne diyarkirin. Beşdar eşkere diyar dikin ka kîjan derfetan dikarin bînin holê.

 * Di asta sêyem de xebateke biçûk tê destpêkirin. Kirîna hevpar, perwerdeya hevpar an projeyeke hilberînê ya sînordar dikare bête cîbicîkirin.

 * Di asta çarlem de encam têne pîvandin. Ka lêçûn bi rastî kêm bûn? Hilberîn zêde bû? Endaman karibûn ji xizmetê sûd werbigirin? Hesab rast hatin girtin? Pirsgirêkên ku derketin holê çi bûn?

 * Di asta pêncem de rastkirinên pêwîst têne kirin. Eger model serkeftî be dikare bête veguhastin bo xebatên nû. Xebateke neserkeftî nabe ku tenê ji ber ku berê biryar li ser hatibû girtin bête domandin.

Ev nêzîkatî dihêle ku sîstem di mercên rastîn de bête ceribandin beriya ku veberhênanên mezin werin kirin.

Eger pîvanên serkeftinê ji berê ve werin diyarkirin, nirxandina encaman hêsan dibe. Zêdebûna hejmara endaman bi tenê ne nîşana serkeftinê ye. Pêşveçûna ehliyeta pîşeyî ya endaman, bikaranîna xizmetên hevpar, parastina dîsîplîna darayî û domdarbûna hilberînê jî girîng in.

21. ENCAM: VEGUHASTINA HEVGIRTINÊ BO RÊZIKÊ, KEDA BO GARANTIYÊ, ZANÎNÊ BO HILBERÎNÊ

Pişeya yekîtî ramana firehtir e ji daxwaza alîkariya baş ji bo hevdu. Piştrebûna rastîn nasîna pirsgirêkên hevpar, diyarkirina erkeyan, karanîna birêkûpêk a çavkaniyan û parastina mafan dixwaze.

Eger mirovek bixwaze pîşeyekî fêr bibe, divê karibe bigihîje derfeta perwerdeyê. Eger ustayek bixwaze hilberînê bike, divê karibe bigihîje amûr û bazara pêwîst. Eger hilberînerek pêwîstiya wî bi fînanseyê hebe, divê karibe mekanîzmayeke ku mercên wê eşkere û rastîn in bibîne. Karkerek divê heqê keda xwe werbigire û karibe mafên xwe yên legal biparêze. Şirîkek divê karibe bibîne ka tevkariya wî çawa hatine nirxandin, karibe hesabên rêveberiyê lêkolîn bike û nakokiyên xwe bi awayekî guncaw bi hiqûqê re çareser bike.

Rêxistina pişeya yekîtî dikare van hewcedariyan ne wekî pirsgirêkên serbixwe ji hev, lê wekî parçeyên temamker ên jiyana xebatê bigire dest.

Dema ku peywendî di navbera perwerde, ehliyet, şirîkatiya hilberînê, fînanseya bêfaîz, muhasebe, bazarkirin û garantiya civakî de bête avakirin, kapasîteya hevkariyê ya hilberînerên biçûk dikare bihêz bibe.

Lê serkeftina avahiyeke wiha ne tenê ji navê rêxistinê an prensîbên ku îlan kiriye çêdibe. Serkeftin bi peymanên eşkere, planakirina rastîn, zanîna têrker, dîsîplîna darayî, lihevkirina bi hiqûqê re û rêzgirtina li mafên mirovan ve girêdayî ye.

Rêxistin nabe ku bibe hêzeke bêkontrol li ser endamên xwe. Ehliyeta pîşeyî nabe ku ji bo çêkirina îmtiyazan bête karanîn, lê divê ji bo piştgirîdana jiyana xebatê ya ewle û qalîte bête karanîn. Şirîkatî nabe ku ji bo neşehda kirina heqê kedê bête avakirin, lê divê ji bo naskirina tevkariyan û parastina mafan bête kirin.

Piştrebûna civakî nabe ku berpirsiyariyên kesane yên mirovan ji holê rake; divê derfetên pêwîst pêş bixe da ku ew karibin van berpirsiyariyan bi cih bînin.

Armanca pişeya yekîtî ew e ku bibe alîkar di jiyana xebatê de ku mirovî bi tenê nahêle, keda mirovî diyar dike, zanînê pêş dixe, hilberînê rêxistin dike, çavkaniyên hevpar di bin kontrolê de bi kar tîne û mafan diparêze.

Di nêzîkatiyeke wiha de pîşe ne tenê amûrê dabînkirina debarê ye. Di heman demê de yek ji hêmanên bingehîn ên veguhastina zanînê, çanda hilberînê, hevkariya civakî û serbixweya aborî ye.

Di civakê de ku mirov dikarin pîşeyên xwe pêş bixin, beşdarî hilberînê bibin û mafên xwe biparêzin, piştrebûn dikare ji qenciyên kesane derbas bibe û bibe garantiyeke saziyî.

Wekî gotina dawî:

Meslekiya fêrbûnê rêya mirovî vedike. Pêşvebirina ehliyetê berpirsiyaritiya mirovî zêde dike. Beşdarbûna di hilberînê de kapasîteya aborî ya mirovî bihêz dike. Rêxistinbûna di nav piştrebûnê de jî derfetê çêdike ji bo çareserkirina hevpar a pirsgirêkên ku bi tenê nayên derbas kirin.

Wateya rêxistina pişeya yekîtî ew e ku van her çar hêmanan bîne bîra hev û bibe alîkar ku mirov bi keda xwe paşerojeke ewletir û berhemdartir ava bikin.

Xeratê Civaknas Zeki Altuboğa