Leucippos Hz. Lokman mı?

Daha önce Akevler org. Sitesinde 25.11.2018 tarihinde “Kuran'da Hardal Kelimesi” adlı bir makale yazmıştım. Ve bu makalede Lokman Suresi 17. Ayet için şöyle bir çeviride bulunmuştum:

“Ya oğulcuğum! Kesin olan o ki: O parçalanarak tanecikler, parçacıklar saçan şey den olan nötrino olsa bir kayanın içinde veya göklerin içinde veya yerin içinde bulunsa Allah onu getirip ortaya koyar. Kesinlikle Allah incelikle yapandır, haberdardır.

Bu durumda Kuran’ın indirilişinden çok önce yaşamış olan Hz. Lokman’ın yukardaki bilimsel düşüncelere sahip olan bir kişi olduğu anlaşılmaktadır.
Şimdi Lokman suresinin tamamına bir göz atalım ve Hz. Lokman’ın diğer özelliklerine de bakalım. Bu özellikler kırmızı ile işaretlenmiştir.

30. Lokman Suresi meali

1. Merhametli, özel merhametli Allah’ın ismi ile.
2. Elif, Lam, Mim
3. İşte o, o hâkim kitabın ayetleridir.
4. O iyi davranışlılar için rehberdir ve merhamettir.
5. Onlar ki namazı kılarlar ve zekâtı verirler ve onlar ahirete yakinen inananlardır.
6. İşte onlar, Rabb’lerinden bir hidayet üzerindelerdir. Ve işte onlar, o başarıya ulaşanlardır.
7. Ve insanlardan kimi bilimdışı olarak, Allah’ın yolundan saptırmak için sözün saçma olanını satın alır ve onu bir eğlence konusu edinir. İşte onlar, onlar içindir aşağılatıcı azap.
8. Ve ona ayetlerimiz aktarıldığında, kesinlikle kulaklarında ağırlık var da onları hiç işitmiyor gibi kibirlenerek aksine davranır ki sen onu acıklı bir azap ile müjdele.
9. Kesinlikle o iman eden ve salih ameller işleyenler ki onlar içindir Nimet Cennetleri.
10. Orada devamlı kalıcılardır. Allah’ın vadi gerçektir. Ve O yaptırım güçlüdür, hâkim’dir.
11. O gökleri direksiz biçimlendirdi. Onu görmektesiniz. Ve birlikte hareket etsin diye yeryüzünde kıtalar sergiledi. Ve orada bütün yabani karasal hayvanlardan dağıtıp yaydı. Ve gökten bir tür sıvı indirdik ki orada cömert her eşeyli çiften bitirdik.
12. İşte bu Allah’ın biçimlendirmesidir. Gösterin bana, O’ndan başkası ne biçimlendirdi? Aksine, o zalimler apaçık sapıklık içindelerdir.
13. Ve mutlaka biz Lokman’a “Allah’a şükret” diye o hikmeti vermiştik. Ve kim şükrederse ki kesin olarak kendisi için şükreder. Ve kim küfrederse ki kesinlikle Allah hiçbir şeye muhtaç olmayandır, övülendir.
14. Ve Lokman oğluna öğüt verirken dedi ki: “Ya oğulcuğum! Allah’a ortak koşma, kesinlikle ortak koşmak mutlaka büyük bir zulümdür”.
15. Ve biz insana anası-babası ile ilgili tavsiyede bulunduk. Anası onu zahmet üstüne zahmetle taşıdı. Ve onun sütten ayrılması iki yaş içindedir. Bana ve ana-babana şükret. Dönüş bana doğrudur.
16. Ve her ikisi, hakkında bilimin olmayanı bana ortak koşmaya çabalarlarsa ki ikisine itaat etme. Ve dünyada onlarla benimsenmiş olarak birlikte bulun ve bana düşkün olanların yoluna tabi ol. Sonra başvuru yeriniz banadır ki ben size işlemekte olduklarınızı bildireceğim.
17. “Ya oğulcuğum! Kesin olan o ki: O parçalanarak tanecikler, parçacıklar saçan şey den olan nötrino olsa bir kayanın içinde veya göklerin içinde veya yerin içinde bulunsa Allah onu getirip ortaya koyar. Kesinlikle Allah incelikle yapandır, haberdardır.
18. Ya oğulcuğum! Namazı kıl ve benimsenen davranışı emret ve benimsenmeyen davranışı yasakla ve sana isabet edene sabret. Kesinlikle o, görevlerin dayanıklılık gerektirenlerindendir.
19. Ve insanlara yanağını alaylı şekilde buruşturma ve yeryüzünde gururla yürüme. Kesinlikle Allah hayalperest şımarığı sevmez.
20. Ve yürüyüşünde ayarlı ol. Ve sesini kıs. Kesinlikle seslerin en hoşlanılmayanı eşeklerin sesidir”.
21. Hiç görmez misiniz? Kesinlikle Allah göklerdekileri ve yerdekileri sizin hizmetinize verdi. Ve gizli ve açık olarak nimetlerini size bolca sağladı. Ve insanlardan kimi bilim dışı olarak ve hiçbir rehber yokken ve aydınlatıcı kitap yokken Allah’a karşı mücadele ederler.
22. Ve onlara “Allah’ın indirdiğine tabi olun” dendiği zaman derler ki: “Aksine, babalarımızı üzerinde bulduğumuza tabi oluruz”. Ve eğer o şeytan onları yakıcı azaba çağırıyor olsa da mı?
23. Ve kim ilgisini Allah’a doğru gönülden teslim eder ve o iyi davranansa ki o en sağlam tutacağa tutunmuştur. Ve işlerin sonucu Allah’a dorudur.
24. Ve kim inkâr ederse de onun inkârı seni hüzünlendirmesin. Başvuru yerleri bize doğrudur ki işlediklerini onlara iyice bildireceğiz. Kesinlikle Allah kafaların sahipliğini bilendir.
25. Onları birazcık metalandırırız. Sonra onları kaba bir azaba doğru zorda bırakırız.
26. Ve mutlaka onlara göğü ve yeri kim biçimlendirdi diye sorarsan mutlaka derler ki: “Allah”. De ki: Tapılacak hayranlık Allah’a aittir. Aksine, onların çoğu bilmiyorlar.
27. Göklerdekiler ve yerdekiler Allah’ındır. Kesinlikle Allah, O hiçbir şeye ihtiyacı olmayandır, övülendir.
28. Ve eğer yeryüzünde rezerv kaynaklardan ne varsa kalemler olsa ve o denize ondan sonra yedi deniz eklense Allah’ın kelimeleri tükenmez. Kesinlikle Allah yaptırım güçlüdür, hâkimdir.
29. Sizin biçimlendirilmeniz ve diriltilmeniz sadece bir nefsinkinden başkası değildir. Kesinlikle Allah işitendir, görendir.
30. Hiç görmez misin? Kesinlikle Allah, O geceyi gündüzün içine sokar ve gündüzü gecenin içine sokar. Ve Güneşi ve Ay’ı hizmetinize verdi. Hepsi isimlendirilmiş bir sona doğru akar. Ve kesinlikle Allah işlemekte olduklarınızdan haberdardır.
31. İşte o, kesinlikle Allah’ın gerçek olması nedeniyledir. Ve kesinlikle O’ndan başka dua ettikleriniz gerçek dışıdır. Ve kesinlikle Allah yücedir, çok saygındır.
32. Hiç görmez misin? Size ayetlerinden göstermesi için kesinlikle o gemiler Allah’ın nimetiyle o denizde akarlar! Kesinlikle işte ondadır her sabırlı şükreden için mutlak ayetler.
33. Ve onları gölgelikler gibi o dalgalar sardığında dini yalnız O’na has kılıp dua ederler. Ki onları o karaya doğru kurtardığımızda da ılımlılar onlardandır. Ve bizim ayetlerimizi hain kâfir olandan başkası yetersiz bulmaz.
34. Ey insanlar Rabb’inizi önemseyip ciddiye alın. Ve bir günden çekinin ki baba çocuğuna hiçbir karşılık veremez. Ve çocuk babasından hiçbir şey telafi edecek değildir. Kesinlikle Allah’ın vaadi gerçektir ki yakın (dünya) hayat sizi aldatmasın ve o aldatıcı sizi Allah ile aldatmasın!
35. Ve kesinlikle Allah, o saatin (zamanın) bilimi O’nun indindedir. Ve o kurtarıcı yardımı O indirir. Ve rahimlerde olanı bilir. Ve bir nefis yarın ne kazanacağını idrak edemez. Ve bir nefis yeryüzünün neresinde öleceğini idrak edemez. Kesinlikle Allah bilendir, haberdardır.

Eski Yunan felsefe tarihini incelediğimizde maddenin en küçük yapısının taneciklerden ve boşluklardan oluştuğunu ilk ortaya kişinin Leucippos (Leukippos) olduğu görülecektir. Leucippos Yunanca bir kelimedir ve “beyazımsı” gibi bir anlama gelmektedir. Leucippos’un ilk tanecik ve boşluk fikri öğrencisi (Bir anlamda oğlu? Bu konudaki İngilizce çevirilerde Demokritos için Leucippos’un pupili kelimesi kullanılmıştır. İngilizce “pupil” kelimesi öğrenci anlamına geldiği gibi, velayet altındaki çocuk anlamına da gelmektedir) olan Demokritos tarafından kısmen değiştirilip geliştirilmiştir? Bize ulaşan bilgilerde hangi fikrin Leucippos’a hangi fikrin Demokritos’a ait olduğu belirsizdir. Bu iki filozof da diğer Eski Yunan filozoflarından güzel ahlaka daha fazla önem verme açısından ayrılırlar. İkisi de Yunan pagan tanrılarına inanmazlar. İkisi de güzel ahlak, alçak gönüllülük üzerine vurgu yaparlar. Günümüzde ikisi de materyalist düşüncenin kurucularından sayılırlar. Çünkü ruhun materyalin yani atomların bir sonucu olduğu fikrini savunurlar ki ruh sonuçta beynin entelektüel bir fonksiyonudur.

Fakat bize ulaşan bilgi ve çevirilerden kesin olmamakla birlikte Demokritos’un ateist olma ihtimalinin çok daha fazla olabileceği anlaşılmaktadır. Bu bilgilere göre Demokritos ahiret inancına sahip değildir. Leucippos üzerine ateistlerin yapmış olduğu araştırmalara göre ise onun bir ateist olmadığı ve buna delil olabilecek bir bulgunun bulunmadığı saptanmıştır. Ayrıca Leucippos atfedilen bir söz de “Hiçbir şey rastgele olmaz, ama her şey bir nedenden ve gereklilikten dolayıdır” sözüdür. Bu söz tesadüfi var oluşu inkâr etmek demektir. Buna göre Leucippos’un bir ateist olmadığı iddia edilebilir.

Kuran’daki Lokman kelimesi Arapça lam, qaf, mim, nun kelimelerinden oluşmuştur. Ve hiçbir lügatte bu kelime kökleri ile ilgili bir bulgu bulunmaz. Bazı araştırmacılar lokman kelimesinin Yunanca kökenli olduğunu belirtirler. Leucippos kelimesi ise bazen Leukippos olarak da yazılmaktadır, l, k, seslerini içermektedir. Leucippos Yunanca beyazımsı anlamındadır. Latin dillerindeki luqa, Yunancada luka kelimesi ile yazılır ve ışık, ışıklı anlamındadır. Kısacası Yunancadaki Leukippos kelimesinin Arapçası loqman kelimesi olabilir.

Leucippos’un maddenin tanecikler ve boşluklar yapısına sahip olduğu hikmetini bilmesi ve ahlak kavramına vurgu yapması onun Kuran’da bahsedilen Hz. Lokman olabileceğini düşündürmektedir. Çünkü yukarıdaki ayetlerden de anlaşılacağı gibi Lokman da maddenin tanecikli yapısını bilmektedir ve oğluna yani pupiline alçak gönüllülük ve tevazu ile ilgili öğütler vermektedir.

Doğrusunu Allah bilir.