ENERJİ KORİDORU ve TÜRKİYE

Prof.Dr. Sabri TEKİR

Türkiye çok önemli bir uluslararası toplantıya ev sahipliği yaptı. 11 Ekim tarihinde İstanbul'da 23. Dünya Enerji Kongresi gerçekleştirildi. Kongreye katılım ve ilgi yoğun ve büyüktü. En önemlisi Rusya Devlet Başkanı Viladimir Putin'in katılmasıydı. Hele, Cumhurbaşkanımız Recep Tayyip Erdoğan ile birlikte salona girmesi ve yan yana oturması ise düşman çatlattı.

Rus uçağının düşürülmesi sonrası Türkiye Rusya ilişkileri iyice gerginleşmişti. Henüz bu ilişkilerin tam olarak düzeldiğini söylemek mümkün değil. Ancak, gittikçe iyileşmekte olduğu söylenebilir. Aslında, ülkelerde düzenlenen bu tür uluslararası organizasyonlar ilişkileri düzeltmek için güzel bir fırsat oluyor. Doğrusu, her iki ülke bu fırsatı çok iyi değerlendirdi ve son derece önemli bir anlaşmaya da imza attı. Bu anlaşmanın iki ülke ilişkilerinin daha hızlı iyileşmesine katkıda bulunacağı kuşkusuz. İlişkilerin düzelmesinin ve daha da güçlenmesinin her iki ülkenin ve bölgenin çıkarına olduğu da bir gerçek.

Dünya Enerji Kongresi vesilesiyle iki önemli anlaşma imzalandı. İlki Türk Akımı Doğalgaz Boru Hattı projesi, ikincisi ise yürüyen bir proje olan Güney Kafkasya Gaz Koridorunun bir kısmını oluşturan TANAP yani Transit Anadolu Boru Hattı Projesidir. Bu iki proje Anadolu'nun çehresini, önemini, stratejik konumunu bütünüyle değiştirecek öneme sahip.

Türk Akımı Projesi, Karadeniz altından geçerek Rus gazını Türkiye'ye taşıyacak bir projedir ve iki hattan oluşacaktır. Hatlardan biri Türkiye'nin ihtiyacı olan doğalgazı taşıyacak, diğeri ise gazın Güney Doğu Avrupa'ya ulaştırılmasını sağlayacaktır. Boru hattının ilki 2019 yılına kadar tamamlanmış olacaktır. Boru hattının maliyeti 19 milyar dolardır. Her hat için kapasite 15,750 milyon m3 olmak üzere toplam 32 milyar m3'dir.  Boru hattı 1170 km. uzunluktadır ve 19 milyon konuta gaz temin edecektir. Türk Akımı şimdilik Türkiye ve Rusya işbirliği ve müşterek finansmanla gerçekleştirilecek bir projedir.

Transit Anadolu Boru Hattı projesi ise Konferansta ikinci defa imza atılan anlaşmalardan biri. TANAP yürümekte olan bir projedir ve son derece önemlidir. Güney Gaz Koridorunun en önemli unsurudur. Azerbaycan'daki Şah Denizi doğalgazını Gürcistan'dan geçerek Türkiye'ye taşıyacak olan TANAP üç aşamalı bir projedir:
Birinci Aşama: 691 km'lik Güney Kafkasya Boru Hattıdır. Azerbaycan'dan Türkiye'ye gelen bir hattır. Hattı genişletme kararı 17 Aralık 2013 tarihinde alınmıştır.
İkinci Aşama: TANAP ( Trans Anatolian Pipeline) tır. Türkiye - Gürcistan sınırından Türkiye - Yunanistan sınırına kadar olan 1841 km uzunluğundaki bir boru hattıdır.
Üçüncü Aşama: TAP (Trans Adriatic Pipeline)dır. Güney Kafkasya Gaz Koridorunun son hattıdır. Türkiye - Yunanistan ve Arnavutluk yoluyla İtalya'ya kadar uzanan 870 km'lik bir boru hattıdır. Hazar bölgesini Avrupa'ya bağlayacak olan bu Güney Kafkasya Gaz Koridoru toplam 3.500 km'lik bir uzunluğa sahiptir ve toplam maliyeti de 45 milyar dolar dolayındadır.

Güney Kafkasya Gaz Koridorunun ilk kısmı tamamlanmış, yapılan yeni anlaşmayla genişletme çalışmaları yürütülmektedir. İkinci aşamasını oluşturan TANAP ise 10-11 milyar dolar maliyetli olup ortakları SOCAR %58, BOTAŞ %30, BP %12 tarzında oluşmuştur.
Üçüncü aşamayı oluşturan TAP'ın ortaklık yapısı diğerlerinden biraz farklı. Projenin bu kısmı çoklu ortaklık yapısına sahiptir. BP %20, SOCAR %20, Stateoil %20, Fluxy %16, Total %10, EON %9 ve Axpo %5.

TANAP'in sağlayacağı faydaları şöyle özetlenebilir:
- Bölgenin politik istikrarına ve bütünlüğüne önemli katkı sağlayabilecektir.
- Enerji ihtiyacını karşılamada arz güvenliğini pekiştirecek, Türkiye ve AB için enerji arz kaynağını farklılaştıracaktır.
- Türkiye ve AB ülkeleri için gaz depolama problemine kısmi çözüm sağlayabilecektir.
- AB için Rus gazına olan bağlılığı önemli ölçüde azaltabilecektir. Özellikle Ukrayna krizi sırasında yaşanan sorunların önüne geçebilecektir.
- Orta Doğu ve Asya enerji kaynakları için bir taşıma platformu olmanın yanında,15.000 kişilik istihdam oluşturabilecektir.

Yukarıda bahsedilen iki proje, daha önce yapılmış Mavi Akım Projesi, Kerkük - Ceyhan, BTC (Bakü - Tiflis - Ceyhan), görüşmeleri süren İsrail ve Doğu Akdeniz doğalgaz'ının Anadolu üzerinden gelişmiş piyasalara taşınmasının da gerçekleşmesi halinde Türkiye gerçek anlamda bir Enerji Koridoru haline gelmiş olacaktır. Ayrıca, bu projeler Türkiye için önemli miktarda gelir de sağlayacaktır.

Anadolu, eski çağlardan beri bölgesel hassas ve stratejik bir bölgedir. Her dönem bölgesel ve küresel güçlerin hakimiyet mücadelesine sahne olmuştur. Taşıdığı jeopolitik önem dün de öyleydi bugün de öyledir.  Yani, Anadolu 21. y.yılda Asya - Avrasya / Avrupa / Kuzey Afrika - Orta Doğu enerji güzergahı haline gelmek üzeredir. Türkiye'nin sahip olduğu jeopolitik öneme paralel ekonomik ve siyasi önemi çok daha artacak demektir.

Bu projelerin realize edilmesinin Türkiye'yi güçlü konuma taşıyacağı muhakkaktır. Ancak, bunların ekonomik ve siyasi istikrarla ilgili bazı komplikasyonları getirebilmesi ihtimali de yüksektir. Söz gelimi, projelerin gerçekleşmesiyle Türkiye ABD ilişkileri nasıl etkilenecektir? Enerji ihtiyacı karşılanan AB'nin tavrı ne olacaktır? Geleneksel müttefiki ABD ile mi hareket edecektir? Yoksa kendi çıkarlarını gözeterek farklı bir tutum mu belirleyecektir? AB'nin ABD'den bağımsız politikası dünya güç dengelerini nasıl etkileyecektir? İki yüzyıldır süren geleneksel Türk Rus ilişkileri, projeler sonrası nasıl bir yeni zemin kazanacak ve bu zeminde nasıl gelişme gösterecektir? Sonra, Rusya Türkiye ile işbirliği politikasında ne derece samimi ve istikrarlı olacaktır? Bütün bunların bölgesel ve küresel muhtemel etkileri neler olabilecektir?

Özetle, Türkiye ekonomik, siyasi ve askeri yönden güçleniyor, stratejik önemi artıyor, bölgesel ve küresel dengeler değişiyor. En önemlisi güç merkezleri yeniden yapılanıyor. Bunların muhtemel etkileri, bu etkilere  karşı ne tür tedbirlerin geliştirilebileceği konusu,  üzerinde sağlıklı, dikkatli ve detaylı çalışmaların yapılmasını  gerektirmektedir. 13.10.2016