PEYMANA CIVAKÎ YA NÛ U RÊYA DERKETINA JI KRÎZÊ
(Manifestoya Avakirina Pêşerojê)
Meqale VI – Rûpel 126–150
1. Ji Krîzê Ders Girtin
Krîz ne tenê hilweşîn in, di heman demê de hînbûn in.
* Kîjan sazî hilweşiyan?
* Kîjan civak li ser pêyan man?
* Kîjan nirx hatin parastin, kîjan winda bûn?
Dersa krîzê ev e:
> “Sîstema kevn, êdî nikare wekî berê bixebite. Sîstemeke nû pêdivî ye.”
>
2. Peymana Civakî ya Nû Çi Ye?
Peymana Civakî ya Nû; di navbera gel, dewlet û rêveberiyên herêmî de peymaneke wekhev û adil e.
Prînsîbên bingehîn:
* Mafên Hilberîn û Serfkirinê yên Gel – Her kes û her civak xwedî maf e ku debara xwe peyda bike.
* Parastina Edaletê – Têkiliyên deyn û deyndayînê di çarçoveyeke wekhev û exlaqî de têne rêvebirin.
* Naskirina Nasname û Mafan – Her ziman, çand û civak wekhev têne hesibandin.
* Otonomiya Herêmî – Rêveberiyên herêmî xwedî selahiyet in ku biryarên lezgîn û bi bandor bigirin.
* Aştî û Ewlehî – Avahiyeke civakî ya ku tê de şîdet û cudakarî nîn e, tê garantîkirin.
* Piştgirî û Kooperatîfbûn – Piştgiriya aborî û civakî wekî nirxa herî bilind tê qebûlkirin.
Ev peyman, piştî krîzê bingeha civakê ye.
3. Rola Gel
Gel, aliyê herî bihêz ê peymanê ye:
* Berhemdayînê didomîne,
* Piştgiriyê (teضamun) ava dike,
* Têkiliyên deyn û alacakê di çarçoveya exlaqî de dimeşîne,
* Bi sîstemên kooperatîf û barter (guhertina mal bi mal) aboriyê zindî dihêle.
Tevgera bi zanebûn û birêxistinkirî ya gel, garantiya vejîna piştî krîzê ye.
4. Rola Dewletê
Dewlet di peymanê de:
* Faîz û îcrayan dide sekinandin,
* Li hemberî hilberînê krediyan vedike,
* Mafên xebatê dixe bin ewlehiyê,
* Parastina nasname û mafan pêk tîne.
Erka dewletê êdî ne zext e, rakirina gel a ser pêyan e.
5. Rola Rêveberiyên Herêmî
Rêveberiyên herêmî:
* Bi senetên îmar û selemê (pêş-firotin) hilberînê organîze dikin,
* Marketên mal-bi-mal û kooperatîfan ava dikin,
* Xurek, enerjî û stargehê birêve dibin,
* Mekanîzmayên biryardanê yên herêmî didin xebatê.
Rêveberiya herêmî, piştî krîzê stûna civakê ye.
6. Plankirina Aborî û Sîstema Pere ya Nû
Bi dersên ji krîzê hatine girtin:
* Livokiya (oynaklık) pereyê tê kêmkirin,
* Deyn û alacak bi zêr an jî bi yekîneyeke nirxê ya sabît ve têne girêdan,
* Hilberîn û serfkirin (tuketim), li ser sîstemên herêmî û kooperatîf têne plankirin.
Ev sîstem, îstîkrara aborî û baweriyê diafirîne.
7. Sazîbûna Aştî û Ewlehiyê
Ji bo berxwedana demdirêj a civakê:
* Polîtîkayên bêçekkirin û bêşîdetiyê têne pejirandin,
* Maf û nasname bi awayekî hiqûqî têne parastin,
* Aştî, piştî krîzê jî wekî nirxekî bingehîn ê civakî tê domandin.
Aştî ne tenê aramî ye, garantiya îstîkrara aborî û civakî ye.
8. Sîstemên Perwerde û Agahiyê
Wekî parçeyekî peymana civakî ya nû:
* Zanyarî û ezmûna krîzê dikeve nav mufredata perwerdeyê,
* Çandinî, tenduristî, jêhatîbûna teknîkî û agahiya rêveberiya herêmî dibin pêşeng,
* Zanyarî, di dema krîzê û piştî wê de amûreke jiyanê ye.
9. Stratejiya Jin û Ciwanan
Di civaka nû de:
* Jin di hilberîn û rêveberiyê de roleke navendî digirin,
* Ciwan di nav torên hilberîn û piştgiriya herêmî de cih digirin,
* Nifşên paşerojê ji ezmûna krîzê fêr dibin û amade dibin.
Civak bi vê stratejiyê bêtir berxwedêr û afirîner dibe.
10. Kontrola Civakî û Şefafiyet
Serkeftina peymanê:
* Bi berpirsiyarî (hesap-dayîn) tê pîvandin,
* Şefafiyet, baweriyê ava dike,
* Di rûbirûbûna krîzan de rê li ber qutbûna navbera gel û dewletê tê girtin.
Hêza bêkontrol, dîsa krîzê hildiberîne.
11. Têkiliyên Herêmî û Global
Civaka piştî krîzê:
* Piştgiriya herêmî xurt dike,
* Bandora şerên herêmî û global kêm dike,
* Çavkaniyên derve bêyî ku bibe bindest (bağımlı) bi kar tîne.
Civaka serbixwe û bi hêz, li dijî krîzê sîgorteya herî mezin e.
12. Plana Çalakiya Civaka Nû
* Kooperatîfbûn: Hevparî di hilberîn û serfkirinê de dibe neçarî.
* Rêvebirina Kredî û Deynan: Sîstemeke bêfaîz, li ser bingeha hilberînê û adil tê avakirin.
* Xurtkirina Rêveberiya Herêmî: Bi senetên îmar û selemê plankirina aborî li herêmê tê kirin.
* Aştî û Maf: Nasname, ziman û maf dikevin bin ewlehiyê.
* Perwerde û Agahî: Ezmûnên krîzê dibin parçeyên bingehîn ên mufredatê.
* Jin û Ciwan: Di navenda hilberîna civakî de cih digirin.
* Şefafiyet û Kontrol: Divê her biryar û her kar were kontrolkirin.
* Aborî û Bawerî: Bi sîstema li ser bingeha zêr an nirxê sabît, krîz têne kêmkirin.
Gotina Dawî ya Manifestoyê
Ev manifesto vê yekê îlan dike:
* Dibe ku krîz jêneger be,
* Dibe ku hilweşîn demkî be,
* Lê vîna mirov û piştgirî herdemî ye.
Civaka nû; bi hevkariya wekhev, adil û şefaf a gel, dewlet û rêveberiyên herêmî tê avakirin.
Krîz ne dawî ye, bergeha vejînê ye.
Xeratê Civaknas Zeki Altuboğa
THE NEW SOCIAL CONTRACT AND THE WAY OUT OF THE CRISIS
(Manifesto for Building the Future)
Article VI – Pages 126–150
1. Learning from the Crisis
Crises are not merely destruction; they are also lessons.
* Which institutions collapsed?
* Which communities remained standing?
* Which values were preserved, and which were lost?
The lesson of the crisis is this:
> “The old system can no longer function as it used to. A new order is required.”
>
2. What is the New Social Contract?
The New Social Contract is an equal and just agreement between the people, the state, and local governments.
Fundamental Principles:
* Production and Consumption Rights of the People – Every individual and community has the right to provide for their own livelihood.
* Protection of Justice – Debts and receivables are managed within an equal and ethical framework.
* Recognition of Identity and Rights – Every language, culture, and community is considered equal.
* Local Autonomy – Local governments possess the authority to take rapid and effective decisions.
* Peace and Security – A social structure free from violence and discrimination is guaranteed.
* Solidarity and Cooperativization – Economic and social solidarity is accepted as the highest value.
This contract is the foundation of society following the crisis.
3. The Role of the People
The people are the strongest party to the contract:
* They continue to produce,
* They ensure solidarity,
* They conduct debt and credit relations within an ethical framework,
* They keep the economy alive through cooperatives and barter systems.
The conscious and organized movement of the people is the guarantee of rebirth after the crisis.
4. The Role of the State
In this contract, the State:
* Suspends interest rates and foreclosures,
* Provides credits in exchange for production,
* Guarantees labor rights,
* Ensures the protection of identities and rights.
The duty of the state is no longer oppression, but keeping the people afloat.
5. The Role of Local Governments
Local governments:
* Organize production through "Imar" (development) and "Salam" (pre-payment) certificates,
* Establish "goods-for-goods" markets and cooperatives,
* Manage food, energy, and housing,
* Activate local decision-making mechanisms.
Local government is the backbone of society after the crisis.
6. Economic Planning and the New Monetary System
Learning from the crisis:
* The volatility of money is reduced,
* Debts and receivables are pegged to gold or a fixed unit of value,
* Production and consumption are planned through local and cooperative systems.
This system creates economic stability and trust.
7. Institutionalization of Peace and Security
For the long-term resilience of society:
* Policies of disarmament and non-violence are adopted,
* Rights and identities are legally protected,
* Peace is maintained as a fundamental social value even after the crisis.
Peace is not just tranquility; it is the guarantee of economic and social stability.
8. Education and Information Systems
As part of the new social contract:
* Crisis knowledge and experience are integrated into the educational curriculum,
* Agriculture, health, technical skills, and local governance knowledge take priority,
* Information is a tool for survival during and after the crisis.
9. Strategy for Women and Youth
In the new society:
* Women take a central role in production and management,
* Youth are integrated into production and local solidarity networks,
* Future generations learn from the crisis experience and become prepared.
Through this strategy, society becomes more resilient and creative.
10. Social Oversight and Transparency
The success of the contract is:
* Measured by accountability,
* Transparency creates trust,
* Disconnection between the people and the state is prevented in the face of crises.
Unchecked power reproduces the crisis.
11. Local and Global Relations
Post-crisis society:
* Strengthens local solidarity,
* Reduces the impact of regional and global conflicts,
* Utilizes external resources without creating dependency.
An independent and strong society is the greatest insurance against crisis.
12. Action Plan for the New Society
* Cooperativization: Partnership in production and consumption becomes mandatory.
* Credit and Debt Management: An interest-free, production-based, and fair system is established.
* Strengthening Local Government: Economic planning is conducted locally via development and Salam certificates.
* Peace and Rights: Identity, language, and rights are secured.
* Education and Information: Crisis experiences become core parts of the curriculum.
* Women and Youth: Placed at the center of social production.
* Transparency and Oversight: Every decision and transaction must be auditable.
* Economy and Trust: Crises are minimized through a gold or fixed-value based system.
13. Final Word of the Manifesto
This manifesto declares:
* Crisis may be inevitable,
* Destruction may be temporary,
* But human will and solidarity are permanent.
The new society is built through the equal, just, and transparent cooperation of the people, the state, and local governments.
Crisis is not an end, but the threshold of a rebirth.
Would you like me to expand on any specific term, such as the "Salam certificate" or the "Barter system," within the context of international economic law?
Tirkî
YENİ TOPLUM SÖZLEŞMESİ VE KRİZDEN ÇIKIŞ YOLU
(Geleceği Kurma Manifestosu)
Makale VI – Sayfa 126–150
---
1. Krizden Ders Almak
Krizler sadece yıkım değil, aynı zamanda öğretidir.
Hangi kurumlar çöktü?
Hangi topluluklar ayakta kaldı?
Hangi değerler korundu, hangileri kayboldu?
Krizin öğretisi şudur:
> “Eski sistem, eskisi gibi çalışamaz. Yeni bir düzen gerekir.”
---
2. Yeni Toplum Sözleşmesi Nedir?
Yeni Toplum Sözleşmesi, halk, devlet ve yerel yönetimler arasında eşit ve adil bir anlaşmadır.
Temel ilkeleri:
1. Halkın Üretim ve Tüketim Hakları – Her birey ve topluluk kendi geçimini sağlama hakkına sahiptir.
2. Adaletin Korunması – Borç ve alacak eşit ve etik çerçevede yönetilir.
3. Kimlik ve Hakların Tanınması – Her dil, kültür ve topluluk eşit sayılır.
4. Yerel Özerklik – Yerel yönetimler hızlı ve etkili karar alma yetkisine sahiptir.
5. Barış ve Güven – Şiddet ve ayrımcılığın olmadığı bir toplum yapısı garanti edilir.
6. Dayanışma ve Kooperatifleşme – Ekonomik ve toplumsal dayanışma en yüksek değer olarak kabul edilir.
Bu sözleşme, krizden sonra toplumun temelidir.
---
3. Halkın Rolü
Halk, sözleşmenin en güçlü tarafıdır:
Üretmeye devam eder,
Dayanışmayı sağlar,
Borç ve alacak ilişkilerini etik çerçevede yürütür,
Kooperatif ve barter sistemleriyle ekonomiyi canlı tutar.
Halkın bilinçli ve örgütlü hareketi, kriz sonrası yeniden doğuşun garantisidir.
---
4. Devletin Rolü
Devlet, sözleşmede:
Faizleri ve icraları durdurur,
Üretim karşılığı krediler açar,
Çalışma haklarını güvenceye alır,
Kimlik ve hakların korunmasını sağlar.
Devletin görevi artık baskı değil, halkı ayakta tutmaktır.
---
5. Yerel Yönetimlerin Rolü
Yerel yönetimler:
İmar ve selem senetleriyle üretimi organize eder,
Mala–mal marketler ve kooperatifler kurar,
Gıda, enerji ve barınmayı yönetir,
Yerel karar mekanizmalarını işler kılar.
Yerel yönetim, krizden sonra toplumun omurgasıdır.
---
6. Ekonomik Planlama ve Yeni Para Sistemi
Krizden ders alınarak:
Paranın oynaklığı azaltılır,
Borçlar ve alacaklar altına ya da sabit değer birimine bağlanır,
Üretim ve tüketim, yerel ve kooperatif sistemler üzerinden planlanır.
Bu sistem, ekonomik istikrar ve güven yaratır.
---
7. Barış ve Güvenin Kurumsallaşması
Toplumun uzun vadeli direnci için:
Silahsızlanma ve şiddetsizlik politikaları benimsenir,
Haklar ve kimlikler hukuksal olarak korunur,
Barış, krizden sonra da temel toplumsal değer olarak sürdürülür.
Barış, sadece huzur değil, ekonomik ve sosyal istikrarın garantisidir.
---
8. Eğitim ve Bilgi Sistemleri
Yeni toplum sözleşmesinin bir parçası olarak:
Kriz bilgisi ve deneyimi eğitim müfredatına alınır,
Tarım, sağlık, teknik beceri ve yerel yönetim bilgisi öncelik kazanır,
Bilgi, kriz döneminde ve sonrası için bir hayatta kalma aracıdır.
---
9. Kadın ve Gençlik Stratejisi
Yeni toplumda:
Kadınlar üretim ve yönetimde merkezi rol alır,
Gençler üretim ve yerel dayanışma ağlarına entegre edilir,
Gelecek kuşaklar kriz deneyiminden öğrenir ve hazırlıklı olur.
Toplum, bu stratejiyle daha dirençli ve yaratıcı hale gelir.
---
10. Toplumsal Denetim ve Şeffaflık
Sözleşmenin başarısı:
Hesap verebilirlik ile ölçülür,
Şeffaflık, güven yaratır,
Krizler karşısında halk ile devlet arasında kopukluk önlenir.
Denetimsiz güç, tekrar kriz üretir.
---
11. Yerel ve Küresel İlişkiler
Kriz sonrası toplum:
Yerel dayanışmayı güçlendirir,
Bölgesel ve küresel çatışmalardan etkilenmeyi azaltır,
Dış kaynakları bağımlılık yaratmadan kullanır.
Bağımsız ve güçlü toplum, krize karşı en büyük sigortadır.
---
12. Yeni Toplumun Eylem Planı
1. Kooperatifleşme: Üretim ve tüketim ortaklığı zorunlu hâle gelir.
2. Kredi ve Borç Yönetimi: Faizsiz, üretim temelli ve adil bir sistem kurulur.
3. Yerel Yönetim Güçlendirme: İmar ve selem senetleri ile ekonomik planlama yerelde yürütülür.
4. Barış ve Haklar: Kimlik, dil ve haklar güvence altına alınır.
5. Eğitim ve Bilgi: Kriz deneyimleri müfredatın temel parçaları olur.
6. Kadın ve Gençlik: Toplumsal üretimin merkezine yerleştirilir.
7. Şeffaflık ve Denetim: Her karar ve işlem denetlenebilir olmalıdır.
8. Ekonomi ve Güven: Altın veya sabit değer temelli sistemle krizler minimize edilir.
---
13. Manifestonun Son Sözü
Bu manifesto şunu ilan eder:
Kriz kaçınılmaz olabilir,
Yıkım geçici olabilir,
Ama insan iradesi ve dayanışması kalıcıdır.
Yeni toplum:
Halkın, devletin ve yerel yönetimlerin eşit, adil ve şeffaf işbirliğiyle inşa edilir.
Kriz bir son değil, yeniden doğuşun eşiğidir.
Sosyolog Marangoz Zeki Altuboğa