Sûreya Kafirûn:
Manifestoya Azadiya Pergalî û Rûmeta Kesayetiyê
Destpêk: Daxuyaniya Serhildana Etîkî
Di tarîxa peyamên asmanî de, hin sûre hene ku ne tenê daxuyaniya baweriyê ne, lê di heman demê de manifestoyên siyasî û civakî ne. Sûreya Kafirûn yek ji wan e. Di şertên Mekkayê de hat qebûlkirin, dema ku hêzên serdest hewl didan peyama peyamberî di nav kompromîs û lihevkirinê de biçûkin. Ew dem pergaleke ekonomîk, siyasî û olî ya pûtperestiyê serdest bû; û ew pergal ne tenê baweriyek bû, lê mekanîzmayeke berjewendiyê bû.
Sûreya Kafirûn li hember vê mekanîzmayê ne got: “Em ê lihev bikin.” Got: “Na.”
1. Ol wek Pergal û Redkirina "Tofat"
Di ramanê modern de, ol pir caran tenê wek baweriyeke şahsî tê dîtin. Lê di Qur’anî de ol (dîn) pergal e. Peyva “dîn” bi xwe wateya rê, qanûn, rêjeya edaletê û pergala jiyanê ye. Dema sûre dibêje: “Ez ji bo tiştên hûn jê re îbadet dikin, îbadet nakim”, ew ne tenê redkirina pûtan e; ew redkirina pergala ku wan pûtan diparêze ye.
Ev helwest di bingeha xwe de li dijî "Tofat" (pergalên zordar) e. Wekî ku di ayetê de tê gotin:
> “Em sond dixwin ku me di nav her ummetekê de pêxemberek şand ku bibêje: ‘Ji Xwedê re îbadet bikin û ji Tofat (pergalên zordar) dûr bikevin.’” (Nehl, 36)
>
2. Pûtên Modern û Esareta Hundirîn
Îro pûtên demê ne tenê qelewên kevirî ne. Ew dikarin bin: Pere ku dibe qîbleya biryaran, Hêza siyasî ku rastiyê bi propaganda diguherîne, û Çanda konsumê ku mirov dike amûr. Heke pergalek mirov piçûk dike, ew cûreyek “ola serdest” e. Lê pûtê herî mezin di hundirê mirov de ye: Hewa û Hawes.
Qur’an hişyariyê dide:
> “Ma te ew kesê ku daxwazên (hewa) xwe ji xwe re kiriye îlah dît?” (Furqan, 43)
>
Heta mirov li dijî daxwazên xwe yên bêsînor nebe xwedî îrade, nikare li hember pûtên modern ên derveyî jî bibe xwedî sekin.
3. Kufr wek Veşartina Rastiyê
“Kafir” di bin bingehê peyvê de ew e ku rastiyê veşêre. Ev mekanîzmaya ku ji bo berjewendiya xwe rastiyê diguherîne ye. Dema ku talan wek pêşketin, zext wek ewlehî û azadî wek kaos tê naskirin, ev hemû cûreyên kufrê ne.
Li dijî vê manipulasyonê, Qur’an ferman dike:
> “Rastiyê bi betalê (derewê) tevlihev nekin û rastiyê veneşêrin, di gava ku hûn pê dizanin.” (Beqere, 42)
>
4. Îbadet wek Xizmet û Ked
Îbadet wateya servîs û xizmetê ye. Heke keda me ji bo xurtkirina pergaleke bêedalet tê xerckirin, em bûne xizmetkarê wê pergalê. Sûreya Kafirûn vê xizmetê red dike. Ev îlaneke moralî ye ku dibêje: “Ez di çerxa mekanîzmaya we de ne me.” Ji ber ku rûmeta mirov di keda wî de veşartî ye:
> “Û ku ji bo mirov re tiştek nîne, ji bilî keda wî (hewldana wî).” (Necm, 39)
>
5. “Ez” wek Kesayetiya Azad û Rûmetdar
Di sûreyê de kirdeya herî girîng “Ez” e. Ev “Ez” modela kesayetiya ku kompromîs li ser rastiyê nake û aştiya derewîn red dike ye. Ev kesayetî rûmeta xwe ji pergalê naxwaze, ji sekna xwe ya exlaqî digire.
Wekî ku ayet dibêje:
> “Lê rûmet (îzzet) a Xwedê, a pêxemberê Wî û a bawermendan e.” (Munafiqûn, 8)
>
6. Xêza Sînorê: “Lakum dînukum wa liya dîn”
Ev hevok ne peyama nefretê ye; daxuyaniya sînorê ye. Ew dibêje: Ez ne di nav pergala we de parçe me. Ez ne bi qaîdeyên we dijîm. Ev parastina cewherê xwe ye di nav deryaya asîmîlasyonê de.
7. Perspektîfa Sosyolojîk
Ji perspektîfa civaknasî, ev sûre:
* Manifestoya kesayetiya moralî ye.
* Redkirina hevgirtina hêz û rastiyê ye.
* Peyama azadiya berxwedanê ya etîkî ye.
Encama
Sûreya Kafirûn me neçar dike ku em vê pirsê bipirsin: Em ji bo kê dixebitin? Em kî diparêzin? Ev sûre fêrî me dike ku carinan azadî ne di lihevkirinê de ye; belkî di redkirinê de ye. Azadî bi “Na” dest pê dike. Û kesayetî bi sînorê xwe.
XERATÊ CIVAKNAS: Zeki Altuboğa