Nîzama Aşitiyê

Di Nîzama Aşitiyê de pêşî rêveberiya ocaqan heye. Endam serokên xwe bixwe hildibijêrin û guhdariya wî dikin. Serok bi şêwirînê biryaran digire. Yên din dikarin herin cem hakeman û biryarên ku ne li gorî dilê wan in bidin betalkirin. Kesê ku bi serok re li hev neke, wî ocaqî terk dike. Ji ber ku di avahiyên kargehên bi lojman de kirêdar in, ev terk daxwaza tu kesî naêşîne.

Di kooperatîfên bucakan de komên civakî hene; şirîkatiyên piştevaniya zanistî, pîşeyî, exlaqî û siyasî di nav xwe de komên civakî yên ku bi hev re di pêşbirkê de ne, ava dikin. Şûra ji nûnerên van pêk tê. Hemû gelê bucakê bi awayekî parlamenter e. Dengên xwe rasterast bi kar tînin, biryar wisa tên girtin. Di bucakê de li şûna demokrasiya temsîlî, demokrasiya rasterast heye.

Di bajarekî de nêzî sed bucak hene, nûnerên van bi bucaka navendî ya bajêr ve tên girêdan. Ji nav van, ji her deh berpirsên piştevaniya zanistî nûnerek tê şandin û ew bi hev re li bajêr bucaka navendî ava dikin. Ev tenê bucakên xwe û bucakên navendî yên navçeyan birêve dibin, nakevin karên hundurîn ên bucakên gundan. Hiqûqa wan a giştî û taybet a wan bi xwe ye.

Yani rêveberiya bajêr nîn e, rêveberiya bucaka navendî ya bajêr heye. Bucaka navendî ne serdest e, xizmetkar e. Bi heman awayî, ji deh berpirsên zanistî yên li bajêr nûnerek tê şandin û bi vî awayî bucaka navendî ya dewletê pêk tê. Bucaka navendî ya dewletê qanûnên bucaka xwe çêdike. Her wiha qanûnên bucaka navendî ya herêmê jî qanûnên wî ne.

Li ser navê mirovahiyê jî, ji zanyarên ku hemû rektorên zanîngehên cîhanê dişînin, bucakek navendî ya mirovahiyê ava dibe. Ew qanûnên bucakên xwe çêdikin. Ev qanûnên bucakê di heman demê de qanûnên bucakên navendî yên parzemînan in jî.

Ev tê wê wateyê ku di Îslamiyetê de hilbijartin bi rêbaza bey'etê dibe. Di bucakê de her kes bey'etê bi berpirsê partiya xwe re dike. Du wezîfeyên van hene: Ya yekem; bucakê birêve dibin û dibin şûrayên bucakê. Ya duyem; nûnerên ku dê bucaka navendî ya bajêr ava bikin hildibijêrin.

Meclîsa bucaka navendî ya bajêr du wezîfeyên wê hene: Yek rêvebirina bucaka navendî ya bajêr, ya din şandina nûnerên ku bucaka navendî ya welat ava dikin. Nûnerên di bucaka navendî ya dewletê de hem bucaka navendî ya dewletê birêve dibin hem jî bucaka navendî ya mirovahiyê ava dikin.

Navend jî rêveberan hildibijêre. Rêveberên taxan ji navenda bucakê tên wezîfedarkirin. Rêveberên navçeyan ji navenda bajêr tên wezîfedarkirin. Rêveberên herêmê ji navenda welat tên wezîfedarkirin. Rêveberên parzemînan jî ji navenda mirovahiyê tên wezîfedarkirin.

Serok wezîran tayîn dikin. Hikûmetan jî şûrayên meclîsê ava dikin. Ango pergala ku di dema avakirina Komarê de hatî sepandin, pergala Îslamî ye. Her wezîr rasterast li hemberî Meclîsê berpirsiyar e. Serok û serokwezîr tenê nakokiyên di navbera wezîran de çareser dikin, rasterast beşdarî rêveberiyê nabin.

Wezîr ji hêla Dîwana Bilind a ku ji hakeman pêk tê ve tên kontrolkirin. Berpirsên şûrayê yên di meclîsê de dikarin dozê vekin. Şandina darazê bi biryara piranî nîn e. Pergala dadweriya adil heye. Ji hakeman pêk tê. Biryar teqez e. Lê dîsa ji hêla darazê ve ne alî, biryar tê kontrolkirin.

Ji bo ku wezîr bi dozan neyên mijûlkirin, mafê vekirina dozê bi hejmarê hatiye sînorkirin; bo nimûne di salekê de tenê bîst doz dikarin werin vekirin. Ji bo her partiyekê kontenjanek tê dayîn.

Dil dixwest ku Tirkiye ne ji bo pergala serokatiyê û ne jî ji bo pergala parlamenteriyê dem winda bike; Tirkiye divê qanûnên xwe di nav pergala bey'etê de ava bike.

Tu partiyek tune ye ku vê bipejirîne. Ango di vê qonaxê de tu partiyek ku xwedî li Nîzama Aşitiyê derkeve tune ye. Hemû partî di hewza rojavayiyan de melevaniyê dikin. Ev tê wê wateyê ku "Bila ew di hewza xwe de bileyizin." Em ê îro vê bikin lê ji bo ku di pêşerojê de mafê rexnekirina îktîdarê bi dest bixim, divê ez niha dengê xwe bidim wan; heke ez nedim mafê min ê rexnekirina wan nabe. Heke em dengê xwe nedin wan, dê bibêjin: "Em ne wekîlên te ne, mafê te yê rexnekirina me tune ye."

Partiya ku gelê Kurd hildibijêre û Artêşa Kurd bêje "Erê", ez ê jî wê qebûl bikim, lê dê mafê min ê rexnekirina wê hebe. Ne ji bo berjewendiya xwe, dîsa ji bo berjewendiyên wan rexne. Nexwe, yên ku dengê xwe nadin me, mafê wan ê rexnekirina me tune ye. Divê ne bi anîna xwarê, lê bi rastkirina me re mijûl bibin. Îktîdara piranî (ekseriyet) ne îktîdareke Îslamî ye. Îktîdareke ku bi "istishab"ê dimeşe ye.