ZEKİ ALTUBOĞA
SÎSTEMA AŞTIYÊ: MODELA AVAYIYA SIYASÎ Û CIVAKÎ
17.02.2026
9 Okunma, 0 Yorum

SÎSTEMA AŞTIYÊ: MODELA AVAYIYA SIYASÎ Û CIVAKÎ

 

1. Prensîba Bingehîn

Sîstema Aştiyê; modeleke rêxistinkirina civakî ye ku mirovî esas digire, rêveberiya herêmî, beşdariya daxwazî û berpirsiyariya dualî dike bingeh. Di vê pergalê de serwerî ne di navendê de ye, di yekîneya ku mirov lê dijî de ye. Ne hêz, lê heq; ne darê zorê, lê rizayî esas e.

2. Mirov û Prensîba Deyndariyê

Mirov ji dayikbûnê ve girêdayî civakê ye. Nikare jiyana xwe bi tena serê xwe bimeşîne. Di nav malbatê de mezin dibe; ya ku ji civakê girtiye, dîsa dide civakê û hevsengiyê çêdike. Mezinirina zarokan, xwedîderketina li kal û pîran û beşdarbûna jiyana hevpar, berdêla xwezayî ya vê deynî ye.

3. Yekîneyên Civakî

a) Ocak (Ocaq / Mal)

Ocaq, yekîneya civakî ya herî piçûk e ku tê de bi hev re tê jiyîn.

– Mafê cezakirinê tune ye.

– Rêveberî kesane ye.

– Demokrasî, bi azadiya veqetîna ji ocaqê pêk tê.

Ocaq, avahiyên civakî ne.

b) Bucak (Bucaq / Nahiye)

Bucaq, yekîneya siyasî ya bingehîn e ku li ser hiquqê ava dibe.

– Bi qaîdeyên nivîskî tê rêvebirin.

– Biryar rasterast di meclîsan de têne girtin.

– Daraz (yargı) herêmî ye, daraza jorîn tune ye.

– Kes ne girêdayî kesî, girêdayî qaîdeyan e.

Bucaq, qadên ku pergala heq û hiquqê bi kiryarî lê tê avakirin in.

c) Parêzgeh (İl) û Dewlet

Parêzgeh û dewlet, ji bo ewlehî û parastinê hene.

– Ewlehiya hundurîn û derveyî peyda dikin.

– Hêza leşkerî tenê di van astan de heye.

– Di demên asayî de hiquq, di demên awarte de nîzama leşkerî derbasdar e.

4. Cudahî di navbera Avahiya Civakî û Avahiya Siyasî de

– Avahiya siyasî, xwedî hêza cezayê ya fîzîkî ye.

– Avahiya civakî, xwedî hêza cezayê nîn e lê li ser bingeha piştevaniyê (dayanışma) ye.

Ocaq û kooperatîf civakî ne.

Parêzgeh û dewlet avahiyên siyasî ne.

Tevahiya mirovahiyê, ji ber ku hêza wê ya leşkerî tune ye, tenê avahiyeke civakî ye.

5. Esasê Kooperatîfan

Sîstema Aştiyê ne bi zorê, bi daxwazî û dildariyê ava dibe. Ji ber vê yekê forma rêxistinbûna bingehîn kooperatîf in.

– Li gundan: Kooperatîfên piştevaniyê

– Li navçeyan: Kooperatîfên xizmetguzariyê

– Li herêman: Kooperatîfên şêwirînê

– Li parzemînan: Kooperatîfên lêkolînê

Kooperatîf nabin yek ku îktîdareke navendî ava bikin. Navend ji bo xizmetê ne, ne ji bo serweriyê.

6. Prensîba Beşdarbûnê

Civak, bi beşdariya fîzîkî hebûna xwe diparêze.

– Beşdarbûna civînan esas e.

– Civînên rojane, heftane û hevpar têne kirin.

– Civînên rêveberiyê ji gel re vekirî ne.

– Biryar ji aliyê rêveberan ve têne girtin, gel wan kontrol dike.

Heke beşdarbûn tune be, civak jî tune ye.

7. Nobeddarî û Parastin

Di Sîstema Aştiyê de ewlehî ne bi drav (pere), bi dorvegera nobeddariyê ye.

– Dewlet: Parastina derve

– Parêzgeh (İl): Ewlehiya hundurîn

– Bucaq: Parastin

– Ocaq: Sekin û bendewarî

Yên ku nobetê digirin xwedî mafên siyasî ne. Yên ku nikarin bigirin "berdêl" didin; ev berdêl di xizmeta civakê de tê bikaranîn. Artêşa bi pere tune ye. Parastin ji gel pêk tê.

8. Prensîba Berdêlê

Yên ku beşdarî nobeddariyê nabin berdêlê didin.

– Berdêl ne bi zorê ye.

– Yên ku nikarin bidin, bi xebatê qerebu dikin.

– Berdêl di lêçûnên xizmetên nobetê de tê bikaranîn.

Di rewşên awarte de rêveberiya leşkerî ya demkî tê sepandin.

9. Pergala Tezmînatê

Bingeha aştiyê ne tolhildan (öç), tezmînat e.

– Heke kiryar (fail) diyar be, zerar lê tê barkirin.

– Heke kiryar tune be, zerar ji aliyê hevparên piştevaniyê ve tê dayîn.

– Dîtina kiryarê ji bo berjewendiya civakê ye.

Ev sîstem doza xwînê radike û aştiyê mayînde dike.

10. Di Kar de Dîsîplîn

Di qadên ku karê hevpar tê kirin de, di dema xebatê de dîsîplîna leşkerî tê sepandin.

– Desthilatdarî di destê serokê tîmê de ye.

– Tîm ji encamê berpirsiyar e.

– Dema kar bi dawî bû, dîsîplîn diqede.

Ev ji bo berberî (verim) û berpirsiyariyê nîzameke demkî ye.

11. Encam

Sîstema Aştiyê;

– Ne navendparêz e

– Ne bi zorê ye

– Baweriyê ferz nake

– Ne hêzê, heq û hiquqê esas digire

Ev nîzam ne bi dewletê, bi mirov tê avakirin.

 

Ingilîsî

 

This model presents a fascinating alternative to traditional top-down governance, emphasizing grassroots legitimacy and restorative justice. Here is the English translation of the "Peace Order" model, preserving its original structure and terminology:

PEACE ORDER: A MODEL FOR POLITICAL AND SOCIAL STRUCTURE

1. Fundamental Principle

The Peace Order is a social organization model centered on the human being. It is based on decentralization, voluntary participation, and mutual responsibility. In this system, sovereignty does not reside in a center but in the unit where the person lives. The basis is not might, but right; not coercion, but consent.

2. The Human and the Debt Principle

Humans are inherently connected to the community. One cannot sustain life alone. A person grows within a family and balances what they receive from the community by giving back to it. Raising children, caring for the elderly, and participating in communal life are the natural fulfillments of this "debt."

3. Community Units

a) The Hearth (Ocak)

The Hearth is the smallest social unit living together.

* It has no authority to punish.

* Management is personal/informal.

* Democracy is ensured by the freedom to leave the Hearth.

* Hearths are social structures.

b) The District (Bucak)

The District is the fundamental political unit based on law.

* It is governed by written rules.

* Decisions are made directly in assemblies.

* The judiciary is local; there is no superior court.

* A person is bound to the rule, not to another person.

* Districts are the areas where the order of rights is factually established.

c) The Province (İl) and The State

The Province and the State exist for security and defense.

* They provide internal and external security.

* Military power exists only at these levels.

* Law prevails in ordinary times; military order prevails in extraordinary times.

4. Separation of Social and Political Structure

* Political structures possess the power of physical sanction.

* Social structures lack the power of sanction but are based on solidarity.

Hearths and cooperatives are social.

Provinces and the State are political.

Humanity as a whole is solely a social structure because it lacks military power.

5. The Cooperative Basis

The Peace Order is established through voluntarism, not force. Therefore, the primary form of organization is the cooperative.

* In villages: Solidarity cooperatives.

* In districts: Service cooperatives.

* In regions: Advisory cooperatives.

* In continents: Research cooperatives.

Cooperatives do not unite to form a central power. Centers exist for service, not for sovereignty.

6. The Principle of Participation

The community exists through physical participation.

* Attendance at meetings is essential.

* Daily, weekly, and communal meetings are held.

* Management meetings are open to the public.

* Decisions are made by managers, but the people audit them.

* If there is no participation, there is no community.

7. Duty and Defense

In the Peace Order, security is not paid (mercenary) but based on rotation (duty).

* State: External defense.

* Province: Internal security.

* District: Protection.

* Hearth: Vigil/Waiting.

Those who perform duty hold political rights. Those who cannot perform duty pay a "fee"; this fee is spent on community services. There is no standing professional army. Defense is formed by the people.

8. The Fee Principle

Those unable to participate in duty pay a fee.

* The fee is not coercive.

* Those who cannot pay fulfill it through labor.

* The fee is used for the expenses of duty services.

* In extraordinary situations, temporary military administration is applied.

9. The Restitution Order

The foundation of peace is restitution (compensation), not revenge.

* If the perpetrator is found, the damage is paid by them.

* If no perpetrator is found, the damage is covered by solidarity partners.

* Finding the perpetrator is in the community's interest.

* This system eliminates blood feuds and renders peace permanent.

10. Discipline at Work

In areas where collective work is performed, military-style discipline is applied for the duration of the work.

* Authority lies with the team leader.

* The team is responsible for the outcome.

* Once the work is finished, the discipline ends.

* This is a temporary arrangement for efficiency and responsibility.

11. Conclusion

The Peace Order:

* Is not centralized.

* Is not coercive.

* Does not impose beliefs.

* Basics itself on right, not might.

This order is not built by the state; it is built by the human being.

 






Son Eklenen Makaleler
ZEKİ ALTUBOĞA
PEYMANA LIHEVHATINÊ Şerên siyasî, aborî, olî û zanistî
17.02.2026 42 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
Mirov Dewletê Ava Dike: Ji Malbatê Heta Dewletê Dewlet
17.02.2026 52 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
ALİYÊ CIVAKÎ YÊ MIROV Û DEWLET Wekî ku em nêzî biyolojî
17.02.2026 12 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
DEWLET, ARTÊŞ Û ABORÎ Di Çarçoveya Sîstemeke Netewî ya
17.02.2026 8 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
RÊVEBERÎYA SERFIRAZAN Rêveberiya Cihî û Saziya Civakî
17.02.2026 9 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
ARTÊŞA NETEWÎ Nobetgirtin (Zêrevanî) di Malbatan
17.02.2026 11 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
PERWERDEHÎ DI PERGALA AŞÎTIYÊ DE XIZMETÊN GIŞTÎ HEVKA
17.02.2026 8 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
PERWERDEHÎ PERWERDEHÎ Di Pergala Aşitiyê
17.02.2026 8 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
SÎSTEMA AŞTIYÊ: MODELA AVAYIYA SIYASÎ Û CIVAKÎ
17.02.2026 9 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
S E R O K HILBIJARTINA SEROKAN
17.02.2026 8 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
Nîzama Aşitiyê Di Nîzama Aşitiyê
17.02.2026 9 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
Rêveberiya Herêman NAVÇE Peyvên Sereke:
17.02.2026 9 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
NÊRÎNEKE SOSYOLOJÎK LI SER SÛREYA ESRÊ
17.02.2026 10 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
APARTMANÊN SED-MALÎ: GUNDÊ NÛ
17.02.2026 11 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
PERGALA AŞÎTÎYÊ
17.02.2026 14 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
Qisseya Yûsuf: Ji Koletiyê Ber bi Dewletê,
16.02.2026 47 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
DEWLET, ARTÊŞ Û ABORÎ Di
13.01.2026 360 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
Mirov Dewletê Ava Dike: Ji Malbatê Heta Dewletê
12.01.2026 2327 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
DENİZ UYGARLIĞINA İLK ADIM KIBRIS
27.10.2025 1410 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
Heqqî û neheqî
14.05.2022 2431 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
Dûzena Zafa Yewnanîyê Berê
11.05.2022 2263 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
Dûzena Mevzuatê Filîstîn
11.05.2022 2338 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
Di Serdemêde Dûzena Îçtihadê- Îslam
10.05.2022 2359 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
DÛZENA ÎMPARATORA Rojhilata Roma Împaratora Bîzans
10.05.2022 2297 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
Dûzena Birokratîk Li Ewrupa / Dûzena Rojava
7.05.2022 2229 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
ARTÊŞA NETEWÎ
5.05.2022 2318 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
Derblêdana Şer
5.05.2022 2400 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
Pêşbazîya Bidestxistina Çekan
5.05.2022 2439 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
Meyzêna Civakê
5.05.2022 2485 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
Hêzên Civakê
5.05.2022 2553 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
Ewlehîya Aborîyê
5.05.2022 2480 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
Li Hindirê Welat Ewlehî
5.05.2022 2383 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
Li Hindirê Welat Ewlehî
5.05.2022 2343 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
Hiquq
5.05.2022 2475 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
Dema Dewletbunê Peymana Civakî
5.05.2022 2319 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
Serdema Çandinîyê
25.04.2022 3026 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
İbnî Haldun
25.04.2022 2282 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
Haydê bi xatirê we
21.04.2022 2450 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
Enedol
21.04.2022 2652 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
Oy Hewar
21.04.2022 2526 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
Wayy Qurban
21.04.2022 2438 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
Şivanê Ji Bîngolê
21.04.2022 2367 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
Werin Em Herin
21.04.2022 2348 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
Ji Te Hesdikim
21.04.2022 2358 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
DEPREM AFET SAVAŞ İçin hazırlık önerisi
21.04.2022 2284 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
Dema şirîkatîyê tê
21.04.2022 2528 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
Di Dîrokêda Dema Bazirganîyê
21.04.2022 2459 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
Dema Karkerîyê
21.04.2022 2415 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
Di Dîrokêda Dema Komkerî yê
5.04.2022 2806 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
Di Dîrokêda Dema Nêçîrvanîyê
5.04.2022 2426 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
Di Dîrokêda Dema Nêçîrvanîyê
2.04.2022 2468 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
İlmin ve Adaletin Anahtarını Peygamberden Almak
27.05.2021 3619 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
MARKETÊN GEL
20.04.2021 3025 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
Wezîfeya Ruspîyan
4.01.2021 3141 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
Ji te hesdikim
4.01.2021 3205 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
Bifire Dilê Min
4.01.2021 3172 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
Bifire Dilê Min
4.01.2021 3034 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
ZEMBİLFROŞ
4.01.2021 3275 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
NETEW ÇEWA ÇÊDIBIN
4.01.2021 3436 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
Lê Keçika Qereçî
4.01.2021 3530 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
Bi Kuırt u Kurmancî Dîroka Kurdîstan
4.01.2021 3326 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
vardiya çok verimlilik
4.01.2021 3212 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
ZERDUŞT
4.01.2021 3412 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
TAKSİM İÇİN ÖNERİM
4.01.2021 3298 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
33 Gulle
4.01.2021 3413 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
Dara Me
3.12.2020 3526 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
KÖY DERNEKLERİ
25.09.2020 4503 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
PIRA MALA BADÊ
9.09.2020 4187 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
Eger Em Nebin Yek Emê Herin Yek Bi Yek
9.09.2020 4169 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
İstanbul trafiği için çözüm önerim
9.09.2020 3735 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
Sokak Hayvanları
8.09.2020 3891 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
GUNDÊ HUNERMENDAN
5.09.2020 3812 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
HALA MI İŞÇİLİĞİ SAVUNUYORSUNUZ!?
5.09.2020 3747 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
Pêșniyara așîtîyê
5.09.2020 3827 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
Rêveberîya Navendî û Herêmî
5.09.2020 3627 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
PENABER
5.09.2020 3706 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
İbrahim avêtin agir
5.09.2020 3647 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
KOPERATÎFA MUTEHÎTAN
5.09.2020 3897 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
Canîșînê yekem
5.09.2020 3899 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
EVDALÊ ZEYNÊ
5.09.2020 3819 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
CIVAK
5.09.2020 3799 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
DÖRT HAK KİTABA GÖRE KÜDÜS İSRAİLİNDİR
4.09.2020 3685 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
BATMAN'I ,CUMHURİYET GAZATESİ YAZARINA ANLATALIM
3.09.2020 3924 Okunma
2 Yorum 03.09.2020 23:53
ZEKİ ALTUBOĞA
Deniz Uygarlığı Türkiyenin Kurtuluşu
3.09.2020 3821 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
PERE
25.05.2020 4126 Okunma
2 Yorum 03.09.2020 20:27
ZEKİ ALTUBOĞA
Avahî Bêpere Çawa Tên Çêkirin
25.05.2020 3926 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
CIVÎN
19.05.2020 4084 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
EMLAK
19.05.2020 4007 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
GEŞTIYAR
19.05.2020 4188 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
Hûn hê karkerî diparêzin?
8.05.2020 4164 Okunma
1 Yorum 09.05.2020 12:25
ZEKİ ALTUBOĞA
KOLANA AZAD
4.04.2020 4034 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
GUNDÊ HUNERMENDAN
4.04.2020 6103 Okunma
1 Yorum 14.04.2020 00:36
ZEKİ ALTUBOĞA
GUNDÊ HUNERMENDAN
4.04.2020 2318 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
KOOPERETÎFA TENDURİSTİYÊ
4.04.2020 3890 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
ZANÎNGEHA HILBERÎNÊ
4.04.2020 4039 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
Halk marketleri
9.05.2019 4644 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
Tavukçuluk kooperatifi
8.05.2019 4418 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
Üretim Üniversitesi
8.05.2019 4307 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
Sağlık kooperatifleri
8.05.2019 4810 Okunma
ZEKİ ALTUBOĞA
Cinema
30.03.2019 4649 Okunma


© 2026 - Akevler