HEVALTIYA JIDIL
BEXŞA I — MIROV TENÊ JI BO XWE DIJÎ?
MADDEYA 8.
FEDAKARÎ: JI BO KESÊN DIN PARVEKIRIN
Civaknas Marangoz Zeki Altuboğa
8.1.
Fedakarî çi ye?
Dema ku qala fedakariyê tê kirin, di hişê piraniya mirovan de yekem car ev tê:
ji dest dan,
ji kesên din re alîkarî kirin,
berjewendiya xwe xistin paş,
di demên zehmet de li cem wan bûn
Wekî van tevgeran tên bîra mirovan.
Lê belê fedakarî diyardeyeke civakî ya gelekî berfirehtir e.
Fedakarî:
Bikaranîna beşek ji dem, ked, pere, zanîn, baldarî, rehetî yan derfetên mirovekî ji bo berjewendiya mirovekî din, grûpekê an jî armanceke hevpar e.
Xala girîng a li vir ev e:
Fedakarî her tim ne karekî lehengiyê yê mezin e.
Carinan tevgereke pir piçûk e.
Guhdarîkirina li kesekî...
Alîkariya bi pîremêreke/pîremêrekî re...
Wextveqetandina ji bo zarokekî...
Parvekirina zanîna xwe...
Hêsankirina karê hevalekî...
Carinan veqetandina beşekî piçûk ji rihetiya mirov bixwe jî fedakarî ye.
8.2.
Fedakarî ne tinekirina xwe ye
Divê fedakarî û tinekirina xwe ji hev bên cudakirin.
Heke mirov her tim xwe bixwe bixwe, sînorên xwe bi tevahî rake û hewcedariyên xwe bi temamî paşguh bike, dibe ku li şûna piştgireke tendurist, bêhêvîtî û qedandinek derkeve holê.
Ji ber vê yekê:
"Ez fedakariyê dikim."
gotin:
"Ez xwe bi tevahî feda dikim."
neyê wateya vê yekê.
Di fedakariya tendurist de mirov hem kesê din û hem ham xwe li ber çavan digire.
8.3. Zirarşandina xwe ne fedakarî ye
Berjewendiyeke ku tevgerek bide kesekî din, nayê wateya ku ew tevger bixweber tendurist e.
Mirov carinan ji ber:
tirsê,
gunehbariyê,
zextê,
manipulasyonê,
ji hewcedariya pejirandinê
an jî ji tirsa tenêbûnê dikare xwe bi berdewamî bide kesekî din.
Di vê rewşê de, tevger ji derve ve wekî fedakariyê xuya bike jî, di aliyê derûnî de dibe ku ne piştgiriyeke tendurist be.
8.4.
Bingehê fedakariyê çi ye?
Di bingeha fedakariyê de dibe ku çend hêmanên girîng hebin:
empatî,
berpirsiyarî,
girêdanî,
bawerî,
hissê edaletê,
armanca hevpar,
alîkariya dualî (karşılıklılık),
lêgerîna wateyê.
Ne şert e ku ev hemû di heman demê de hebin.
Lê belê fedakarî pir caran bi vê yekê re dest pê dike ku mirov bibêje:
"Ji bilî min jî mirov û nirxên girîng hene."
8.5. Pêngava yekem a derketina ji "Ez"ê
Di modên pêşîn de me bi naskirina mirov bi xwe re dest pê kir.
Paşê:
Ez \to Tu
me derbasbûna wê gotûbêj kir.
Bi empatiyê re mirov:
"Tu jî wekî min mirovekî rasteqîn î."
gotinê dest pê kir.
Niha em bi fedakariyê re pêngaveke din diavêjin pêş:
"Ji bo pêdiviyên te tiştekî ku ez jî bikaribim bikim heye."
Va ye ev:
empatiyê vediguhere tevgerê.
8.6
Empatî têr nake
Mirovek dikare êşa kesekî din fêm bike.
Lê belê dibe ku tu tiştî neke.
Mînak:
"Ez fêm dikim ku tu di rewşeke pir zehmet de yî."
dibe ku bibêje.
Lê heke derfeta wî hebe ku alîkariyê bike, dibe ku tu tiştî neke.
Cudahiya di navbera empatî û fedakariyê de li vir derdikeve holê.
Empatî nêzî fêmkirinê dibe.
Fedakarî nêzî çalakiyê dibe.
8.7. Ji hestê ber bi tevgerê ve
Ji bo pêşveçûna piştgiriya civakî ne tenê hest têr dike.
Pêwîst e ku hest veguhere tevgerê.
Zanîna ku mirovekî birçî ye tiştek e.
Parvekirina xwarinê tiştekî din e.
Zanîna ku zarokek pêdiviya wî bi perwerdeyê heye tiştek e.
Avakirina derfeta perwerdeyê ji bo wî zarokî tiştekî din e.
Zanîna pirsgirêkên civakê tiştek e.
Kedxistina ji bo çareserkirina wan pirsgirêkan tiştekî din e.
8.8. Bi tevahî fedakariyên piçûk
Civakan ne tenê lehengên mezin ava dikin.
Mîlyonên tevgerên piçûk jî kapasîteya piştgiriya civakê ava dikin.
Alîkariya cîranekî bi cîranê xwe re...
Parvekirina berhemên cotkarekî...
Veqetandina wexteke zêde ji aliyê mamosteyekî ve ji bo xwendekarê xwe...
Hînkirina pîşeyekî ji aliyê hostayekî ve ji bo çirakê xwe...
Wextveqetandina dayikekê ji bo zarokê xwe...
Hilgirtina barê pîremêreke/pîremêrekî ji aliyê mirovekî ve...
Hemû ev tişt girêdanên nexuya yên jiyana civakî pêk tînin.
8.9.
Alîkariya dualî
Di antropolojiyê de, alîkariya dualî yek ji mekanîzmayên girîng ên têkiliyên civakî ye.
Mirov ne tenê bi bîrvebirina berjewendiyên xwe yên takekesî dijîn.
Ji hev re:
mal,
ked,
zanîn,
dem,
alîkariyê
û piştgiriyê
radigihînin.
Carinan bersiv tavilê tê.
Carinan piştî çend mehan.
Carinan ji kesekî din tê.
Carinan jî bi awayekî rasterast bersiv nayê hêvîkirin.
8.10.
Îro tu, sibê ez
Yek ji mantîkên herî kevn ên piştgiriya civakî ev e:
"Îro ez alîkariya te bikim; sibê dibe ku pêdiviya min bi alîkariyê hebe."
ramana wê ye.
Ev yek mirovan bi hev ve girêdide.
Lê belê daxistina piştgiriyê tenê li ser hesabê berjewendiyê jî kêm dimîne.
Ji ber ku mirov carinan:
kesên ku qet nas nakin,
û tu carî alîkariyê nadin wan,
alîkariya wan jî dikin.
8.11.
Alîkariya bi kesê ku em nas nakin re
Dema ku erdhej çêdibe, mirov dikarin biçin alîkariya kesên ku qet nas nakin.
Di kampanyayeke bexşîna xwînê de mirov dikarin piştgiriyê bidin kesên ku qet nas nakin.
Di şewatê de mirov dixebitin ku jiyana mirovên biyanî rizgar bikin.
Li vir dibe ku berjewendiyeke kesane ya rasterast tune be.
Ev tevger:
nimûneyên hesta mirovahiyê ya ku berfireh dibe
ne.
8.12.
Ji xizmtiyê ber bi civakê ve
Şêwazên piştgiriya civakî ya pêşîn pir caran di nava derdora nêzîk de tên dîtin:
malbat,
xizm,
cîran,
gund,
klan,
eşîr,
cemaet,
civaka herêmî.
Lê belê civakên mirovan di demê de torên piştgiriya berfirehtir ava kirine.
Bi vî awayî:
xizm \to cîran \to civat \to civak \to gel \to mirovahî
girêdanên ku berfireh dibin dikarin bên fikirîn.
8.13.
Ji aliyê antropolojîk ve fedakarî
Di mana jiyana cureyê mirov de hevkarî xwedî cihekî girîng e.
Bêçîka mirov demeke dirêj pêdiviya wê bi xwedîkirinê heye.
Ji ber vê yekê ne tenê jiyana takekesî:
lênihêrîna hevpar
jî girîngî bi dest xistiye.
Parastina zarokan,
parvekirina xwarinê,
li dijî xetereyê bi hev re tevgerîn,
veguhestina zanînê
di domdariya civakên mirovan de rolek lîstine.
8.14.
Mirov çima parve dike?
Ji bo vê pirsê bersivek tenê tune ye.
Mirov:
ji ber ku hez dike dikare parve bike.
Ji bo grûba ku girêdayî wê ye dikare parve bike.
Ji ber ku li bendê ye ku bersiv bê girtin dikare parve bike.
Ji ber nirxên xwe yên exlaqî dikare parve bike.
Ji ber baweriya xwe ya olî dikare parve bike.
Bi hesta edaletê dikare parve bike.
Ji ber ku xwe di cihê kesê din de datîne dikare parve bike.
Ji ber ku bi paşeroja hevpar bawer dike dikare parve bike.
Carinan ev hemû di heman demê de dikarin hebin.
8.15. Biyolojî û çand
Fedakarî tenê nikare bi biyolojiyê re bê ravekirin.
Û tenê nikare bi çandê re jî bê ravekirin.
Pêkhatina biyolojîk a mirov:
girêdan,
lênihêrîn,
hevkarî
û xwedî taybetmendiyên ku ji bo jiyana grûpê guncav in.
Lê belê çand, malbat, aborî, perwerde û sazî jî bandorê li ser wê dikin ka ev meyl dê çawa bên şekilkirin.
8.16. Zarok û parvekirin
Fêrbûna parvekirinê ya zarokan dibe ku rasterast pêk neyê.
Zarok pêşî hînî vê dibe:
"Ya min e."
Paşê:
têgeha "Ya me"
dibe ku pêş bikeve.
Di nava malbatê de:
"Ev ya te ye."
"Ev ya min e."
"Em ê vê bi hev re bikar bînin."
ezmûnên weha dikarin têgeha xwedîtiyê û parvekirinê ya zarok şekil bikin.
8.17. Fêrbûna parvekirinê
Parvekirin ne tenê bi şîretan tê fêrbûn.
Zarok tiştê ku dibîne jî hîn dibe.
Heke dayik û bav alîkariya hev bikin, zarok vê dibîne.
Heke cîran bi hev re alîkariyê bikin, zarok vê dibîne.
Heke di civakê de mirov bi hev re bawer bikin, zarok vê ezmûn dike.
Bi vî awayî:
çanda piştgiriyê bi rêya tevgerê tê veguhestin.
8.18. Fedakarî û malbat
Malbat yek ji qadên civakî yên pêşîn e ku fedakarî lê tê fêrbûn.
Dayik û bav wext ji bo zarokê xwe vediqetînin.
Xwişk û bira alîkariya hev dikin.
Pîremêr û pîrejinn zanînê didin ciwanan.
Ciwan dikarin piştgiriyê bidin pêdiviyên kesên kal.
Lê sînorên fedakariya di nava malbatê de jî hene.
Malbat:
qada evînê
divê be.
Ne qada mijandina (sömürü) bi zorê.
8.19. Keda lênihêrînê
Yek ji kedên nexuya yên civakan keda lênihêrînê ye.
Lênihêrîna zarokan...
lênihêrîna kal û pîran...
lênihêrîna nexweşan...
karên malê...
piştgiriya derûnî...
Di pergalên aborî de ev pir caran ne bi têra xwe xuya ne.
Lê belê domdariya civakê bi keda lênihêrînê ve girêdayî ye.
8.20. Fedakariya jinan a nexuya
Di dirêjahiya dîrokê de beşeke girîng a keda lênihêrînê li ser milê jinan hatiye barandin.
Her çend ev rewş li gorî civakan biguhere jî, li gelek civakan keda lênihêrînê ya belaş an nexuya ya jinan mezin bûye.
Pirsxala girîng a li vir ev e:
Fedakarî çima her tim dibe erka heman mirovan?
pirsa wê ye.
Piştgirî:
bûyîna dayîna berdewam a grûpekê,
û wergirtina berdewam a grûpeke din
divê nebe rewşek wiha.
8.21. Edaleta fedakariyê
Di navbera fedakarî û edaletê de têkiliyek girîng heye.
Heke di civakê de hin kes bi berdewamî fedakariyê bikin û hin kes jî bi berdewamî ji vê sûdê werbigirin:
li şûna piştgiriyê mijandin (sömürü)
dibe ku derkeve holê.
Ji ber vê yekê civaka tendurist:
dema ku fedakariyê teşwîq dike,
divê mafên mirovên ku fedakariyê dikin jî biparêze.
8.22. Mijandina di bin navê "Qenciyê" de
Mirov carinan:
"Ji bo malbatê fedakariyê bike."
"Ji bo civakê fedakariyê bike."
"Ji bo dozê fedakariyê bike."
"Ji bo armanceke mezin dev ji xwe berde."
bi gotinên bi vî rengî dikarin bên neçarkirin ku sînorên xwe derbas bikin.
Divê li vir baldar be.
Ji ber ku fedakarî ji piştgiriya dilxwazî tê derxistin û:
dibûye amûra guhdarîkirinê (itaat).
8.23. Fedakarî û desthilatdarî
Di têkiliyên desthilatdariyê de fedakarî carinan dikare were amûrîkirin.
Serokek:
"Ji bo min fedakariyê bike."
dikare bibêje.
Saziyek:
"Ji bo me jiyana xwe feda bike."
dikare bibêje.
Îdeolojiyek:
"Hemû jiyana xwe ji bo vê bide."
dikare bibêje.
Li vir divê ev pirs were pirsîn:
Armanca fedakariyê çi ye û berdêlê kî dide?
8.24. Kî fedakariyê dike?
Ev pirseke civakî ya pir girîng e.
Civak:
"Divê em fedakariyê bikin."
dibêje:
Kî dê bike?
divê pirsê jî bipirse.
Dewlemend e?
Belengaz e?
Rêveber e?
Kesê ku tê rêvebirin e?
Ciwan e?
Kal e?
Jin e?
Mêr e?
Zarok e?
Heke berdêl bi berdewamî li ser heman beşî were barandin, divê têgeha piştgiriyê ji nû ve were nirxandin.
8.25. Dilxwazî
Yek ji hêmanên girîng ên fedakariya tendurist ev e:
dilxwazî.
Dema ku mirovek bixwaze alîkariyê bike dikare bike.
Lê bi tirsandinê,
bi zordariyê,
bi biçûkxistinê,
bi gefxwarinê
tevgera ku tê kirin wateya xwe ya exlaqî ya fedakariyê winda bike.
8.26. Fedakarî û îradeya azad
Ji bo ku fedakarî watedar be, divê mirov kapasîteya xwe ya hilbijartinê biparêze.
Mirov:
"Ez vê ji bo qenciya hevpar dikim."
dikare bibêje,
di tevgera wî de hesta bûnê ya mijarê (özne) heye.
Lê belê:
"Heke ez vê nekim ew ê cezayê bidin min."
di rewşê de sînorê di navbera fedakarî û neçariyê de diguhere.
8.27. Fedakarî û tirs
Tevgera ku bi tirsê tê kirin:
ji derve ve xuya dike wekî fedakariyê.
Lê ji aliyê derûnî ve dibe ku ji aliyekî din ê mekanîzmayê ve hatibe hilberandin.
Ji ber vê yekê Hevaltiya Jidil:
piştgiriya ku ne bi tirsê, lê bi zanebûn tê kirin
girîng dibîne.
8.28. Fedakarî û evîn
Evîn yek ji çavkaniyên xurt ên fedakariyê ye.
Mirov ji bo kesê ku jê hez dike:
dem veqetîne,
keda xwe bide,
li bendê be,
alîkariyê bike.
Lê belê evîn:
bi tevahî tinekirina xwe
nayê wateyê.
Evîna rastîn mirovahiya her du mirovan jî diparêze.
8.29. Fedakarî û dostanî
Di dostaniyê de fedakarî bêguman derdikeve holê.
Ji ber ku dostaniya rastîn ne tenê di rojên xweş de amade bûn e.
Di dema zehmet de:
"Ez li cem te me."
gotin e.
Lê sînorê vê jî heye.
Dostanî:
bûyîna rewşekê ku mirovek yê din bi berdewamî bikar bîne
divê nebe.
8.30. Hilgirtina barê dostê xwe
Carinan tu nikarî barê dostê xwe bi tevahî hilbigirî.
Lê tu dikarî beşekî jê hilbigirî.
Gotek...
Têlefonek...
Serdanek...
Karek...
Têkiliyek...
Fikrek...
Alîkariyeke madî ya bi qasekî...
Her yek ji van dikare beşekî bar kêm bike.
8.31. "Barê te barê min e jî"
Hevaltiya Jidil li vir vê ramanê pêş dixe:
"Heke êşa te eleqedarî min dike, beşekî barê te jî berpirsiyariya min e."
Ev nayê wateya ku mirov hemî barî bixe ser milê xwe.
Lê nayê wateya ku mirov bi tevahî bêguman bimîne.
8.32. Cudaahiya di navbera piştgirî û rizgariyê de
Mirovek:
"Ez ê her kesî rizgar bikim."
dibêje bila baldar be.
Ji ber ku tu kes nikare jiyana her kesî kontrol bike.
Piştgirî:
rawestana li cem mirov e.
Rizgarkerî carinan:
vediguhere ser biryarstandina li şûna kesê din.
Hevaltiya Jidil:
dema ku alîkariyê dike divê mijarbûna (özne) kesê li hemberî xwe biparêze.
8.33. Alîkariyê kirin û hêz dan
Alîkariya herî bi qîmet carinan ne tenê têrkirina pêdiviya îro ye.
Piştraskirina ku mirov sibê li ser pên xwe bisekine ye.
Mînak:
ne tenê dayîna masiyan,
lê fêrkirina girtina masiyan e.
Ne tenê dayîna pereyan,
lê avakirina derfeta hilberînê ye.
Ne tenê dayîna kar,
lê fêrkirina pîşeyê ye.
Ji ber vê yekê:
piştgirî divê mirov bi hêz bike.
8.34. Marangoz û çirak
Heke marangozek tenê kar bi çirakê xwe bide kirin:
çirak keda xwe dide.
Lê heke usta tiştê dizane jî hîn bike:
mîrateya zanînê
dibe çêbû.
Çirak piştî salan dikare kargeha xwe ava bike.
Paşê ew jî dikare pîşeyê bide xortekî din.
Bi vî awayî zanîna mirovekî:
ji nifşekî ber bi nifşekî ve zêde dibe.
8.35. Fedakariya zanînê
Fedakarî ne tenê pere ye.
Zanîn jî dikare were parvekirin.
Tecrûbe jî dikare were parvekirin.
Dema ku mirovek zanîna ku bi salan fêr bûye bide kesekî din:
beşekî ji bîrdoziya xwe ya zanînê li civakê dihêle.
Ji ber vê yekê:
hînkirin jî fedakarî ye.
8.36. Fedakariya demê
Di civaka nûjen de yek ji çavkaniyên herî bi qiîmet dem e.
Mirov dikare pereyê xwe ji nû ve qezenc bike.
Lê nikare dema ku xerc kiriye paşve bistîne.
Ji ber vê yekê ji bo kesekî:
saetekê,
du saetan,
rojekê
veqetandin carinan fedakariyeke mezin e.
8.37. Fedakariya baldariyê
Guhdarîkirina rastîn a li mirovekî jî kedê dixwaze.
Danîna telefona destan...
Danîna têkiliya çavan...
Qutnekirina gotinê...
Bêyî ku tavilê biryarê bide...
Ev tişt piçûk xuya dikin.
Lê di têkiliyên mirovî de nirxeke mezin digirin ser milê xwe.
8.38. Keda derûnî
Mirov piştgiriya madî nadin hev tenê.
Piştgiriya derûnî jî didin.
Sarkirina hevalekî...
Parvekirina şîna xizmê xwe...
Guhdarîkirina tirsa zarokekî...
Bûyîna li cem mirov di tenêtiya wî de...
Hemû van tiştan keda derûnî dixwazin.
8.39. Fedakarî û bêhêvîtî (tükenmişlik)
Dema ku fedakarî dibe berdewam, mirov dikare bibe bêhêvî.
Bi taybetî li kesên ku lênihêrînê dikin:
westandin,
qediya derûnî,
pirsgirêkên xewê,
hêrs,
bêhêvîtî
wekî encamên wan dikarin derkevin holê.
Ji ber vê yekê:
pergalên piştgiriyê divê fedakariyê li ser milên tenê takekes nehêlin.
Civak jî divê piştgiriyê bide.
8.40. Berpirsiyariya saziyên civakî
Di civakê de hêsan e ku hemû barê lênihêrînê li ser malbatê bê hiştin.
"Cîran alîkariyê dikin."
"Zarok li dayik û bavan dinêrin."
"Dilxwaz mezin dibin."
dikare were gotin.
Lê di civakên mezin de piştgiriya sazûmanî jî pêwîst e.
Perwerde,
tenduristî,
ewlehiya civakî,
lênihêrîna kal û pîran,
lênihêrîna zarokan,
rêveberiya karesatan
di warên weha de berpirsiyariya saziyan heye.
8.41. Fedakariya takekesî û pergala civakî
Civaka tendurist:
civakeke ku bi fedakariya mirovên qenc ve girêdayî ye
divê nebe.
Ji ber ku sînorê mirovên qenc jî heye.
Pergal divê qenciya mirovan piştgirî bikin.
Ji bo mirovê ku pêdiviya wî bi alîkariyê heye:
tenê "dîtina cîranekî qenc"
têr nake.
8.42. Sazûmanbûna piştgiriyê
Piştgiriya takekesî girîng e.
Lê saziyên piştgiriyê dikarin encamên herî mayînde ava bikin.
Kooperatîf,
torên alîkariyê,
weqf,
komele,
navendên piştgiriya herêmî,
rêxistinên pîşeyî
û avahiyên ku li ser bingeha civakê ne
dikarin qenciyên takekesî veguherînin pergaleke domdar.
8.43. Kooperatîf û fedakarî
Di mantıka kooperatîfê de mirov ne tenê:
"Ez ê çi qezenc bikim?"
dipirse.
Di heman demê de:
"Em dikarin bi hev re çi hilberînin?"
dipirse.
Sermayeya mirovekî dibe ku hebe.
Keda yekî din.
Erdê yekî din.
Zanîna yekî din.
Dema ku ev di armancekê de dibin yek:
çavkaniyên takekesî dikarin veguherin hêza civakî.
8.44. Ked, sermaye û erd
Çavkaniyên cihêreng ên di civakê de ne şert e ku wekhev bin.
Lê dikarin hev temam bikin.
Erd bi tena serê xwe nikare hilberînê bike.
Sermaye bi tena serê xwe nikare berheman mezin bike.
Ked bi tena serê xwe her tim ne bes e.
Bêyî zanînê hilberîn kêmtir dibe.
Bêyî rêveberiyê çavkanî belav dibin.
Ji ber vê yekê:
hilberîna hevpar, temamkirina hêzên cihêreng ji bo hev e.
8.45. Aliyê aborî yê fedakariyê
Fedakarî xwedî aliyekî aborî jî ye.
Mirov:
beşek ji dahata xwe,
beşek ji keda xwe,
erdê xwe,
amûrê xwe,
kargeha xwe
an jî zanîna xwe
ji bo armanceke hevpar dikare bikar bîne.
Ev dikare beşdarî çêbûna sermayeya civakî bibe.
8.46. Ne şert e ku herkes tiştekî wekî hev bide
Piştgiriya adil a di civakê de:
ne wateya wê ye ku her kes heman mîqdarî fedakariyê bike.
Mirovekî:
pereyê wî heye,
yê din dem.
Yekî:
zanîna wî heye,
yê din ked.
Yekî:
erdê wî heye,
yê din jêhatîbûna rêveberiyê.
Ev cudahî di nava pergaleke hevpar de dikarin hev temam bikin.
8.47. Piştgiriya li gorî pêdiviyê
Di piştgiriyê de ne tenê:
"Kî çi da?"
lê:
"Pêdiviya kî bi çi heye?"
pirsa wê jî girîng e.
Pêdiviya zarokekî dibe ku perwerde be.
Ya kesekî kal lênihêrîn be.
Ya cotkarekî amûr be.
Ya xortekî pîşe be.
Ya malbatekî xaniyek be.
Ya civakê jî ewlekarî û hiqûq be.
Piştgirî li gorî pêdiviyê dikare bê şekilkirin.
8.48. Edalet û fedakarî
Fedakarî divê cîhê edaletê negire.
Civakek:
"Em alîkariyê didin belengazan."
dibêje bila bêarêziyên avahîsazî nedîtî neke.
Ji ber ku carinan pirsgirêk:
ne kêmbûna alîkariyê ye, lê neheqiya pergalê ye
dikare be.
Ji ber vê yekê:
alîkariyê kirin girîng e,
lê avakirina saziyên adil jî girîng e.
8.49. Alîkariyek e, an maf e?
Ev cudahî girîng e.
Tiştekî ku mafê bingehîn ê mirovekî ye, bi awayê:
"Min alîkariya te kir."
pêşkêşkirin, têkiliyê dike newekhev.
Mînak di warê perwerdehiyê an mafên civakî yên bingehîn de:
maf
û
lûtûf (kerem)
di navbera wan de divê sînor bê parastin.
Piştgirî divê mirov di bin minetê de nehêle.
8.50. Rûmet
Piştgiriya rastîn:
rûmeta mirovê ku alîkariyê digire diparêze.
Pêdiviya mirovekî bi tiştekî hebe nayê wateya ku nirxê wî kêm dibe.
Belengazbûn mirovî bêqîmet nake.
Bêkarbûn mirovî bêqîmet nake.
Nexweşî an kalbûn rûmeta mirov ji holê ranake.
Mirov:
kesê ku alîkariyê digire
dibe ku be.
Lê:
bêqîmet
bûyîna wî ne mecbûrî ye.
8.51. Zimanê alîkariyê
"Ez ji te diêşînim."
û:
"Ez li cem te me."
ne heman tişt in.
Di ya pêşîn de nêrînek ji jor ve heye.
Di ya duyem de wekhevî heye.
Hevaltiya Jidil:
ne dilovaniyê, lê piştgiriyê
dixe pêş.
8.52. Biratî li vir dest pê dike
Biratî ne tenê girêdana biyolojîk e.
Biratî di wateya civakî de:
qebûlkirina hebûna kesê din wekî giringiya hebûna xwe
têkiliyeke ku nêzî wê dibe ye.
Ji ber vê yekê:
li şûna gotina "Pirsgirêka te min eleqedar nake":
"Di çareserkirina pirsgirêka te de para min jî dikare hebe."
gotin destpêka biratiyê ye.
8.53. Fedakarî û biratî
Biratî:
evînê dixwaze.
Lê evîn bi tena serê xwe têr nake.
Biratî:
berpirsiyariyê ham dixwaze.
Heke birayekî te di rewşeke zehmet de be:
"Ez xemgîn im."
gotin girîng e.
Lê:
"Ez çi bikim?"
pirsa wê qonaxeke pêşketîtir e.
8.54. Dostanî \to biratî
Di pileyê Hevaltiya Jidil de:
Heval
ne tenê kesek e ku bi hev re dem tê derbaskirin e.
Hevalê rastîn:
hebûna dostê xwe girîng dibîne.
Di qonaxa biratiyê de jî:
mafê dostê xwe li tenişta mafê xwe bixwe difikire
dest pê dike.
8.55. Fedakarî pira vê pileyê ye
Fedakarî:
pira di navbera empatî û piştgiriyê de ye.
Ji ber ku:
Empatî:
"Ez rewşa te fêm dikim."
dibêje.
Fedakarî:
"Ez ji bo te tiştekî dikim."
dibêje.
Piştgirî:
"Em vê bi hev re didomînin."
dibêje.
8.56. Civakîbûna fedakariyê
Fedakariya ku ji aliyê mirovekî tenê ve tê kirin bi qîmet e.
Lê tevgera bi sedên mirovan di heman alî de:
piştgiriya civakî
pêk tîne.
Piştgiriya ku bi hezaran mirov ava dikin:
dikare bibe hêza sazûmanî.
Piştgiriya ku mîlyonên mirovan dike nirxekî hevpar:
dikare bibe çanda civakî.
8.57. Piştgiriya ku dibe çand
Di civakê de:
"Heke cîranê min birçî be ez jî nikarim bi rehetî bixwim."
ramana ku belav bibe,
piştgirî bûye çand.
"Pîr û kalên me tenê namînin."
tê gotin,
lênihêrîn bûye çand.
"Zarokên me pêşeroja me hemûyan in."
tê gotin,
perwerde bûye civakî.
8.58. Piştgirî di civaka kurd de
Li herêmên ciyawaz ên civaka kurd di warê dîrokî de:
malbat,
xizmtiyê,
cîrantiyê,
gund,
eşîr,
xebata hevpar a mîna imece
û mêvanperweriyê
şêwazên piştgiriyê yên ciyawaz hatine dîtin.
Lê belê tu saziyeke civakî divê neyê romantîzekirin.
Ya her saziyê:
aliyan ku piştgiriyê didin
û
alên ku newekheviyê çêdikin
bi hev re dikarin bên lêkolînkirin.
8.59. Dengbêj û fedakariya çandî
Veguhestina çandê jî cureyekî keda civakî ye.
Dengbêjek ne tenê stranê dibêje.
Bîranînekê hildigire.
Çîrokekê vediguhêre.
Peyvên zimanekî dide jiyandin.
Ezmûna nifşekî digihîne nifşekî din.
Ji vî alî ve hilberîna çandî:
wekî veberhênanekê ku li bîra civakî hatiye kirin
tê fikirîn.
8.60. Kedxistina ji bo ziman
Jiyandina zimanekî:
ne tenê axaftina bi wî zimanî ye.
Nivîsandin...
xwendin...
hînkirin...
berhemandina helbestan...
çîrok gotin...
veguhestina ji bo zarokan...
Hemû van tiştan ked dixwazin.
Ziman bi vî awayî:
ji amûra têkiliya takekesî ber bi mîrateya civakî ve
diguherîne.
8.61. Fedakarî û huner
Hunerwer dikare salên xwe bide bo hilberîna berhemekê.
Helbestvan hestên xwe vediguhere peyvan.
Muzîkvan dengan tîne cem hev.
Marangoz şiklê dide darê.
Cotkar keda xwe dide erdê.
Mamoste keda xwe dide zanînê.
Hemû ev tişt:
berdana beşekî ji mirov bixwe ye ji cîhanê re.
8.62. Hilberîn jî fedakarî ye
Tiştiliyek hilberandin dem dixwaze.
Kedê dixwaze.
Sebrê dixwaze.
Carinan têkçûnê dixwaze.
Mirov:
dev ji rihetiya xwe ya îro berdide û berhema sibe
hildiberîne.
Ji vî alî ve di navbera hilberîn û fedakariyê de têkiliyek xurt heye.
8.63. Fedakarî ji bo nifşên pêşerojê
Mirov carinan tiştekî ku ew ê bixwe bikar neyîne hildiberîne.
Darake diçîne.
Dibe ku fêkiyê wê zarokên wî bixwin.
Malek çêdike.
Dibe ku nevîyên wî bikar bînin.
Dibistanekê ava dike.
Dibe ku zarokên ku qet nas nake perwerde bibin.
Ev:
fedakariya ku ber bi nifşên pêşerojê ve dirêj dibe ye.
8.64. Berpirsiyariya li hemberî nifşên pêşerojê
Civak ne tenê ji mirovên ku îro dijîn pêk tê.
Nifşên pêşerojê hê nehatine cîhanê.
Lê biryarên me yên îro dikarin bandorê li ser jiyana wan bikin.
Ji ber vê yekê:
parastina xwezayê,
nepîsnekirina erdê,
parastina avê,
nevêrankirina daristanan,
veguhestina zanînê
şêwazên piştgiriya ber bi pêşerojê ve ne.
8.65. Fedakariya ekolojîk
Zanîna ku çavkaniyên xwezayî ne bêdawî ne:
dikare nêrînên serfkirinê yên mirov biguherîne.
Li şûna ku îro her tiştî mirov bixwe:
hêlanekî jê re ji bo pêşerojê
jî fedakarî ye.
Ji ber vê yekê ekolojî:
wekî şêwazekî berfirehbûyî yê piştgiriya di navbera mirovan de ji bo nifşên pêşerojê
jî tê fikirîn.
8.66. Fedakarî û aşitî
Aşitî jî dibe ku hin fedakariyan bixwaze.
Mirov carinan:
ji serbilindiya xwe dûr dikeve.
Carinan:
biryar dide ku heqaretê neke.
Carinan:
daxwaza tolhildanê kontrol dike.
Carinan:
dem vediqetîne da ku guh bide aliyê din.
Ev tevger dikarin pevçûnê kêm bikin.
8.67. Berdêla aşitiyê
Berdêla aşitiyê:
bûyîna stûxwarina mirovan li hemberî hev
divê nebe.
Aşitî:
tinebûna mafan
jî nîne.
Berdêla aşititiyê bêtir:
devjêberdana domandina pevçûnê,
şikandina dorhêlên tolhildanê,
naskirina mirovahiya aliyê din
û avakirina saziyên nû ji bo jiyana hevpar
dikare be.
8.68. Sînorê di navbera fedakarî û tundiyê de
Têgeha fedakariyê bi tu awayî ji bo romantîzekirina tundiyê an mirinê divê neyê bikar anîn.
Xistina xwe ya mirovekî di nava xetereyê de ji bo kesên din:
bi xweserî nabe wateya serdestiya exlaqî.
Armanca Hevaltiya Jidil:
rûmetandina mirinê nîne, mezinbûna piştgiriya ku dê jiyanê biparêze ye.
Armanca herî mezin:
avakirina pêşerojeke bi rûmet e ku mirov lê bijîn.
8.69. Fedakariya li ser bingeha jiyanê
Ji ber vê yekê li navenda fedakariyê:
jiyan
divê were danîn.
Pêşeroja zarokê...
ewlehiya malbatê...
aramiya civakê...
parastina xwezayê...
jiyandina ziman...
veguhestina çandê...
azadiya mirov...
Hemû van tiştan şêwazên fedakariyê ne ku jiyanê zêde dikin.
8.70. Derbasbûna li ser xwe
Yek ji aliyên herî kûr ên derûnî yên fedakariyê ev e:
fêmkirina wê ya ku mirov ne tenê ji berjewendiya xwe pêk tê ye.
Mirov:
pirsara "Ez ê çi qezenc bikim?"
li tenişta wê:
"Em ê çi qezenc bikin?"
dipirse.
Ev guhertin ne tinebûna mirov bixwe ye.
Berevajî vê:
dîtina xwe wekî beşekî ji têkiliyekê ku mezintir e.
8.71. Wate
Mirov ne tenê mirovekî ku li kêfê digere ye.
Di jiyana xwe de:
wate,
armanc,
girêdan,
nirx
û aîdiyetê
lêgerîna wî jî pêkan e.
Ji ber vê yekê hin mirov beşekî girîng ji jiyana xwe:
ji zarokên xwe re,
ji pîşeyên xwe re,
ji zanistê re,
ji hunerê re,
ji civakê re,
ji xwezayê re
û ji mirovahiyê re
dikarin fedar bikin.
8.72. Armanceke ku ji mirov mezintir e
Dema ku mirov armanceke ku ji wî mezintir e dibîne, dikare jiyana xwe bi awayekî din binirxîne.
Ev armanc:
mezinandina zarokekî dibe ku be.
Avakirina dibistanekê dibe ku be.
Hîştina berhemekê dibe ku be.
Pêşxistina gundekî dibe ku be.
Jiyandina zimanekî dibe ku be.
Beşdariya li vedîtineke zanistî dibe ku be.
Baştirkirina şert û mercên jiyanê yên civakê dibe ku be.
8.73. Lê armanc divê mirov tine neke
Li vir sînorekî pir girîng heye.
Armanc divê mirov neke amûr.
Mirov:
ji bo civakê bi qîmet e.
Lê ji bo navê civakê tinebûna hemû mafên mirov nayê qebûlkirin.
Îdeolojiyek:
heke rûmeta mirov biparêze watedar e.
Heke rûmeta mirov tine bike divê ji nû ve bê pirsîn.
8.74. Amûr û armanc
Ji aliyê Hevaltiya Jidil ve:
mirov ne amûr e, lê armanc e.
Civak ji bo mirov e.
Sazî ji bo mirov in.
Aborî ji bo mirov e.
Siyaset ji bo mirov e.
Hiqûq ji bo mirov e.
Hilberîn ji bo mirov e.
Teknolojî ji bo mirov e.
Armanca bingehîn a van hemûyan:
xurtkirina jiyana bi rûmet a mirov
divê be.
8.75. Danîna sînoran di fedakariyê de
Dostê rastîn carinan:
"Heta vir e."
dikare bibêje.
Ji ber ku di navbera alîkariyê kirin û xweserxwarinê de sînor heye.
Mirovek:
"Hêza min nagihêje vê."
dikare bibêje.
Ev ne xwebihisî ye.
Zanîna mirov e ji sînorê xwe re.
8.76. Kapasîteya gotina "Na"
Beşek ji piştgiriya tendurist:
azadiya gotina "na" ye.
Ji ber ku dilxwaziya rastîn tenê dema ku bijarte hebe watedar e.
"Na."
mirovê ku nikare bibêje, wateya "erê" ya wî jî dibe ku qels bibe.
8.77. Fedakarî û xwebirêzî (özsaygı)
Mirovê ku nirxê xwe dizane:
dikare alîkariya kesên din bike.
Lê dema ku alîkariyê dike ne mecbûr e ku xwe bêqîmet bike.
Ji ber vê yekê:
xwebirêzî û fedakarî ne dijminê hev in.
Berevajî vê, xwebirêziya xurt:
qebûlkirina hebûna kesê din jî hêsantir dike.
8.78. Wekheviya di fedakariyê de
Di dostaniyê de Heke yek bi berdewamî bide, yê din bi berdewamî bigire, têkilî di demê de dikare xera bibe.
Ji ber vê yekê:
divê piştgirî domdar be.
Îro yê ku bi hêz e piştgiriyê dide.
Sibê dibe ku pêdiviya wî bi piştgiriyê hebe.
Hêza têkiliyê:
ji guherîna rolan di dema ku pêwîst be tê.
8.79. Piştgiriya domdar
Pergala piştgiriyê ya civakê:
ne tenê li ser hebûna mirovên fedakar divê girêdayî be.
Sazî:
divê bar parve bikin.
Aborî:
divê hilberînê piştgirî bike.
Hiqûq:
divê mafan biparêze.
Perwerde:
divê çanda piştgiriyê pêş bixe.
Bi vî awayî fedakarî:
ji fedakariya takekesî ya domdar derdikeve û vediguhere kapasîteya civakî.
8.80. Fedakarî û teknolojî
Teknolojî jî dikare piştgiriyê mezin bike.
Zanîna mirovekî:
di qada dîjîtal de dikare bigihêje bi hezaran kesan.
Modeleke hilberînê:
dikare li herêmên din jî were sepandin.
Kelepûreke perwerdehiyê:
dikare bigihêje gelek zarokan.
Toreke piştgiriyê:
dikare bajaran bide girêdan bi hev ve.
Bi vî awayî keda takekesî:
vediguhere çavkaniyeke civakî ya ku tê zêdekirin.
8.81. Lê teknolojî bi tena serê xwe çareserî nîne
Teknolojî:
dikare piştgiriyê xurt bike.
Lê bixwe ne piştgirî ye.
Pêwîst e ku mirov:
bawer bikin,
hevkariyê bikin,
berpirsiyariyê bigirin
û nirxê hevpar ava bikin.
Teknolojî tenê amûra van têkiliyan e.
8.82. Bingehê civaka nû
Dema ku em heta vir tên, kevçiyên bingehîn ên ramana civaka nû derdikevin holê:
Takekes heye.
Takekes azad e.
Takekes kesê din dibîne.
Empatiyê çêdike.
Dostaniyê ava dike.
Sînorê dostaniyê berfireh dike bo biratiyê.
Fedakariyê dike.
Piştgiriyê ava dike.
Û di dawiyê de:
hevparbûna civakî derdikeve holê.
8.83. Pileyên Hevaltiya Jidil
Niha pileyên me hîn bêtir diyar dibin:
EZ
Ez xwe nas dikim.
↓
TU
Ez hebûna te dibînim.
↓
EMPATÎ
Ez diceribînim cîhana te fêm bikim.
↓
RASTÎ
Ya ku ez dibînim dibe ku ne rastiya tevahî be.
↓
DOSTANÎ
Ez li cem te radiwestim.
↓
FEDAKARÎ
Ji bo te ez ji çavkaniyên xwe para vediqetînim.
↓
PIŞTGIRÎ
Em bi hev re tevdigerin.
↓
BIRATÎ
Ez mafê te li tenişta mafê xwe dibînim.
8.84. Ji fedakariyê ber bi hevparbûnê ve
Şêwaza pêşketîtir a fedakariyê:
hevparbûn
dibe ku be.
Ji ber ku dayîna bi berdewamî ya kesekî domdar nîne.
Di hevparbûnê de:
her kes li gorî hêza xwe dikare tevkariyê bike,
her kes li gorî pêdiviya xwe dikare sûdê werbigire,
her kes dikare beşdarî pêvajoyên biryarstandinê bibe.
Bi vî awayî:
fedakarî \to piştgirî \to hevparbûn
têkilî dikare were danîn.
8.85. Hilberîna hevpar
Di hilberîna hevpar de:
pêşîniya "Keda min tenê ya min e."
li tenişta wê ramana:
"Dema ku keda me dibe yek em dikarin nirxeke mezintir hilberînin."
tê.
Cotkar...
usta...
mamoste...
endezyar...
rêveber...
xerîdar...
bi rolên ciyawaz dikarin di nava heman pergalê de cih bigirin.
8.86. Mirov ne çavkanî ye, mijar (özne) e
Di zimanê aborî yê nûjen de mirov carinan:
wekî "çavkaniya mirovî"
tên pênasekirin.
Lê belê mirov ne tenê çavkanî ye.
Mirov:
armanç datîne, biryarê dide, hildiberîne, difikire û têkiliyan ava dike mijar (özne)
ye.
Di nêrîna civakê ya Hevaltiya Jidil de ev taybetmendiya mijarî ya mirov divê bê parastin.
8.87. Siyasîbûna fedakariyê
Dema ku mirov ji bo pirsgirêkên hevpar tên cem hev, piştgirî pîvaneke siyasî jî bi dest dixe.
Lê li vir fedakarî:
nebe amûreke ku lîstikvanekî siyasî mirovan kontrol bike.
Beşdariya civakî:
li ser îradeya azad, zanîn û pirrengiyê
divê were avakirin.
8.88. Fedakarî ji bo gel
Mirovek dikare ji bo gelê xwe bixebite.
Zimanê xwe bide jiyandina wê.
Çanda xwe pêş bixe.
Perwerdeyê bide.
Saziyên civakî ava bike.
Beşdarî hilberîna aborî bibe.
Ev fedakariyên ku jiyanê mezin dikin in.
8.89. Piştgiriya di navbera gelan de
Li vir Hevaltiya Jidil digihîje qonaxeke berfirehtir.
Gelekî dema ku mafê xwe diparêze:
dikare mafê gelên din ham nas bike.
Xwestina azadiyê ya geleke:
naxwaze ku azadiya geleke din înkar bike.
Ev raman:
bingehê piştgiriya di navbera gelan de
dikare ava bike.
8.90. "Azadiya te sedema kêmbûna min nîne"
Em dikarin ramanên berê yên pirtûka xwe li vir ji nû ve ava bikin:
"Serkeftina te ne windabûna min e."
Niha em dikarin vê bigihînin qada azadiyê:
"Azadiya te ne mecbûr e ku azadiya min kêm bike."
Ev raman:
ji çavnebariyê ber bi piştgiriyê ve,
ji pêşbaziyê ber bi hevparbûnê ve,
ji dijminatiyê ber bi dostaniyê ve
yek ji pileyên girîng ên derbasbûnê ye.
8.91. Dostaniya ku dibe gerdûnî
Di serî de heval:
dostê min e.
Paşê:
birayê min e.
Paşê:
beşek ji civaka min e.
Paşê:
gelê min e.
Wê gavê:
ez dibînim ku mirovên ji gelên din jî bi qasî min mirov in.
Bi vî awayî:
Hevaltiya Jidil ji têkiliya takekesî ber bi ramana mirovahiyê ya gerdûnî ve
berfireh dibe.
8.92. Fedakarî di asta mirovahiyê de
Mirovek dikare ji bo pêşeroja mirovên ku qet nas nake bixebite.
Zanyar dikare ji bo mirovahiyê lêkolînê bike.
Doktor dikare jiyana xwe ji bo nexweşan feda bike.
Mamoste dikare beşdarî pêşeroja bi hezaran xwendekaran bibe.
Hunerwer dikare berhema xwe ji nifşên pêşerojê re bihêle.
Hawirdorparêz dikare ji bo nifşên pêşerojê xwezayê biparêze.
Hemû ev tişt:
şêwazên kedê ne ku ji sînorên jiyana takekesî derbas dibin.
8.93. Mirov dema ku xwe derbas dike mirovahiya xwe mezintir dike
Aliyê herî xweş ê fedakariyê:
ne biçûkkirina mirov bixwe ye,
berevajî vê, berfirehkirina xwe ye.
Ez ne tenê:
"Ez"
bûyîna xwe ji holê radikim.
Ez:
malbata xwe,
dostên xwe,
civaka xwe,
gelê xwe
û mirovahiyê
dibînim ku ez beşek ji wan im.
8.94. Fedakarî û wate
Mirov carinan wateya jiyana xwe:
ne di tiştên ku xwedî li wan e de,
lê di tiştên ku tevkariyê lê kiriye de
dikare bibîne.
Mirovek:
"Min çi da cîhanê?"
dema ku pirsê dike,
dibe ku dest pê neke ku jiyana xwe tenê bi rêya serfkirinê binirxîne.
8.95. Dayîn û wergirtin
Civak nikare tenê ji kesên ku didin pêk bê.
Ji wergirtinê re jî pêdivî heye.
Ji ber ku ne hewce ye ku her kes di hemû serdemên jiyana xwe de bi hêz be.
Yê ku îro dide:
sibe dikare werbigire.
Yê ku îro dixebite:
sibe dikare kal bibe.
Yê ku îro hîn dike:
sibe dikare fêr bibe.
Yê ku îro piştgiriyê dide:
sibe dikare pêdiviya wî bi piştgiriyê hebe.
Ev veguherîna du alî:
beşek xwezayî ya jiyana mirov e.
8.96. Rûmeta piştgiriyê
Mirovê ku alîkariyê digire:
ne mecbûr e ku bifikire "Ez bêhêz im."
Wekî din jî dikare bifikire:
"Îro pêdiviya min bi piştgiriyê heye; sibe ez jî dikarim piştgiriyê bidim kesekî din."
Ev nêrîn rûmeta mirov diparêze.
8.97. Armanca dawî ya fedakariyê
Ji aliyê Hevaltiya Jidil ve armanca dawî ya fedakariyê:
ne avakirina civakekê ye ku mirov bi berdewamî neçar in fedakariyê bikin.
Armanc:
avakirina civakekê ye ku piştgiriya wê ew qas xurt be ku mirov neçar nemînin barên giran bi tena serê xwe hilbigirin.
8.98. Ji fedakariyê ber bi azadiyê ve
Di nihêrîna pêşîn de fedakarî û azadî dikarin wekî dijberê hev xuya bikin.
Yek:
"ji xwe dayîn"
ya din:
"azad bûn"
wekî ku bên fêmkirin.
Lê belê fedakariya dilxwazî carinan îfadeya azadiyê ye.
Ji ber ku mirov:
"Ez ne mecbûr im ku tenê berjewendiya xwe bifikirim."
xwedî wê azadiyê ye ku bibêje.
8.99. Mirovê azad çima parve dike?
Ji ber ku nirxê mirovê azad tenê bi tiştên ku xwedî li wan e nayê pîvandin.
Dikare biryara xwe bide.
Dikare keda xwe bide aliyekî.
Dikare dema xwe bikar bîne.
Dikare zanîna xwe parve bike.
Dikare têkiliyên xwe yên piştgiriyê ava bike.
Ji ber vê yekê:
azadî \to dilxwazî \to piştgirî
di navbera wan de têkiliyek xurt dikare were danîn.
8.100. Encamê mezin
Êdî zincîra bingehîn a pirtûka me hîn mezintir bûye:
Mirov \to Ez \to Tu \to Empatî \to Lêgerîna rastiyê \to Dostanî \to Fedakarî \to Piştgirî \to Biratî
Lê hîn jî pirsonek heye:
Mirov ji bo armancekê civakî ku ji wî mezintir e çiqas dikare berpirsiyariyê bigire ser milê xwe?
Ev pirs êdî ne tenê me dibe nêzî têkiliyên takekesî:
dîrokê
re dibe.
8.101. Ber bi dîrokê ve
Di dirêjahiya dîrokê de mirovan berê xwe dane armancên ku ji wan mezintir in.
Hin:
ji bo zanistê,
hin:
ji bo hunerê,
hin:
ji bo civakê,
hin:
ji bo azadiyê,
hin:
ji bo baweriyê,
hin:
ji bo pêşeroja welatê xwe
xebitîne.
Lê dema ku em kirinên van mirovan dinirxînin:
li şûna romantîzekirinê, têgihiştin
pêwîst e.
8.102. Mirov çima bi armancekê ku ji wî mezintir e bawer dike?
Ji ber ku mirov ne tenê îro dijî.
Bîranînên rabirdûyê tîne bîra xwe.
Pêşerojê xeyal dike.
Pêşeroja zarokên xwe difikire.
Pêşeroja civaka xwe difikire.
Carinan her çend bixwe nejî jî:
veberhênanê dike ji bo cîhana ku dê di pêşerojê de çêbibe.
Ev berfirehbûna pîvana demê ya mirov e.
8.103. Şêwaza herî mezin a fedakariyê
Dibe ku fedakariya herî mezin ev be:
fikirîna mirov li ser cîhana ku dê piştî jiyana wî were.
Mirovek:
"Piştî ku ez mirim dê çi bibe?"
dikare bifikire.
Ji bo zarokê xwe...
ji bo nevîyê xwe...
ji bo gundê xwe...
ji bo gelê xwe...
ji bo mirovahiyê...
ji bo xwezayê...
bixwaze tiştekî bihêle.
Li vir fedakarî:
berpirsiyariyek e ku ber bi pêşerojê ve dirêj dibe.
8.104. Mezinandina jiyanê
Em dikarin têgihîştina fedakariyê ya Hevaltiya Jidil di hevokekê de bi vî awayî îfade bikin:
"Dayîna ji xwe, ne tinekirina xwe ye; carinan tevkariya ji bo pêşeroja ku em dikarin bi hev re bijîn e."
Ji ber vê yekê:
fedakarî ne ya mirinê,
zimanê jiyanê
divê be.
8.105. Encam: Ji fedakariyê ber bi Hevaltiya Jidil ve
Mirov pêşî xwe nas dike.
Paşê kesê din nas dike.
Empatiyê çêdike.
Rastiya kesê din guhdar dike.
Dostaniyê ava dike.
Li cem dostê xwe radiweste.
Dema ku pêwîst be ji dema xwe, keda xwe û derfeta xwe para vediqetîne.
Ev fedakarî dema ku tê dubarekirin:
piştgirî
çêdibe.
Dema ku piştgirî mezin dibe:
hestê biratiyê
pêş dikeve.
Dema ku biratî berfireh dibe:
yekîtiya civakî
derdikeve holê.
Dema ku yekîtiya civakî hîn pirtir berfireh dibe:
şêwazeke têkiliyê ya ku gel dikarin azadiya hev nas bikin
dikare were fikirîn.
Û di dawiyê de:
HEVALTIYA JIDIL
ji gotineke dostaniyê ya ji rêzê derdikeve.
Dibibe:
exlaqekî têkiliyê,
çandeke piştgiriyê,
ramaneke civakî.
8.106. Prensîba bingehîn a vê beşê
"Dayîna tiştekî ji xwe, ne windakirina xwe ye; carinan ji nû ve dîtina xwe di nava hevparbûneke mezintir de ye."
Lê digel vê yekê divê em prensîba duyem jî ji bîr nekin:
"Fedakarî divê dilxwaz be, rûmeta mirov biparêze û nebe sedema mijandinê."
Û prensîba sêyem:
"Armanc ne tinekirina mirov e, lê mezinandina jiyana mirov e."
8.107. Derbasbûna mezin
Bi vî awayî:
Empatî \to Guhdarîkirina rastiyê \to Dostanî \to Fedakarî \to Piştgirî
zincîra me temam bû.
Niha êdî em dikarin ji têkiliyên takekesî yên mirov derbasî qada dîrokî-civakî bibin.
Pirsara bê ev e:
MIROV JI BO ARMANTSEKE KU JI WÎ MEZINTIR E ÇIQAS DIKABE BAWER BIKE?
Xeratê Civaknas Zeki Altuboğa