HEVALTIYA JIDIL

BEXŞA I

MIROV TENÊ JI BO XWE DIJIYE?

1. PIRSA HERÎ KİN YA MIROV

1.1. Pirs bixwe

Mirov di wê gavê de ku tê cîhanê, dikeve nava toreke peywendiyan.

Hê ne ku dizane biaxive.

Hê ne ku dikare xwe pênase bike.

Hê ne ku wateya peyva “ez” jî dizane.

Lê belê ji gava ewil ve bi mirovên derdora xwe re dest bi danûstendinê dike.

Digirî.

Dest dide.

Li nêrînan digere.

Bersivê dide dengan.

Bandorê ji hebûna mirovê nêzî xwe digire.

Birçîbûn, tirs, bêhntengî û pêdiviya xwe dide nîşandan.

Ev rewş rastiyeke pir bingehîn a der barê mirov de dide nîşan:

Mirov ne zindîyekî bi tenê yê ku serbixwe heye, lê belê zindîyekî ku di nava civakê de jiyana xwe didomîne ye; pêkanîna mirov a wekî mirov jixwe di nava pêwendiyan de pêk tê.

Ji ber vê yekê pirsa “Mirov tenê ji bo xwe dijiye?” ne tenê pirsake exlaqî ye.

Ev pirs di heman demê de:

 * derûnî,

 * civaknasî,

 * antropolojîk,

 * felsefî,

 * aborî,

 * siyasî,

 * çandî

pirsek e.

Mirov çima pêdiviyê bi kesê din dibîne?

Çima hevaltiyê çêdike?

Çima malbata xwe diparêze?

Çima ji bo zarokên xwe ji rehetiya xwe bêpar dimîne?

Çima carinan ji bo kesekî ku qet nas nake alîkariyê dike?

Çima civak li dor armancên hevpar digihin hev?

Çima mirov dixwazin berhemên ku jiyana wan derbas dikin li pey xwe bihêlin?

Û ya girîngtir:

Mirov dema berjewendiya xwe diparêze, gelo dikare berjewendiya kesê din jî biparêze?

Xala destpêkê ya ramana Hevaltiya Jidil tam li vir e.

Ji ber ku hevaltiya rastîn, ne ew e ku mirov hebûna xwe înkar bike.

Hevaltiya rastîn ew e ku mirov di dema parastina hebûna xwe de, bikaribe hebûna kesê din jî biqîmet bibîne.

Ji ber vê yekê pirsa ewil a pirtûka me tevî ku hêsan xuya dike jî pir kûr e:

«Mirov tenê ji bo xwe dijiye?»

Bersiva ku dê bidin vê pirsê, dê diyar bike ku hevaltiyê, biratiyê, piştgiriyê û di dawiyê de azadiya civakî çawa bê fêmkirin.

1.2. “Ez” destpêka mirov e

Derketina hestê “ez” di jiyana mirov de neçarî ye.

Mirov ewil bedena xwe fark dike.

Cihê ku diêşe fark dike.

Birçîbûna xwe fark dike.

Tîbûna xwe fark dike.

Sermosê û germê hîs dike.

Tirsê dijî.

Kêfê distîne.

Li ewlehiyê digere.

Paşê cîhana derdora xwe bi rêya pêdiviyên xwe nas dike.

Ji ber vê yekê xala destpêka mirov ne “em” e.

Xala destpêkê “ez” e.

Lê belê li vir cudahiyeke girîng heye.

Gotina “ez” û gotina “tenê ez” ne yek in.

Xwe parastin ne xwebexşî (egîstî) ye.

Xwarin xwarin ne xwebexşî ye.

Xwestina stargehê ne xwebexşî ye.

Xwestina ewlehiyê ne xwebexşî ye.

Xwestina serketinê jî bi tenê ne xwebexşî ye.

Ev pêdiviyên bingehîn û meylên parastina jiyanê yên mirov in.

Pirsgirêk li wê xalê dest pê dike ku hestê “ez” kesê din bi tevahî li ber çavan nagire û tune dihesibîne.

Ji ber ku kesayetiya mirov a tendurist:

“Ez heme.”

divê bêje.

Lê belê li gel vê yekê jî:

“Tu jî heyî.”

divê bêje.

Di asteke pêşveçûktir de jî:

“Hebûna te ne mecbûr e ku hebûna min bixe metrisiyê.”

divê bêje.

Zemîna derûnî ya bingehîn a Hevaltiya Jidil li vir derdikeve holê.

Ji ber ku hevaltî, ne tunebûna “ez” e.

Hevaltî, avakirina qadeke ewle di navbera ez û tu de ye.

1.3. Mirov çima nikare bi tenê bijî?

Mirov ji aliyê biyolojîkî ve dema tê cîhanê zindîyekî ku ji bo demeke dirêj pêdiviya wî bi xwedîkirinê heye.

Zarokê mirov di gava ku tê cîhanê de nikare jiyana xwe serbixwe bidomîne.

Nikare xwarina xwe bibîne.

Nikare xwe biparêze.

Nikare ji sermayê xwe biparêze.

Nikare xeteriyê binirxîne.

Ji bo demeke dirêj pêdiviya wî bi xwedîkirina mezinan heye.

Ev rastiya biyolojîk di avakirina civaka mirov de xaleke destpêkê ya pir girîng e.

Ji bo mirov ku pêdiviyê bi kesê din bibîne, ne qelsiyek e.

Yek ji taybetmendiyên xwezayî yên cureyê mirov e.

Civak di vê wateyê de tiştekî ku paşê hatiye îcadkirin nîne.

Mirov, zindîyekî ku ji bo domandina jiyana xwe pêdiviya wî bi pêwendiyan heye.

Lê belê pêwendî tenê ji pêdiviya biyolojîk pêk nayê.

Mirov mezin dibe û kalîteya pêdiviyan diguhere.

Zarok ewlehiyê dixwaze.

Ciwan dixwaze bê qebûlkirin.

Mezin dixwaze rêzê bibîne.

Mirov dema pîr dibe, pêdiviya bi xwedîkirin û nêzîkbûnê dikare ji nû ve girîngiyê bi dest bixe.

Di tevahiya jiyanê de girêdanên ku mirov bi mirovên din re datîne diguhere.

Lê belê pêdiviya danîna girêdanan bi tevahî ji holê ranabe.

Ji ber vê yekê çîroka mirov:

jidayikbûn \rightarrow girêdan \rightarrow fêrbûn \rightarrow pêwendî \rightarrow hevkarî \rightarrow civak

bi vî rengî dikare bê xwendin.

1.4. Mirov ewil pêwendiyê hîn dibe

Zimanê mirovekî jî berhemeke civakî ye.

Tu mirov bi tena serê xwe bi îcadkirina zimanekî nayê cîhanê.

Zarok, dengên ku li derdora xwe dibihîze hîn dibe.

Peyvan hîn dibe.

Wateyan hîn dibe.

Fêr dibe ku wê çawa nêzîkî mirovan bibe.

Tişta ku şerm e, ya ku bi qîmet e, ya ku xeternak e, ya ku bi rûmet e, bi giranî ji civaka ku tê de ye hîn dibe.

Ji ber vê yekê tewra “xwezayî” ya kesî jî bi tevahî ji civakê serbixwe nîne.

Ji aliyê civaknasî ve dema ku mirov lê dinêre, naskirina mirov a ji xwe re jî bi bertekên ku kesên din didin wî ve girêdayî ye.

Zarok:

“Ez kî me?”

bersiva pirsa xwe ne tenê di hişê xwe de ava dike.

Çawa ku malbata wî nêzî wî dibe,

hevalên wî çawa wî dibînin,

mamosteyên wî çawa nêzî wî dibin,

civak kîjan rolan dide wî

algîşa xwebûnê ya kesî bandor dike.

Ji ber wê yekê “ez”a mirov jî bi piranî ezeke pêwendiyel e.

Ev xaleke pir girîng e.

Ji ber ku di beşên pêş de yên pirtûka xwe de em ê hevaltiyê ne tenê wekî pêwendiyeke hestyarî ya di navbera du kesan de, lê belê wekî rêbazeke pêwendiyê ku avahiya civakî diafirîne bigirin dest.

1.5. Mirov xwe di kesê din de dibîne

Mirov ji bo ku xwe nas bike li kesê din dinêre.

Zarok reftarên xwe bi bertekên mirovên derdora xwe re saz dike.

Mişmîş dike (dikenê).

Bersivê distîne.

Diaxive.

Bersivê werdigire.

Tiştekî dike.

Bertekê distîne.

Bi demê re:

“Ez dikarim vê bikim.”

“Ez nikarim vê bikim.”

“Ew ji min vê hêvî dikin.”

“Ew min wisa dibînin.”

wekî van ramanan pêş dixe.

Ji ber vê yekê derdora civakî di pêşketina kesayetiya mirov de xwediyê roleke girîng e.

Di wê gavê de ku mirov dest pê dike bifikire ka li ber çavê kesên din ew çawa xuya dike, ezê civakî hê xurtir dibe.

Li vir paradokseke girîng derdikeve holê:

Mirov ji bo ku xwe jî bibîne pêdiviyê bi kesên din dibîne.

Ji ber vê yekê civak ne dijberê mirov e.

Civak di heman demê de ew jîngeh e ku mirov tê de xwe ava dike.

1.6. Di navbera kesê azad û civakê de nakokiyeke neçar nîne

Di hin awayên ramanê de kes û civak li hemberî hev tên danîn:

“Heke kes azad bibe divê ji civakê dûr bikeve.”

Yan jî:

“Heke civak bihêz be divê azadiya kesî bê sînorkirin.”

Lê belê ev cêwîtiya dualî di her rewşê de neçar nîne.

Mirov hem dikare bibe kes û hem jî dikare bibe endamê civakê.

Hem dikare biryarên xwe bide û hem jî dikare bi kesên din re hevkariyê bike.

Hem armancên kesane yên wî hene û hem jî dikare tevkariyê li armancên hevpar bike.

Mijara bingehîn a li vir hevsengî û hevsengiya dualî (serkutî û bersivdanî) ye.

Di wê gavê de ku azadiya min mirovahiya kesê din tune dike, pêwendiya azadiyê xerab dibe.

Lê belê hebûna kesê din jî ne mecbûr e ku tevahiya qada azadiya min tune bike.

Ji ber vê yekê têgihiştina mirov a Hevaltiya Jidil ne ev e:

“Bila ez tune bibim, em hebin.”

Gotina rasttir ev e:

“Ez heme, tu heyî; hebûna herduyan ne mecbûr e ku bibe dijminê hev.”

bi vî rengî ye.

1.7. Berjewendî çima girîng e?

Mirov zindîyekî xwedî berjewendî ye.

Inkarogirtina vê rastiyê zehmet dike ku mirov têbigihîje mirov.

Mirov xwarinê dixwaze.

Stargehê dixwaze.

Ewlehiyê dixwaze.

Derfetên madî dixwaze.

Rûmetê dixwaze.

Serkeftinê dixwaze.

Evînê dixwaze.

Qebûlkirinê dixwaze.

Gotina ku em van hemûyan wekî “xwebexşî” pênase bikin ne rast e.

Ji ber ku pêdivî û xwebexşî ne tiştên yek in.

Pêdivî: Tiştekî ku ji bo parastin û pêşvebirina jiyana kesî pêwîst e.

Xwebexşî: Danîna berjewendiya kesî li navendê bi awayekî ku berjewendiyên rewa yên kesên din bi domdarî û hişmendî tê de bêne paşguhkirin e.

Ev cudahî ji bo Hevaltiya Jidil pir girîng e.

Ji ber ku ji bo mirov bikaribe kesê din bifikire, divê pêşî qebûl bike ku berjewendiya wî bi xwe jî bi qîmet e.

Ji bo mirovekî ku jiyana xwe bêqîmet dibîne, avakirina piştevaniyeke tendurist jî dikare bibe zehmet.

Ji ber vê yekê armanc ne ew e ku mirov xwe tune bike.

Armanc:

Pêşxistina şiyana ku mirov bikaribe berjewendiya xwe bi berjewendiya kesê din re bi hev re bifikire.

1.8. Hevkarî yek ji jêhatiniyên civakî yên herî mezin ên mirov e

Mirov karên ku bi tenê nikare bike, bi hev re dikare bike.

Avakirina xaniyekî,

çandinî kirin,

çêkirina rê,

xwedîkirina zarokan,

hilberîna zanînê,

avakirina bajaran,

tedawîkirina nexweşan,

pêşxistina ziman,

zanistî kirin

ew çalakî ne ku kapasîteya mirovekî tenê derbas dikin.

Temamkirina jêhatiniyên hev ji aliyê mirovan ve, yek ji mekanîzmên bingehîn e di pêşketina civakan de.

Yekî hostatiya dar e heye.

Yekî zanyariya çandiniyê heye.

Yekî mamostetî heye.

Yekî bijîşkî heye.

Yekî endezyarî heye.

Yekî şiyana rêxistinê heye.

Yekî şiyana hunerê heye.

Civak, bi girêdana jêhatiniyên cihêreng bi hev re dibe berhemdar.

Ji ber vê yekê piştgirî ne tenê karekî hestyarî ye.

Di heman demê de mekanîzmaya hilberîna civakî ye.

1.9. Hevaltî çima yek ji pêwendiyên girîng ên dîroka mirovahiyê ye?

Hevaltî pêwendiyek e ku dikare li derveyî xizmatiyê bê avakirin.

Xizmaretî dikare ji jidayikbûnê bê.

Lê belê hevaltî bi piranî bi rêya hilbijartin û ezmûnê çêdibere.

Du mirov hev nas dikin.

Ewlehiyê pêş dixin.

Karaktera hev dibînin.

Di demên zor de hev diceribînin.

Di demên xweş de serkeftina hev dibînin.

Û bi demê re:

“Ev mirov dikare li ba min be.”

hestê wê pêş dikeve.

Lê belê yek ji ceribandinên herî giran ên hevaltiya rastîn ne tengasiyê ye.

Ji ber ku alîkariya di dema tengasiyê de dibe nîşaneyeke xurt a hevaltiyê.

Lê belê ceribandineke din jî heye:

Dîtina bilindbûna hevalê xwe.

Dema ku hevalê te bi ser dikeve tu çi hîs dikî?

Tu dikarî serkeftina wî li kêleka serkeftina xwe bibînî?

Tu dikarî fêm bikî ku derfeta wî tune dike ku tu biçûk bibî?

Va ye li vir xaleke pir girîng a Hevaltiya Jidil derdikeve holê:

«Serkeftina te ne windabûna min e.»

1.10. Serkeftina kesê din çima carinan wekî metirsiyê tê algîrintin?

Mirov dikarin bi domdarî xwe bi derdora xwe re bidin ber hev.

Serkeftineke mirovekî li mirovekî din de dikare vê çêke:

“Divê ez jî bixebitim.”

Ev rêbazeke berhevdanê ya tendurist e.

Lê belê li mirovekî din de dibe ku ev hest derkeve holê:

“Serkeftina wî qîmeta min dadixe.”

Va ye li vir awayên pirsgirêktir ên berhevdana civakî dest pê dikin.

Mezinbûna karê hevalekî,

pêşveçûna birayekî di perwerdehiyê de,

hêzbûna aborî ya pismamekî,

xwedîxaniqîna cîranekî,

pêşveçûna (terfî) ya hevalê kar

li gorî çawa ku kes algîşa nirxa xwe dike, dikare hestên cihêreng biafirîne.

Heke kes nirxa xwe tenê bi berhevdana bi kesên din re ava bike, dibe ku ew bêtir nêzîkî wê bibe ku serkeftina kesê din wekî windabûna xwe bihesibîne.

Hevaltiya Jidil armanc dike ku çandeke pêwendiyê ya berevajî vê yekê pêş bixe:

“Dema ku tu bilind dibî ez ne mecbûr im ku biçûk bibim.”

1.11. Ceribandina duyem a mezin a hevaltiyê: kêfxweşî

Hevaltî bi piranî di demên zor de tê pîvan.

Lê belê hevaltiya rastîn xwediyê ceribandineke din jî heye:

Bi rastî karibin bi kêfxweşiya hevalê xwe şa bibin.

Parvekirina êşa mirovekî carinan hêsan e.

Ji ber ku li ba mirovê ku êşê dikişîne bûn, dikare wijdana kesî bixwe jî rehet bike.

Lê belê di rewşeke ku hevalê te ji te serketîtir e de hevparbûna bi kêfa wî re dikare bibe alozir.

Bo nimûne:

Du heval dest bi heman pîşeyê dikin.

Yek zûtir pêş dikeve.

Kareke çêtir dibîne.

Zêdetir qezenc dike.

Zêdetir tê naskirin.

Ceribandina rastîn a hevaltiyê li vir dest pê dike.

Heke aliyek:

“Serkeftina wî zirarê nade min.”

dikare bêje, pêwendî kûr dibe.

Hatta:

“Serkeftina wî min jî kêfxweş dike.”

dikare bêje, hevaltî digihîje asteke pêşveçûktir.

Va ye Hevaltiya Jidil tam li vir ferqa di navbera “hevaltiya rûvî” û “hevaltiya kûr” de datîne holê.

1.12. Derbasbûna ji “ez” ber bi “tu” ve

Yek ji qonaxên girîng ên pêşveçûna mirov ew e ku ne tenê pêdiviyên xwe, lê belê pêdiviyên kesê din jî bibîne.

Di zarokatiyê de:

“Ez dixwazim.”

serdesttir e.

Pêşveçûna civakî ku pêş ve diçe:

“Tu çi dixwazî?”

pirsa wê derdikeve holê.

Ev guhertina ku mîna tiştekî piçûk xuya dike, di rastiyê de veguherîneke mezin a hişî ye.

Ji ber ku kes cara ewil dest pê dike ku ji derveyî hişê xwe derkeve.

Empatî li vir girîngiyê bi dest dixe.

Empatî:

“Ez bi tevahî dizanim ku tu çi hîs dikî.”

nîne.

Bêtir wateya wê ev e:

“Ez qebûl dikim ku ji min cuda cîhaneke te ya hundirîn heye.”

Ev qebûlkirin bingehê hevaltiyê ye.

Ji ber ku hevaltî ne yekbûna di ramanê de ye.

Hevaltî ew e ku tevî ku em dikarin cuda bifikirin jî, em karibin mirovahiya hev biparêzin.

1.13. Cudahî ne dijminê hevaltiyê ye

Hevaltiya rastîn nayê wateya ku her du mirov di her mijarê de yek bin.

Du heval:

dikarin cuda bifikirin,

xwediyê nêrînên siyasî yên cuda bin,

pîşeyên cuda bikin,

xwediyê şêwazên jiyanê yên cuda bin,

di şert û mercên aborî yên cuda de bijîn.

Tevî vê yekê jî dikare di navbera wan de pêbawerî hebe.

Tiştê ku li vir girîng e ne tunekirina cudahiyê ye, lê belê bikaranîna pêwendiyê bi cudahiyê re ye.

Ev fikir di pêşerojê de dê bo asta civakî jî were veguhastin.

Ji ber ku heman mantîk ji bo gelan jî derbasdar e.

Civak ne mecbûr e ku bibe wekî ya din.

Gel ne mecbûr e ku bibe aynika gelê din.

Li şûna tunekirina cudahiyan, jiyana cudahiyan a di nava ewlehiyê de dikare modelekî civakî yê berfirehtir ava bike.

Ji ber vê yekê Hevaltiya Jidil ne tenê teziya hevaltiya kesane ye.

Di heman demê de xala destpêkê ya ramana jiyana bi cudahiyan re ye.

1.14. Mirov çima alîkariya kesê din dike?

Ne pêkan e ku mirov tevahiya reftara mirov bi berjewendiya kesane şirove bike.

Mirov carinan bêyî ku bendê be ku bersivê bistîne alîkariyê dikin.

Rê nîşanî xerîbekî didin.

Alîkariya kesê ku birîndar bûye dikin.

Zarokekî diparêzin.

Di dema karesatê de direvin alîkariya kesên din.

Zanyariyên xwe parve dikin.

Piştgiriyê didin perwerdehiya kesê din.

Di nava krîzên civakî de torên piştgiriyê ava dikin.

Her yek ji van reftaran ji ber heman sedema derûnî dernakeve holê.

Carinan empatî heye.

Carinan bendewariya hevsengiya dualî heye.

Carinan pîvanên civakî heye.

Carinan prensîbên exlaqî heye.

Carinan naskirin û aîdiyet heye.

Carinan jî kes, “Divê ez vê bikim.” bi vî rengî berpirsiyariyeke hundirîn hîs dike.

Ji ber vê yekê ne rast e ku mirov piştgiriyê bi yek sedemê ve sînordar bike.

Reftara mirov pir tebeqe ye.

Hevaltiya Jidil jî mirovî wekî zindîyekî pir alî nabîne.

Mirov:

xwedî berjewendî + hestyarî + civakî + bifikir + li wateyê digere + xwedî berpirsiyarî

zindîyekî wisa ye.

1.15. Fedakarî şiyana mirov e ya ku dikare xwe derbas bike

Peyva fedakariyê carinan dikare bi awayekî çewt bê fêmkirin.

Fedakarî:

“Ez qet ne girîng im.”

nîne.

Fedakariya tendurist:

“Ez girîng im; lê belê tenê ez ne girîng im.”

karîn e ku bê gotin.

Bav dikare ji bo zarokê xwe ji dema xwe bide.

Dayik dikare ji bo perwerdehiya zarokê xwe pêdiviyên xwe paş bixe.

Mamoste dikare ji bo xwendekarên xwe zêdetir bixebite.

Zanyar dikare salên xwe bide lêkolînê.

Hostayê dar dikare ji bo hilberîna avahiyeke bi kêrî civakê tê keda xwe bide holê.

Çandiniyê dikare axê ji bo nifşên pêşerojê biparêze.

Hunernerê dikare bîra civaka xwe ji nifşên pêşerojê re veguhêze.

Di van hemûyan de mirov dikare wateyekê ku jiyana xwe derbas dike ava bike.

Ji ber vê yekê fedakarî ne tenê bi şer an jî bi mirinê re têkildar e.

Piraniya fedakariyên mezin ên rastîn di jiyana rojane de pêk tên.

Dem dan.

Ked dan.

Zanyarî dan.

Sıbr kirin.

Qad vekirin ji bo pêşveçûna kesê din.

Ji bo pêşerojê civakê dev ji rehetiya îro berdan.

Ev jî fedakarî ne.

1.16. Dema ku mirov dikare xwe derbas bike civak mezin dibe

Mirov dema ku tenê di nava sînorên jiyana xwe de difikire, cîhan dikare biçûk bimîne.

Xaniyê min.

Dravê min.

Karê min.

Malbata min.

Serkeftina min.

Rûmeta min.

Ev girîng in.

Lê belê mirov ne mecbûr e ku li vir bisekine.

Pirsa paşê ev e:

“Piştî min dê çi bibe?”

Ev pirs algîşa demê ya mirov diguhere.

Kes dest pê dike ku pêşerojê bifikire.

Zarokên xwe difikire.

Civaka xwe difikire.

Xwezayê difikire.

Çandê difikire.

Zanyariyê difikire.

Nifşên pêşerojê difikire.

Bi vî rengî mirov li derveyî jiyana xwe ya biyolojîk ramaneke berdewamiyê ava dike.

Ev yek ji awayên girîng e ku mirov xwe derbas dike.

1.17. Mirov çima dixwaze berhemê li pey xwe bihêle?

Dema ku em li dîroka mirovahiyê dinêrin, mirov ne tenê jiyane û mirine.

Xaniyan çêkirine.

Rê çêkirine.

Pirtûk nivîsandine.

Helbest hilberandine.

Muzîk çêkirine.

Sîstemên çandiniyê pêş xistine.

Zanyarî kom kirine.

Ji zarokên xwe re çîrok gotine.

Zimanê xwe veguhaztine.

Peyker çêkirine.

Carinan armanca van hemûyan ne tenê qezenca aborî ye.

Mirov dixwaze wateyekê li pey xwe bihêle.

Dixwaze ku jiyana wî piştî wî jî şopekê li pey xwe bihêle.

Ev rewş nîşan dide ku mirov dikare cîhaneke wateyê ya ku hebûna kesane derbas dike ava bike.

Ji ber vê yekê mirov:

zindîyekî biyolojîk ê ku dijî

li kêleka wê

zindîyekî civakî yê ku wate hildiberîne ye.

1.18. Civak çawa çêdibe?

Civak di demekê de dernakeve holê.

Pêwendî kom dibin.

Pêbawerî çêdibe.

Rêgez çêdibin.

Ziman pêş dikeve.

Rol derdikevin holê.

Beşdariya kar pêş dikeve.

Bîra hevpar çêdibe.

Sembol derdikevin holê.

Sîîret (çand/kevneşopî) çêdibin.

Avahiyên sazûmanî pêş dikevin.

Bi vî rengî ji reftarên kesan ên yek bi yek avahiyeke mezintir derdikeve holê.

Civak êdî tenê ne koma kesan e.

Xwediyê rêgezên xwe,

bîra xwe,

saziyên xwe,

nirxên xwe,

nakokiyên xwe,

awayên hevkariyê

dibe rastiyeke civakî.

Ji ber vê yekê di navbera mirov û civakê de têkiliyeke domdar a dualî heye.

Mirov civakê ava dike.

Civak ham mirovî şekil dide.

1.19. Hêza civakê ji ku tê?

Hêza civakê ne tenê ji hejmara mirovan tê.

Hêza bingehîn ji şiyana mirovan a ku dikarin bi hev re tevbigerin tê.

Heke hezar kes ji hev bi tevahî qut bin, nikarin kapasîteyeke hilberînê ya mezin ava bikin.

Lê belê dema hezar kes dikarin li dora armancekî hevpar bên rêxistinkirin, dikarin karên pir mezin bikin.

Li vir rêxistinbûn derdikeve holê.

Rêxistinbûn jî pêbaweriyê dixwaze.

Bêyî pêbaweriyê mirov di ketina nav hevkariya demdirêj de zehmetiyê dikişînin.

Ji ber vê yekê:

pêbawerî \rightarrow hevkarî \rightarrow rêxistinbûn \rightarrow piştgirî \rightarrow kapasîteya civakî

bi vî rengî zincîreyek dikare were avakirin.

Wateya civakî ya Hevaltiya Jidil jî li vir xurtir dibe.

Ji ber ku hevaltiya rastîn ne tenê peywendiya hestyarî ya di navbera du kesan de ye.

Ew laboratuwara piçûk a çanda pêbaweriyê ye.

1.20. Pêbawerî çima ev qas girîng e?

Heke mirovek ji yê din re ne pê bawer be, avakirina pêwendiya demdirêj zehmet dibe.

Heke di civakê de mirov:

“Wê min bixapîne.”

“Wê min bi kar bîne.”

“Wê keda min bidize.”

“Wê rê li ber serkeftina min bigire.”

“Wê min di nîvê rê de bihêle.”

wisa bifikirin, kapasîteya piştgiriyê qels dibe.

Pêbawerî ne tenê hesteke kesane ye.

Di heman demê de unsureke girîng a sermayeya civakî ye.

Di jîngehên ku mirov dikarin ji hev re pê bawer bin de:

hevkarî,

parvekirina zanyariyan,

veberhênana hevpar,

alîkariya hevbeş,

hilberîna kolêktîf

hêsantir pêş dikevin.

Ji ber vê yekê di navbera çanda hevaltiyê û kapasîteya aborî û civakî ya civakê de, her çend rasterast nebe jî, pêwendiyeke girîng dikare bê avakirin.

1.21. Bêpêbawerî dikare civakan perçe bike

Dijberê pêbaweriyê ne tenê bêpêbawerî ye.

Gumanbariya domdar,

bendewariya xiyanetê,

çavnebarî,

pêşbaziya zêde,

nakokiya berjewendiyê,

derew,

manipulasyon,

cudakarî

dikarin tevnahiya pêwendiyan qels bikin.

Di civakê de dema ku her kes dest pê dike ku hev wekî rikaber bibîne, avakirina armanceke hevpar zehmet dibe.

Va ye li vir pêwendiya di navbera “ez” û “em” de ji nû ve girîngiyê bi dest dixe.

Heke serkeftina kesane bi tevahî ji serkeftina civakî qut bibe, civak dikare bibe parçebûyî.

Lê belê heke serkeftina kesî tevkariyê li serkeftina civakê jî bike, pêwendiyeke cuda derdikeve holê.

Ji ber vê yekê:

«“Serkeftina te ne windabûna min e.”»

hevok ne tenê ji bo hevaltiyê, di heman demê de ji bo civakê jî prensîbek e ku dikare bê bikaranîn.

1.22. Pêşbazî ne bi tevahî xirab e

Li vir pêwîst e ku cudahiyeke din bê kirin.

Pêşbazî ne reftareke wisa ye ku dikare bi tevahî ji derveyî civaka mirov bê avêtin.

Mirov pêşbaziyê dikin.

Dixwazin çêtir hilberînin.

Dixwazin zûtir hîn bibin.

Dixwazin kareke çêtir bikin.

Dixwazin serketîtir bin.

Pêşbazî carinan nûjeniyê hildiberîne.

Dikare mirov teşwîqî xebatê bike.

Lê belê pêşbazî dikare xwediyê du awayên cuda be.

Awayê ewil:

“Ez dixwazim bibe çêtir.”

Awayê duyem:

“Divê tu bi ser nekevî da ku ez bi ser bikevim.”

Ev herdu ne yek in.

Di rewşa ewil de kes balê dikişîne ser pêşvebirina kapasîteya xwe ya xwe.

Di rewşa duyem de windabûna kesê din dibe armanca kesî.

Tiştê ku Hevaltiya Jidil li dijî derdikeve ne bixwe pêşbazî ye, lê belê têgihiştina pêşbaziyê ye ku pêwendiyên mirov vediguhere pêwendiya dijminatiyê.

1.23. Bi bilindkirina kesê din tu jî dikarî bilind bibî

Serkeftina mamosteyekî dikare bi serkeftina xwendekarê wî re mezin bibe.

Serkeftina hostayekî dikare bi serkeftina çirayê (şagirtê) xwe yê ku mezin kiriye re mezin bibe.

Serkeftina zanyarekî dikare bi keşifên nû yên xwendekarên wî re bidome.

Serkeftina malbatekê dikare bi mezinbûna zarokên xwe wekî kesên tendurist re berfireh bibe.

Serkeftina civakê dikare bi tevkariya mirovan ên ku mezin kirine li civakên din re mezin bibe.

Li vir pêwendiyeke ne sercem-sifir (non-zero-sum) derdikeve holê.

Serketina yekî pêwîst nake ku ya din winda bike.

Ev têgihiştin zemîna derûnî ya girîng a piştgiriya civakî ye.

1.24. Pêşveçûnên mezin ên mirovahiyê bi hev re hatine hilberandin

Veguhertinên mezin ên di dîroka mirovahiyê de ne tenê çîroka “kesên zana” ne.

Li pişt her zanyarekî mezin zimanek heye.

Li pişt her zanyarekî zanyariyeke ku berê hatiye komkirin heye.

Li pişt her endezyarekî ezmûna teknîkî ya nifşên berê heye.

Li pişt her hunermendekî çandek heye.

Li pişt kapasîteya hilberînê ya îroyîn a her civakê komîteyeke kolektîf a bi hezaran salan heye.

Ji ber vê yekê dîtina serkeftina mirov tenê wekî serkeftina kesane kêm dimîne.

Kes hildiberîne.

Lê belê zemîneke civakî heye ku hilberîna kesî mumkun dike.

Ji ber vê yekê:

jêhatiniya kesane + komîteya civakî = pêşveçûna mirovahiyê

bi vî rengî ramîn pêkan e.

1.25. Heke mirov tenê ji bo xwe bijiya dê çi bûya?

Niha em vegerin pirsa ewil:

Heke mirov tenê ji bo xwe bijiya dê çi bûya?

Di civakeke wisa de:

kesî alîkariya kesî nedikir,

parvekirina zanyariyan kêm dibû,

xwedîkirina zarokan dibû tenê pirsgirêeke kesane,

xwedîkirina kal û pîran dijwar dibû,

hilberîna hevpar qels dibû,

pêbawerî kêm dibû,

sazî qels dibûn,

bîra civakî diqelişî.

Ji ber ku hebûna civakê ne encameke mekanîk e ku ji ber xebata mirovan a li dû berjewendiyên wan ên bi tenê bi serê xwe çêdibe.

Ji bo berdewamiya civakê di astên diyarkirî de:

hevkarî,

hevsengiya dualî,

pêbawerî,

berpirsiyarî,

rêgez,

piştgirî

pêwîst e.

Ji ber vê yekê mirov tenê ji bo xwe najije.

Lê belê li vir ham divê mirov zêde nebe.

Mirov tenê ji bo civakê jî najije.

Mirov di navbera xwe de û kesên din de û civaka ku tê de ye de hevsengiyekê ava dike.

1.26. Civaka tendurist “ez”ê tune nake

Di bin navê piştgiriya civakî de ji holê rakirina kesî bi tevahî pirsgirêeke din e.

Heke civak:

“Tu mafên te yên kesane nînin.”

bibêje,

“Tu tenê parçeyeke kolektîf î.”

bibêje,

“Ramanîna te ya kesane ne girîng e.”

bibêje,

di vê gavê de azadiya mirov dikeve bin metrisiyê.

Ji ber vê yekê armanca Hevaltiya Jidil ne helandina kesî di nava civakê de ye.

Berevajî vê yekê:

kese bihêz + pêwendiya ewle + civaka piştgirker

sêkoşeya li hev re bifikirin e.

Heke kes qels be civak ham qels dibe.

Heke civak perçebûyî be kes ham bi tenê dimîne.

Pêwendiya tendurist, ji bo kesî mumkun dike ku ew wekî xwe bimîne û bi kesên din re piştevaniyê bike.

1.27. Mirov tenê ne berjewendiya aborî ye

Di civakên nûjen de reftarên mirov carinan bi rêya berjewendiya aborî tên şirovekirin.

Mirov dixebite ji ber ku dixwaze pere qezenc bike.

Mirov veberhênanê dike ji ber ku qezencê dixwaze.

Mirov perwerdehiyê distîne ji ber ku dixwaze kariyerê çêbike.

Ev rast in.

Lê belê şirovekirina tevahiya reftarên mirov tenê bi berjewendiya aborî têr nake.

Mirov:

ji bo evînê,

ji bo rûmetê,

ji bo aîdiyetê,

ji bo wateyê,

ji bo hestê edaletê,

ji bo mereqê,

ji bo afirîneriyê,

ji bo nifşên pêşerojê

jî dikare tevbigere.

Ji ber vê yekê mirov zindîyekî pir motîvasyon e.

Hevaltiya Jidil ham vê avahiya pir tebeqe ya mirov digire navendê.

1.28. Mirov çima li wateyê digere?

Mirov tenê:

“Ez ê çawa bijîm?”

dipirse.

Di heman demê de:

“Ez çima dijîm?”

dipirse.

Ferqa di navbera van her du pirsan de pir mezin e.

Pirsa ewil pirsa man an nemanê ye.

Pirsa duyem pirsa wateyê ye.

Mirov dema ku dest pê dike li wateyê bigere sînorên jiyana xwe derbas dike.

Bav:

“Zarokên min ê di çiqas cîhanê de bijîn?”

difikire.

Mamoste:

“Piştî min xwendekarên min ê çi hîn bibin?”

difikire.

Çandiniyê:

“Ev ax ê çawa ji nifşê pêşerojê re bimîne?”

difikire.

Civak:

“Ji piştî me kî wê werin?”

difikire.

Bi vî rengî mirov ji dema kesane derbasî dema civakî dibe.

1.29. Hevaltî cîhana wateyê berfireh dike

Mirov dema ku wateya ku bi tena serê xwe kiriye bi kesê din re parve bike, cîhana wateyê berfireh dibe.

Heval:

guh dide te,

dibe neynikek ji te re,

dikare şaşiyên te nîşan bide,

serkeftina te parve dike,

di dema te ya zor de li ba te ye,

alîkariyê dide te ku tu ramanên xwe biceribînî.

Ji ber vê yekê hevaltî ne tenê jiyana hestyarî ya mirov, di heman demê de pêşveçûna wî ya bîrî jî bandor dike.

Hevalê rastîn ne her dem kesê ku:

“Tu mafdar î.”

dê be.

Carinan:

“Li vir tu şaş î.”

kesê ku dikare bibêje ye.

Lê belê vê ne ji bo biçûkxistina te dike, ji bo parastina pêwendiyê û rastiyê dike.

Ev cudahî pir girîng e.

Ji ber ku dalkawûkî (çaplovanî) û hevaltî ne tiştên yek in.

1.30. Hevaltiya rastîn dikare li ber rexneyê rabe

Hêza pêwendiyekê tenê bi gotinên xweş nayê pîvan.

Hevaltiya rastîn dikare rexneyê hilde.

Mirovek ne mecbûr e ku her tiştê ku hevalê wî dibêje bipejirîne.

Hevaltî:

“Guh bide min.”

nîne.

Hevaltî:

“Bi min re bifikire.”

nîne.

Hevaltî:

“Min rexne neke.”

jî nîne.

Hevaltî:

“Li hemberî min rasteqîn be; lê belê bêyî ku min bike dijmin bipeyivî.”

karîn e ku bê gotin.

Ev nêzîkî di pêşerojê de di mijarên rêveberiya civakî û biryargirtina demokratîk de jî girîngiyê bi dest dixe.

Ji ber ku çanda pêbaweriyê pêdiviyên dîtina nêrînên cuda yên li cem hev dike.

1.31. Mirov çima tenê dibe (tenêtiyê dijî)?

Mirov tevî ku di nava civakê de dijî jî dikare tenê bibe.

Di nava qelebalixê de dikare tenê be.

Di nava malbata xwe de dikare tenê be.

Di nava hevalên xwe de dikare tenê be.

Tevî ku ji aliyê aborî ve serketî ye jî dikare tenê be.

Gelek sedemên vê yekê hene.

Winda kirina pêbaweriyê,

tirsa redkirinê,

pêşbaziya zêde,

pêwendiyên trawmaktîk,

pirsgirêkên ragihandinê,

derxistina ji civakê,

winda kirina aîdiyetê

dikarin bibin sedem ku mirov ji pêwendiyan dûr bikeve.

Xala ku divê li vir were berçavgirtin ev e:

Tenêtî û bi tenê bûn ne yek in.

Mirov carinan dikare ji bi tenê bûnê hez bike.

Lê belê tenêtî bi nebûna girêdanên bi wate yên ku kes pêdiviya wî pê heye re têkildar e.

Ji ber vê yekê divê civakên bihêz ne tenê qelebalix, di heman demê de civakên ku pêwendiyên bi wate hildiberînin bin.

1.32. Hevaltiya Jidil çima “hevaltiya kûr” e?

“Heval” dost e.

Lê belê Hevaltiya Jidil têgeheke hevaltiyê ya asayî derbas dike.

Fîkra “jidil” a li vir diyar dike ku hevaltî ji rûvîbûnê derdikeve û dibe pêwendiyeke ji dil, kûr û ya berpirsiyariya hevpar.

Di hevaltiya kûr de:

pêbawerî heye,

dilpakî heye,

rastgohî heye,

parvekirina serkeftinê heye,

piştgiriya di demên zor de heye,

rexne heye,

azadî heye,

hevsengiya dualî heye.

Lê belê ya herî girîng:

nebînîna hebûna kesê din wekî dijminê hebûna xwe ye.

Ji ber vê yekê Hevaltiya Jidil ne tenê:

“Ez ji hevalê xwe hez dikim.”

nîne.

Bi wateya kûrtir:

“Ez pêşveçûna hevalê xwe wekî mirov ji bo hebûna xwe wekî metirsiyeke nabînim.”

tê wateyê.

1.33. Ji hevaltiyê ber bi biratiyê ve

Hevaltî pêbaweriya di navbera du kesan de pêş dixe.

Lê belê ev girêdan dikare berfireh bibe.

Du heval dikarin kareke hevpar bikin.

Komeke mirov dikare armanceke hevpar pêş bixe.

Taxek dikare piştgiriyê ava bike.

Gundek dikare hilberîneke hevpar bike.

Civak dikare pirsgirêkên xwe yên hevpar bi hev re çareser bike.

Li vir hevaltî vediguhere piştgiriya civakî.

Ji ber vê yekê xeta sereke ya pirtûkê ne bi tesadûfî hatiye hilbijartin:

Mirov \rightarrow Hevaltî \rightarrow Biratî \rightarrow Piştgirî \rightarrow Azadî \rightarrow Azadiya gelan.

Her qonax berfirehbûna ya berê ye.

1.34. Biratî ne tenê girêdana xwînê ye

Têgeha biratiyê dikare bi wateya biyolojîk bi girêdana xwînê dest pê bike.

Lê belê di civakên mirov de biratiyê bi demê re wateyên sembolîk û civakî bi dest xistine.

Mirovên ku ji bo heman armancê dixebitin dikarin xwe wekî birayên hev bibînin.

Mirovên ku heman êşê parve dikin dikarin ji hev re bibêjin bira.

Endamên heman civakê dikarin zimanê biratiyê pêş bixin.

Li vir biratî:

“Tu bi min re yek î.”

ne mecbûr e ku bibêje.

Bi awayekî berfirehtir:

“Ez hebûn û rûmeta te bi qasî hebûna xwe bi qîmet dihesibînim.”

tê wateyê.

1.35. Sînorê piştgiriyê

Piştgirî jî ne divê sînorkirî û bêpirs be.

Alîkariya mirovekî ji bo hevalê xwe ne mecbûr e ku her tiştê ku hevalê wî dike rast bipejirîne.

Bi heman rengî piştgiriya civakekê ji bo endamên xwe ne mecbûr e ku mafên kesên din tune bike.

Ji ber vê yekê piştgiriya Hevaltiya Jidil:

ne alîgiriyeke kor e, lê belê girtina berpirsiyariyeke hişmend e.

Piştgiriya rastîn:

şaşiyê nake rastî.

Derewê nake rastî.

Tundiyê rewa nake.

Mirovahiya kesê din tune nake.

Berevajî vê yekê hewl dide piştgiriyê bibe asteke exlaqî ya bilindtir.

1.36. Derbasbûna ber bi ramana mirovahiyê ve

Hevaltî pêşî di navbera du kesan de ye.

Biratî dikare li komekê berfireh bibe.

Piştgirî dikare bibe civakî.

Azadî jî dikare veguhere pirsineke mirovahiyê ya berfirehtir.

Civak dema ku azadiya xwe difikire gelo dê azadiya civakên din jî çawa bigire dest?

Va ye di beşên pêş de yên pirtûka me de ev pirs dê bibe girîng.

Ji ber ku ramana azadiyê ya bi wateya rastîn ne tenê bi gotina:

“Bila ez azad bim.”

re sînorkirî nîne.

Pirsa pêşveçûktir:

“Ez ê karibim azadiya kesên din jî nas bikim?”

pirsa wê ye.

Ev pirs me ji hevaltiya kesane dibe pêwendiyên di navbera gelan de.

1.37. Mirov bêyî ku xwe derbas bike nikare civaka xwe derbas bike

Di destpêka veguhertina civakî de mirov heye.

Mirov bêyî ku xwe veguherîne di veguherandina pêwendiyên xwe de dibe ku zehmetiyê bikişîne.

Mirovê ku tirsên xwe nas nake dikare bi hêsanî kesê din sûcdar bike.

Mirovê ku berjewendiya xwe naqisîne dikare di têgihiştina wateya piştgiriyê de zehmetiyê bikişîne.

Mirovê ku nirxa xwe bi serkeftina kesê din ve girêdide dikare di qebûlkirina serkeftina kesê din de zehmetiyê bikişîne.

Mirovê ku nasnameya xwe wekî yekane rastî dibîne di avakirina pêwendiyan bi nasnameyên cuda re dibe ku zehmetiyê bikişîne.

Ji ber vê yekê veguhertina civakî ne tenê guhertina saziyan e.

Di heman demê de guhertina awayê avakirina pêwendiyê yê mirov bixwe ye.

1.38. Veguhertina mezin di pêwendiyên piçûk de dest pê dike

Pêşerojê civakê ne tenê bi biryarên siyasî yên mezin tê diyarkirin.

Tevgera mirovan a li hemberî hev jî girîng e.

Ew çawa nêzî cîranê xwe dibe?

Li serkeftina hevalê xwe yê kar çawa dinêre?

Çawa nêzîkî hevalê zarokê xwe dibe?

Li hemberî kesê ku cuda difikire çawa bertek dide?

Li hemberî yê ku ji wî serketîtir e çawa nêzîk dibe?

Li hemberî yê ku ji wî xîzartir e çawa tevdigere?

Li hemberî kesê ku qels dibîne çi dike?

Van hemû nîşaneyên piçûk ên çanda civakî ne.

Ji ber vê yekê Hevaltiya Jidil aliyê projeyeke civakî ya mezin e ku bi pêwendiyeke mirovî ya piçûk dest pê dike.

1.39. Mirov kengî vediguhere zindîyekî mezintir ji xwe?

Mirov:

ji xala “Berjewendiya min.”

ber bi xala “Berjewendiya me.”

de dema ku derbas dibe hişmendiya civakî berfireh dibe.

Piştî wê:

“Pêşeroja civaka me.”

dikare bibêje.

Piştî wê:

“Pêşeroja gelê me.”

dikare bibêje.

Û di asteke pêşveçûktir de:

“Gelên din jî xwediyê mafê jiyana azad û bi rûmet in.”

dikare bibêje.

Van qonaxan ne dijminê hev in.

Berevajî vê yekê dema ku rast tên avakirin dikarin hev berfireh bikin.

Fikra bingehîn a li vir:

Ez \rightarrow Tu \rightarrow Em \rightarrow Civak \rightarrow Gel \rightarrow Gel \rightarrow Mirovahî

bi vî rengî dikare were îfadekirin.

1.40. “Serkeftina te ne windabûna min e” çima ev qas girîng e?

Ev hevok yek ji mifteyên beşên pêş de yên pirtûkê ye.

Ji ber ku di pêwendiyên civakî de pirsgirêeke mezin, ne tenê ji ber ramana ku çavkanî sînorkirî ne ye, bêtir algîşa ku bilindbûna kesê din nirxa me dadixe ye.

Lê belê her serkeftin ne sercem-sifir e.

Serketina xwendekarekî serkeftina mamoste tune nake.

Avakirina karekî ji aliyê hevalekî ve karê te bixwe bixwe biçûk nake.

Girtina perwerdehiyê ji aliyê birayekî ve perwerdehiya te bêqîmet nake.

Hêzbûna jinekê di civakê de ne mecbûr e ku mafê jineke din kêm bike.

Jiyandina zimanê gelokî ne mecbûr e ku zimanê gelê din tune bike.

Xwestina azadiya civakê ne mecbûr e ku azadiya civakeke din bixweber red bike.

Li vir girîng e ku pêwendî ji sîstema sercem-sifir bên derxistin.

Bilindbûna yekî nayê wateya ketina her kesî.

1.41. Veguhertina mezin a li pêşiya mirovahiyê

Yek ji pirsgirêkên bingehîn ên ku mirovahiyê di dirêjahiya dîrokê de pê re rû bi rû maye, parvekirina çavkaniyan, hêzê û statûyê bûye.

Kê rêve dibe?

Kê hildiberîne?

Kê dixwe (xerç dike)?

Kê biryarê dide?

Gotina kê tê guhdarîkirin?

Kê tê derxistin?

Kê li navendê ye?

Kê li kenarê ye?

Ev pirs mijarên bingehîn ên nîzamên civakî ne.

Hevaltiya Jidil naxwaze ku bi tena serê xwe bi awayekî aborî an jî siyasî bersivê bide van pirsan.

Pêşî vedigere pirsake bêtir bingehîn:

Mirov dikare bêyî ku bibe dijminê xwe li kesê din binêre?

Heke ev pêkan be, sazûmanên civakî jî dikarin bi awayekî zêdetir piştgirker bên sêwirandin.

1.42. Mirov tenê ji bo xwe najije; lê belê divê xwe jî ji bîr neke

Yek ji hevsengiyên herî girîng ên vê beşê ev e.

Mirov tenê ji bo xwe najije.

Lê belê ku bi tevahî xwe ji bîr bike jî ne tendurist e.

Lênihêrîna xwe,

sînorên kesane,

xwerûmet,

azadiya kesane,

pêşveçûna kesane

ne dijberê piştgiriya civakî ne.

Berevajî vê yekê mirovê ku sînorên xwe dizane dikare pêwendiyên tenduristtir ava bike.

Ji ber vê yekê Hevaltiya Jidil:

ne exlaqê xwe tunekirinê ye, lê belê exlaqê xwe derbaskirinê ye.

Ev herdu ji hev bi tevahî cuda ne.

Mirovê ku xwe tune dike:

“Ez ne girîng im.”

dibêje.

Mirovê ku xwe derbas dike:

“Ez girîng im; lê belê cîhan ne tenê ji min pêk tê.”

dibêje.

Nêzîkatiya duyem, têgihiştina mirov a bingehîn a pirtûkê ava dike.

1.43. Encamoka ewil a mezin

Hemû ev nîqaş me tînin encama ewil:

Mirov zindîyekî civakî ye.

Xwe di nava pêwendiyan de pêş dixe.

Pêdiviyê bi pêbaweriyê dibîne.

Dikare pêdiviyê bi hevaltiyê bibîne.

Dikare hevkariyê bike.

Bandorê ji serkeftina kesên din digire.

Dikare xwe bi kesên din re bide ber hev.

Lê belê di heman demê de dikare xwe derbas bike.

Ji derveyî berjewendiya xwe dikare berpirsiyariyê pêş bixe.

Dikare fedakariyê bike.

Dikare piştgiriyê ava bike.

Dikare armanceke hevpar ava bike.

Ji ber vê yekê pênasekirina mirov tenê wekî:

“kese ku li pey berjewendiyê ye”

kêm e.

Lê belê pênasekirina wî tenê wekî:

“zindîyekî her tim fedakar û baş”

jî ne rast e.

Mirov zindîyekî aloz e ku di navbera van her du serî de dijije.

Va ye yek ji pirsgirêkên mezin ên ku civaknasî, derûnî, antropolojî û felsefe lê digihin ev e:

Mirov ham xwe difikire ham dikare kesê din bifikire.

Jiyana civakî bi awayê hevsengiya van her du meylan re tê şekilkirin.

1.44. Deriyê ewil ê Hevaltiya Jidil

Ji ber vê yekê deriyê ewil ê Hevaltiya Jidil ne hevaltî ye.

Deriyê ewil fêmkirina mirov e.

Bêyî ku mirov were fêmkirin hevaltî nayê fêmkirin.

Bêyî ku hevaltî were fêmkirin biratî nayê fêmkirin.

Bêyî ku biratî were fêmkirin piştgirî nayê fêmkirin.

Bêyî ku piştgirî were fêmkirin pêwendiyên azadiyê nayên fêmkirin.

Bêyî ku pêwendiyên azadiyê bên fêmkirin ramîna li ser mafê çarenûsa gelan jî zehmet dibe.

Ji ber vê yekê tevahiya rêwîtiya pirtûkê di rastiyê de berfirehbûna pirsekê ye:

«Ez tenê ji bo xwe dijîm?»

Dema ku bersiva pirsê dibe “na”, tavilê pirsa duyem tê:

«Wê demê ez dikarim çiqas ji bo kesê din bijîm?»

Li vir pirsa sêyem derdikeve holê:

«Dema ku ez ji bo kesê din dijîm ez ê çawa xwe biparêzim?»

Paşê:

«Ez û tu çawa dikarin bibin “em”?»

Paşê:

«Em çawa dikarin veguherin civakê?»

Paşê:

«Civak çawa dikare azadiya xwe ava bike?»

Û di dawiyê de:

«Gelek dema ku azadiya xwe difikire gelo dê azadiya gelên din çawa nas bike?»

Va ye ev pirs, deriyên ku ber bi beşên pêş de yên pirtûkê ve vedibin in.

1.45. Formula sereke ya beşê

Heke em vê xala ewil bi formulekî yekane bidin ber hev:

MIROV

EZ

FARKIRINA TU

PÊBAWERÎ

HEVALTÎ

BIRATÎ

PIŞTGIRÎ

BERPIRSIYARIYA HEVPAR

AZADÎ

AZADIYA GELAN

Ti qonaxeke li vir ya berê tune nake.

“Ez” nayê tunekirin.

“Ez” bi farkirina “tu” re berfireh dibe.

“Tu” vediguhere “em”.

“Em” vediguhere berpirsiyariya civakî.

Berpirsiyariya civakî ramana azadiyê kûr dike.

Ramana azadî jî digihîje pirsa naskirina azadiya mirovên cuda û gelan.

1.46. Gotina dawî: Mirov tenê ji bo xwe dijije?

Na.

Lê belê wateya vê yekê ne ew e ku mirov bi feda kirina xwe tune bibe.

Mirov jiyana xwe ava dike.

Pêdiviyên xwe pêk tîne.

Diçe li pey xewnên xwe.

Jêhatiniyên xwe pêş dixe.

Lê belê mirov li gel van hemûyan fark dike ku jiyana kesên din jî hene.

Va ye yek ji veguhertinên mezin ên mirovahiyê li vir dest pê dike.

Ez ne bi tenê me.

Tu jî heyî.

Êşa te ji bo min wate hildigire.

Kêfxweşiya te min biçûk nake.

Serkeftina te ne windabûna min e.

Azadiya te azadiya min bi xwebexşî tune nake.

Û ev fikir dema ku zêdetir berfireh bibe:

Azadiya gelokî ne mecbûr e ku mirovahiya gelê din ji holê rake.

Xala destpêkê ya Hevaltiya Jidil ev e.

Mirov xwe diparêze.

Lê belê dikare fêr bibe ku xwe derbas bike ham.

Hevalê xwe difikire.

Birayê xwe difikire.

Civaka xwe difikire.

Gelê xwe difikire.

Dikare kapasîteyeke exlaqî û civakî pêş bixe ku dikare hebûn û azadiya gelên din jî nas bike.

Bi vî rengî rêwîtiya mirov ji rêwîtiyeke biyolojîk a ku ji jidayikbûnê ber bi mirinê ve diçe derdikeve.

Vediguhere rêwîtiyeke pêwendiyê.

Vediguhere rêwîtiyeke wateyê.

Vediguhere rêwîtiyeke berpirsiyariyê.

Û di dawiyê de:

JI EZÊ BER BI EMÊ VE, JI EMÊ BER BI GEL VE, JI GEL BER BI MIROVAHIYÊ VE