HEVALTIYA JIDIL
BEŞA I
MIROV TENÊ JI BO XWE DIJIYE?
MADDEYA 2.
2.1. Mirov destpêka jiyanê bi tenê nake
Mirov di wê gavê de ku tê cîhanê, ne bi tenê ye.
Ev hevok hêsan xuya dike.
Lê belê dema ku em mirovî fêm bikin, derdikeve holê ku ev çiqasî rastiyeke mezin e.
Zarokê ku nû ji dayik bûye, hê ti statûyeke wî ya civakî tune ye.
Pîşeya wî tune ye.
Perê wî tune ye.
Malê wî tune ye.
Dîplomaya wî tune ye.
Helwesta wî ya siyasî tune ye.
Nav û dengê wî yê civakî tune ye.
Hêza wî ya aborî ya ku debara xwe pê bike tune ye.
Nikare bi serê xwe xwarinê bibîne.
Nikare xwe ji xetereyan biparêze.
Heta nikare pêdiviyên xwe bi awayekî devkî bi vî rengî ku mirovekî mezin fêm bike, bîne ziman jî.
Lê tevî vê yekê jî,çêkera mirov bi têkiliyekî civakî ya ku pir bi hêz e dest bi jiyanê dike.
Bedenek heye ku wî hildigire.
Mirovek heye ku wî têr dike.
Mirovên ku wî diparêzin hene.
Mirovên ku bersivê didin girîna wî hene.
Mirovên ku wateyê didin dengê wî hene.
Mirovên ku bedena wî paqij dikin, germahiya wî diparêzin û alîkariya wî dikin ku rakeve hene.
Zarok hê peyva “civak” nas neke, di nava civakê de ye.
Hê têgeha “malbat”ê fêm neke, perçeyekî malbatekê ye.
Hê “ziman” fêr bibe, tê nava jîngeheke ziman.
Hê têgeha “çand”ê nas neke, dikeve nava çandê.
Ji ber vê yekê ezmûna yekem a civakî ya mirov li dibistanê dest pê nake.
Di dewletê de dest pê nake.
Di cîhê kar de dest pê nake.
Di siyasetê de dest pê nake.
Civakbûna ewil, bi hatina mirov a cîhanê re dest pê dike.
2.2. Têkiliya ewil: Têkiliya di navbera beden û bedenê de
Ji bo zarokê ku nû ji dayik bûye, cîhan pêşî ji ramanên razber pêk nayê.
Cîhan ji van pêk tê:
ji dengan,
ji bêhnan,
ji destvedanan,
ji germahiyê,
ji birçîbûnê,
ji têrbûnê,
ji tevgerê,
ji nêzîkbûnê.
Ji bo zarok, bedena mirovê li dora wî yek ji çavkaniyên ewil ên baweriyê ye.
Çonga mirovekî,
dengnasek,
destvedanek,
rûyekî,
rîtmekî
di watepêkirina cîhanê ya zarok de rol dilîzin.
Ji ber vê yekê ezmûna civakî ya ewil a mirov di heman demê de ezmûneke bedenî ye.
Mirov hê berî ku biaxive têkiliyan datîne.
Hê berî ku ramanên xwe bîne ziman, tevgerên mirovê li hemberî xwe algıl dike.
Hê berî ku rêzikên civakê fêr bibe, ezmûnên bawerî û bêbaweriyê dijî.
Ev xal girîng e.
Çimkî bingeheke psîkolojîk a pir kevnar a ramanê dostînî, biratî û piştgiriya ku em ê pêşerojê de deynin heye:
Mirov zindiyek e ku bersivê dide hebûna yê din.
2.3. Girîn: Yek ji awayên pêwendiyê yên ewil ên mirov
Girîna zarokekî ku nû ji dayik bûye ne dengekî hêsan e.
Girîn di heman demê de awayekî pêwendiyê ye.
Zarok:
“Ez birçî me.”
“Ez ne di rehetiyê de me.”
“Ez dicemidim.”
“Ez êşê dikişînim.”
“Ez nêzîkbûnê dixwazim.”
nikare pêdiviyên xwe bi vî rengî ku mezin fêm bikin bi awayekî devkî bîne ziman.
Li şûna vê, nîşanên bedenî dide.
Mezin jî van nîşanan şîrove dikin.
Bi vî awayî çerxa pêwendiyê ya ewil derdikeve holê:
pêdivî → nîşan → şîrove → bersiv → ji nû ve bawerî
Ev çerx yek ji awayên herî bingehîn ên têkiliyên mirovî ye.
Di salên pêş de awayê vê diguhere.
Zarok digirî.
Zarok diaxive.
Xort daxwaz dike.
Mirovê mezin danûstandinê dike.
Civak jî bi rêya saziyan û hiqûqê pêdiviyên xwe tîne ziman.
Lê mantiqa bingehîn naguhere:
Mirov xwediyê pêdiviyekê ye û awayê ku mirovê li hemberî wî bersivê dide vê yekê, kalîteya têkiliyê diyar dike.
2.4. Danîna bersivê hesta baweriyê ava dike
Bersivên ku mirovên li derdora zarok didin dema ku zarok pêdiviya wî çêdibe, dikare bandorê li ser meriya ku cîhanê çawa algıl bike bike.
Zarok digirî.
Mirovekî mezin tê.
Zarok aram dibe.
Zarok bi demê re dest pê dike ku vê fêr bibe:
“Dema ku pêdiviya min hebe, dibe ku kesek bê.”
Ev ezmûn dema dubare dibe, cîhan pirtir pêşbînîbar dibe.
Berevajî vê, domdarnebûna pêdiviyan a bêbersiv an jî giran a xwedîkirinê, dikare bibe sedem ku cîhan ji bo zarok pirtir nediyar û bêbawer were algîrkirin.
Li vir divê ji tevgirekê tenê encamek li ser tevahiya kesayetiyê neyê derxistin.
Pêşveçûna mirov pir tevlihevtir e.
Taybetmendiyên genetîk,
jîngeh,
malbat,
şert û mercên aborî,
çand,
perwerde,
bûyerên jiyanê
bi hev re bandorê dikin.
Lê belê ku têkiliyên destpêkê ji aliyê awayên têkiliyên mirov ên paşê ve girîng in, yek ji mijarên bingehîn ên psîkolojiya pêşveçûnê ye.
2.5. Girtin/Girêdan: Pira civakî ya ewil a mirov
Di psîkolojiyê de têgeha girêdanê xwediyê ciheke girîng e ji bo fêmkirina pêşveçûna têkiliya hestyarî ya di navbera zarok û kesê ku xwedîkirinê dike de.
Teoriya girêdanê ya John Bowlby, lêgerîna nêzîkbûnê ya zarok a li hemberî kesê ku xwedîkirinê dike û bikaranîna vê kesî wekî çavkaniya ewlehiyê, wekî yek ji taybetmendiyên girîng ên pêşveçûna mirov girt dest.
Lêkolînên Mary Ainsworth jî derxist holê ku di têkiliyên zarokan de yên ku bi kesên ku wan xwedî dikin re danîne, cureyên girêdanê yên cuda dikarin werin şopandin.
Bingeha sereke li vir ev e:
Zarok tenê ne pêdiviya wî heye ku bi awayekî fizîkî were têrkirin.
Di heman demê de:
nêzîkbûn,
parastin,
rehetkirin,
pêşbînîbarî
pêdiviyên wî bi ezmûnên civakî û hestyarî re jî hene.
Ji ber vê yekê em dikarin bibêjin ku ezmûna “dostî” ya ewil a mirov rasterast bi navê dostaniyê dest pê nekir.
Ezmûna bingehîn a ewil:
“Ez li vir im û li ba min kesek heye.”
hesta wê ye.
2.6. Tovê ewil ê baweriyê
Bawerî yek ji kevirên bingehîn ên têkiliyên mirovî ye.
Lê belê bawerî ne di demekê de derdikeve holê.
Bi ezmûnan ava dibe.
Dema ku mirovek sozê xwe bîne cîh, bawerî dikare zêde bibe.
Dema ku mirovekî bi domdarî derewan bike, bawerî dikare kêm bibe.
Dema ku mirovek di dema tengasiyê de li ba te be, bawerî dikare xurttir bibe.
Dema ku mirovek te bi kar bîne, bawerî dikare zirarê bibîne.
Ev pêvajo di temenê mezinahiyê de dest pê nake.
Ezmûnên ewil ên mirov ên têkildarî baweriyê di serdemên pir zûtir de çêdibin.
Ji ber vê yekê ezmûnên zarokatiyê girîng in.
Lê dîsa bal:
Zarokatî qedera mirov nîne.
Mirov dikare biguhere.
Dikare têkiliyên nû deyne.
Dikare ezmûnên xwe yên xerab bibîne.
Dikare têkiliyên nû yên baweriyê pêş bixe.
Dikare tevgerên xwe ji nû ve binirxîne.
Mirov zindiyek e ku di tevahiya jiyana xwe de dikare fêr bibe.
Ev jî ji bo Hevaltiya Jidil pir girîng e.
Çimkî tu mirov neçar nîne ku bibêje:
“Ez wisa me, nikarim biguherim.”
2.7. Mirov bi şibandina têkiliyê fêr dibe
Zarok ne tenê bi guhdarîkirina gotinan fêr dibe.
Tiştên ku dibîne jî fêr dibe.
Dîtina ku dayik û bavê wî çawa nêzî hev dibin.
Dîtina ku mezin di dema hêrsbûnê de çawa tevdigerin.
Dîtina ku kesek lêborînê dixwaze yan na.
Dîtina ku alîkarî tê kirin yan na.
Dîtina ku parvekirin çawa pêk tê.
Dîtina ku rêz li kesên din tê girtin yan na.
Bi vî awayî gelek awayên tevgera civakî di nava jiyana rojane de tên fêrbûn.
Ji ber vê yekê çanda civakî tenê di pirtûkan de nabe.
Çand:
li malê,
li kolanê,
li cîhê kar,
li dibistanê,
li ser sofreyê,
li bazarê,
di têkiliyên cîranî de
tê jiyîn.
2.8. Zarok çavdêrekî piçûk ê civakê ye
Zarok têkiliyên li dora xwe bi domdarî dişopîne.
Kî bi kî re bawer dike?
Kî li kî hêrs dibe?
Kî guh dide gotina kî?
Kî bi hêz e?
Kî qels e?
Kî alîkariyê dike?
Kî tê dûrxistin?
Kî tê hezkirin?
Kî tê cezakirin?
Hemî van tiştan tevkariyê li watepêkirina cîhana civakî ya zarok dikin.
Zarok hê sosyolojî nexwendiye.
Lê di temenê xwe yê piçûk de dest pê kiriye ku hin rêzikên nîzama civakî bişopîne.
Ji ber vê yekê civakbûn, yek ji pêvajoyên herî bingehîn e ku civak mirov şekil dide.
2.9. Em dikevin nava cîhaneke civakî ya ku berî ziman çêbibe
Mirov di nava zimanekî de tê cîhê.
Zarok di wê gavê de ku tê cîhanê nikare tu zimanî biaxive.
Lê piştî demekî kurt dest pê dike ku dengên li dora xwe ji hev veqetîne.
Wate hêdî hêdî çêdibin.
Dayik.
Bav.
Av.
Were.
Biçe.
Na.
Erê.
Paşê hevok.
Paşê çîrok.
Paşê pirs.
Paşê raman.
Ziman ne tenê amûra pêwendiyê ye.
Ziman di heman demê de yek ji awayên polekirina cîhanê ye ya mirov.
Mirov bi peyvên ku fêr bibe:
kesan,
hestan,
tiştan,
bûyeran,
têkiliyan
nav dide.
Ji ber vê yekê ziman, yek ji amûrên herî bi hêz e ku kes beşdarî cîhana civakî bibe.
2.10. Têgeha “Ez” jî peyveke civakî ye
Mirov dema ku dibêje “ez”, di rastiyê de pergala civakî ya ziman bi kar tîne.
Wateya peyva “ez” di nava têkiliya bi mirovên din re fêr dibe.
Ez û tu.
Ez û ew.
Em û hûn.
Navve û derve.
Nêzîk û dûr.
Dost û biyanî.
Hemî van têgehan wateyên têkildar hildigirin.
Ji ber vê yekê kesayetiya mirov jî xwediyê avahiyeke têkildar e.
Pirsxapêna “Ez kî me?” gelek caran bi van pirsan re pêş dikeve:
“Kesên din min çawa dibînin?”
“Ez xwe çawa dibînim?”
“Ez aîdî kîjan komê me?”
“Nirxên min çi ne?”
2.11. Malbat: Laboratuvara civakî ya ewil a mirov
Malbat, yek ji qadên ezmûna civakî yên ewil ên mirov e.
Lê divê neyê jibîrkirin ku hemû malbat ne yek in.
Formên malbatê:
li gorî çandê,
dîrokê,
aboriyê,
hiqûqê,
erdnîgariyê
dikarin biguherin.
Malbatên berfireh hene.
Malbatên navokî hene.
Malbatên ku tenê xwediyê xwedîkerekî ne hene.
Formên malbatê hene ku zarok ji aliyê pismam an xizmên cuda ve tên mezinkirin.
Civak di dîrokê de nîzamên malbatê yên cuda pêş xistine.
Ji ber vê yekê ne gengaz e ku mirov tevahiya dîroka mirovahiyê bi rêya “formeke malbatê ya yekane ya îdeal” şirove bike.
Lê formên malbatê yên cuda xwediyê taybetmendiyeke hevpar in:
Beşeke girîng a têkiliyên civakî yên ewil ên zarok li vir pêk tên.
2.12. Malbat ne tenê evîn e, di heman demê de qada desthilatdariyê ye
Dîtina malbatê tenê wekî bihuşta evînê dikare kêm jî be.
Malbat di heman demê de qadek e ku:
desthilatdarî,
berpirsiyarî,
dabeşkirina kar,
rolên zayendî,
parvekirina aborî,
girtina biryaran,
perwerde
tê de tên jiyîn.
Zarok:
“Kî biryarê dide?”
“Kî dixebite?”
“Kî pere qezenc dike?”
“Kî xwedîkirinê dike?”
“Kî guh dide gotina kî?”
bersivên van pirsan gelek caran di nava jiyana rojane de dibîne.
Ji ber vê yekê malbat dikare wekî modelekî piçûk ê civakê bixebite.
Lê kopiyeke seranser a tevahiya civakê nîne.
Awayên têkiliyê yên ku di malbatê de tên fêrbûn paşê dikarin werin veguhestin bo têkiliyên dibistan, hevaltî, kar û civakê.
2.13. Q Zenî/Sînor jî qasî evînê girîng in
Di pêşveçûna zarok de ne tenê evîn, sînor çawa tên danîn jî girîng e.
Tunebûna sînoran dikare bibe sedem ku zarok dijwar be ku cîhanê pêşbînî bike.
Kontrola zêde û tund jî dikare bibe sedem ku zarok dijwar be ku serxwebûnê pêş bixe.
Li vir dîsa hevvsengî derdikeve holê:
nêzîkbûn + sînor + bawerî + azadî
Yek ji taybetmendiyên girîng ên têkiliyên tendurist ev e.
Ev model di pêşerojê de dikare li têkiliyên dostaniyê jî were sepandin.
Di dostaniyê de jî:
pir dûr bûn dikare têkiliyê qels bike,
kontrola zêde dikare azadiyê xera bike.
Ji ber vê yekê dostaniya rast:
hunerê hilgirtina nêzîkbûn û azadiyê ye di heman demê de.
2.14. Mirov ku mezin dibe, çembera têkiliyê berfireh dibe
Cîhana civakî ya zarokê ku nû ji dayik bûye pir piçûk e.
Kesên ku xwedîkirinê dikin.
Paşê malbat.
Paşê xizm.
Paşê cîran.
Paşê hevalên lîstikê.
Paşê dibistan.
Paşê pîşe.
Paşê bajar.
Paşê civak.
Paşê komên mirovî yên berfirehtir.
Bi vî awayî jîngeha civakî ya mirov hêdî hêdî berfireh dibe.
Ev berfirehbûn ne tenê fizîkî ye.
Zihnî ye.
Zarok ku mezin dibe:
Li kêleka pirsa “Ez çi dixwazim?”
pirsa “Mirovên din çi dixwazin?”
fêr dibe ku zêde bike.
Ev yek ji qonaxên girîng ên gihîştina civakî ye.
2.15. Pêşveçûna empatiyê
Empatî, şiyana mirov e ku hewl bide fêm bike hest û nêrîna yê din.
Empatî ne ev e ku mirov tiştê ku yê din jiyaye bi awayekî birebir bijî.
Mirovek:
“Ez êşa te bi tevahî dizanim.”
nabêje.
Lê dikare bibêje:
“Ez qebûl dikim ku êşa tu dikişînî rasteqîn e.”
Ev ferqa piçûk pir girîng e.
Çimkî empatî, li şûna ku yê din li gorî pîvanên xwe binirxîne, hewldana fêmkirina ezmûna wî ye.
Di dostaniyê de ev şiyan pir girîng e.
Di civakê de hê girîngtir e.
Di têkiliyên di navbera gelan de jî wateyeke pir mezintir digire.
2.16. Zarok çawa fêrî “parvekirinê” dibe?
Zarok ku mezin dibe, bi tevgerên wekî parvekirina lîstokên xwe, bendewariya li ser sînorê xwe, naskirina mafê yê din re rû bi rû dimîne.
Di destpêkê de zarok:
“Ev yê min e.”
bibêje.
Ev qonaxeke pêşveçûna ya pir sirûştî ye.
Bi demê re:
“Ev yê wî ye.”
“Ev yê me ye.”
“Niha dor a wî ye.”
têgeh pêş dikevin.
Bi vî awayî wateyên civakî yên xwedîtiyê û parvekirinê tên fêrbûn.
Van ezmûnên zarokatiyê yên piçûk di rastiyê de di pêşerojê de dê veguherin pirsên civakî yên pir mezin:
Çi yê min e?
Çi yê te ye?
Çi yê me ye?
Çavkanî dê çawa werin parvekirin?
Kî dê çiqas bistîne?
Kî dê çiqas hilberîne?
Ya hevpar çi ye?
Ya kesane çi ye?
Ya civakî çi ye?
Dîroka mirovahiyê bersivên cuda yên van pirsan hilberandiye.
2.17. Ji “min” berbi “me” ve
Yek ji qonaxên girîng ên pêşveçûna mirov derketina holê ya têgeha “me” ye.
“Mala min.”
“Malbata min.”
“Mala me.”
“Gundê me.”
“Taxa me.”
“Civaka me.”
“Gelê me.”
Van çemberên aidiyetê yên berfireh dibin rol dilîzin di pêşveçûna nasnameya civakî ya mirov de.
Lê li vir xetereyeke girîng jî heye.
Hesta “me” carinan dikare hesta “ew” bi awayekî zêde xurt bike.
Ji ber vê yekê aidiyet dikare du encamên cuda hilberîne.
Ya yekem:
“Em piştevaniya hev bikin.”
Ya duyem:
“Yê ku ne ji me ye dijmin e.”
Têgihîştina civakî ya ku Hevaltiya Jidil armanc dike, dema ku ya yekem xurttir dike, xetereyên ya duyem dipirse.
2.18. Çima aidiyet ji bo mirov girîng e?
Mirov dixwaze xwe li cihekî hîs bike ku aîdî wir e.
Hesta aidiyetê ya li hemberî:
malbatê,
koma hevalan,
gund,
tax,
pîşe,
çand,
ziman,
civak
dikare nasnameya civakî bide mirov.
Aidiyet:
dikare hesta tenêtiyê kêm bike,
dikare piştgiriyê zêde bike,
dikare wateyeke hevpar peyda bike.
Lê ji bo ku aidiyet tendurist be, divê kesayetiya kesî bi temamî winda nebe.
Mirovek:
“Ez Kurd im.”
bibêje.
Di heman demê de:
“Ez Zekî me.”
bibêje.
Nasnameyên cuda dikarin di heman kesî de hebin.
Mirov ewqas tevlihev e ku nayê nizmkirin bo etîketa tenê yekî.
2.19. Mirov dikare çend nasnameyan bi heman demê de hilbigire
Kesek di heman demê de dikare xwediyê van rolên civakî an jî nasnameyên cuda be:
bav,
hevjîn,
zarok,
heval,
marangoz,
xwendekar,
cîran,
welatî,
Kurd,
Misilman,
sosyolog.
Hin ji van nasnameyan dikarin piştgiriyê bidin hev.
Hin caran dikarin nakokî biqewimin.
Yek ji peywirên girîng ên jiyana mirov ew e ku van rolên cuda hevseng bike.
Ji ber vê yekê jiyana civakî ne ji tenê nasnameyekê pêk tê.
Hevaltiya Jidil jî mirov nizm nake bo tenê nasnameyekê.
Pêşî mirov heye.
Paşê têkiliyên cuda û aidiyetên mirov hene.
2.20. “Hevbeşî” ya ku di zarokatiyê de tê fêrbûn
Di nava têkiliyên mirovî de hevbeşî xwediyê ciheke girîng e.
Tu alîkariyê didî min.
Ez alîkariyê didim te.
Tu guh didî min.
Ez guh didim te.
Tu rêz li sînorê min digirî.
Ez rêz li sînorê te digirim.
Ev hevbeşî yek ji sazkerên girîng ên têkiliyên mirovî ye.
Lê hevbeşî ne her tim hesabê birebir e.
Dayikek li bendê nabe ku di heman rojê de beramberê xwedîkirina ku daye zarokê xwe bistîne.
Mamosteyek li bendê nabe ku xwendekarê wî yekser bersivê bide.
Civakek dema ku veberhênanê li nifşên pêşerojê dike, dibe ku encama vê yekê yekser nebîne.
Li vir hevbeşî di nava demê de berfireh dibe.
Ji vê re dikare hevbeşiya di navbera nifşan de jî bê gotin.
Beramberê hin tiştên ku em îro dikin ne em, belê kesên ku piştî me tên dikarin bibînin.
2.21. Çima mirov pêşerojê difikire?
Mirov tenê îro najî.
Pêşerojê xeyal dike.
Pêşeroja zarokan difikire.
Mal çêdike.
Dar diçîne.
Zeviyê diçîne.
Pirtûkan dinivîse.
Dibistanan dadimezirîne.
Zanyariyê dihêle.
Hin ji van dikarin dema jiyana kesî derbas bikin.
Ev taybetmendî hebûna civakî ya mirov xurttir dike.
Jiyana mirovekî sînordar e.
Lê dema civakê dirêjtir e.
Ji ber vê yekê mirov dikare jiyana xwe ya kurt a bi serê xwe girê bide berdewamiya civakî ya dirêjtir.
Ev jî yek ji bingehên herî girîng ên piştgiriyê ye.
2.22. Têkiliya di navbera nifşan de
Mirovekî îro, li ser mîrateya ku ji aliyê nifşên berî wî ve hatiye hiştin de dijî.
Peyvên ku em bi kar tînin,
agahdariyên ku em fêr dibin,
teknîkên ku em hilberînin,
rêbazên çandiniyê,
mîmarî,
mûzîk,
wêje,
hiqûq,
sazî
ji berhevokên nifşên berê bandor bûne.
Ji ber vê yekê mirov ne kesek e ku bi tenê dijî.
Xelekek ji zîncîreke dîrokî ye.
Ji boriyê digire.
Di îro de hildiberîne.
Ji bo pêşerojê radest dike.
Ev têkiliya sêalî:
borî → niha → pêşeroj
çarçoveyeke bingehîn e ji bo fêmkirina hebûna civakî ya mirov.
2.23. Civak ji bo wê yekê heye ku mirov bi tenê nehêle
Yek ji karên herî bingehîn ên civakê ew e ku jiyana bi hev re ya mirovan mumkun bike.
Ji bo vê yekê:
rêzik,
norm,
sazî,
hiqûq,
pergalên aborî,
perwerde,
tenduristî,
ewlehî,
mekanîzmayên çandî
tên pêşxistin.
Hemî ev tişt di her civakê de bi heman rengî dernakevin holê.
Lê pêdiviya çareserkirina pirsgirêkên hevpar di pêşxistina saziyan ji aliyê komên mirovî de rolke girîng dilîze.
Mirov bi tenê nikare nexweşxaneyê deyne.
Bi tenê nikare zanîngehê deyne.
Bi tenê nikare toreke rêyan çêke.
Bi tenê nikare pergaleke aborî ya mezin bidomîne.
Ev tişt rêxistinbûneke kolektif dixwazin.
2.24. Xweza mirov: Hevkarî û nakokî bi hev re hene
Mirov ne tenê zindiyek e ku hevkariyê dike.
Nakokiyê dike.
Hêrs dibe.
Şer dike.
Pêşbaziyê dike.
Dikare çavnebar be.
Dikare xwe serdest bibîne.
Dikare mafê kesên din binpê bike.
Lê heman mirov:
alîkariyê dike,
parve dike,
diparêze,
lêborînê dixwaze,
efû dike,
hevkariyê dike,
dikare bi serketina yê din re kêfxweş bibe.
Divê ev her du alî bi hev re bên dîtin.
Pênasekirina mirov tenê wekî “baş” an jî tenê wekî “xerab” ji aliyê zanistî ve têrê nake.
Tevgera mirov dikare li gorî şert û mercan biguhere.
Sazî,
çand,
perwerde,
şert û mercên aborî,
jîngeha civakî,
taybetmendiyên kesayetiyê
dikarin bandorê li ser tevgerên mirov bikin.
Ji ber vê yekê erka civakê ne tenê ew e ku li bendê be ku mirov bi awayekî baş tevgere, di heman demê de avakirina saziyên ku piştgiriya têkiliyên baş dikin jî e.
2.25. Bawerî ne tenê taybetmendiyeke kesane ye
Kêmbûna asta baweriyê di civakê de ne her tim tê wateya ku “mirov xerab in”.
Carinan dibe ku sazî baweriyê hilberînin.
Hiqûq dibe ku neyê pêşbînîkirin.
Rêzik dikarin li gorî kesan biguherin.
Peyman dikarin neyên parastin.
Gendelî dikare berbelav be.
Mirov dikarin bi kedên hev bawer nekin.
Di jîngehên bi vî rengî de tevgerên kesan jî dikarin biguherin.
Ji ber vê yekê şirovekirina baweriya civakî tenê bi taybetmendiyên kesayetiyê ne rast e.
Sazî jî baweriyê çêdikin an jî baweriyê xera dikin.
Ev raman di beşa paşê ya pirtûka me ya li ser piştgiriya civakî de dê pir girîng be.
2.26. Ji cîhana zarok berbi cîhana civakê ve
Ezmûna ewil a zarok:
“Kesek li min guh dide?”
pirsa wê ye.
Pirsa mirovê mezin:
“Kesek ji min fam dike?”
dibe.
Pirsa welatî:
“Dewlet li min dinihêre?”
dibe.
Pirsa civakê:
“Mafên me tên naskirin?”
dibe.
Pirsa gelan:
“Em dikarin li ser pêşeroja xwe xwedî gotin bin?”
dibe.
Hemî van pirsan her çend di astên cuda de bin jî, xwediyê dengekî hevpar in:
Dîtin, guhdarkirin û bûn xwediye/ozne bûn.
Zarok bi girînê xwe tîne ziman.
Mirovê mezin bi axaftinê tîne ziman.
Civak bi rêxistinbûnê tîne ziman.
Gel bi pêşxistina daxwazên siyasî û çandî dikarin xwe bînin ziman.
Ji ber vê yekê her çend em di navbera pêşveçûna kesane û azadiya civakî de wekheviyeke rasterast ranekin jî, ramana “xwediye bûn” di her du qadan de jî têgeheke girîng e.
2.27. Zarok pêşî bi yê din ve girêdayî ye, paşê serbixwe dibe
Yek ji taybetmendiyên balkêş ên pêşveçûna mirov ev e:
Mirov bi girêdayîtiyeke bilind dest bi jiyanê dike.
Paşê hêdî hêdî serbixwe dibe.
Bi serê xwe dimeşe.
Bi serê xwe xwarinê dixwe.
Diaxive.
Dixwîne.
Dixebite.
Pere qezenc dike.
Biryarê dide.
Malbata xwe dadimezirîne.
Lê serbixwebûn nayê wê wateyê ku têkiliyên bi temamî ji holê rabin.
Berevajî vê mirovê mezin:
ji girêdayîtiyê derbasî girêdayîtiya hevbeş dibe.
Êdî ne tenê zarok e ku xwedîkirinê werdigire.
Piştgiriya dide kesên din jî.
Karê mirovekî dike.
Mala mirovekî çêdike.
Zarokê mirovekî perwerde dike.
Nexweşiya mirovekî derman dike.
Berhema ku ji zeviya mirovekî tê dike sat dike.
Zanyariya ku ji aliyê mirovekî ve hatiye hilberandin bi kar tîne.
Ji ber vê yekê mirovê modern her çend diyar bibe ku serbixwe ye jî, di rastiyê de di nava toreke civakî ya pir berfireh de dijî.
2.28. Girêdayîtiyên nedîtbar ên mirovê modern
Dema ku em sibehê şiyar dibin ronahiyê vedikin.
Pergala elektrîkê dixebite.
Em avê bi kar tînin.
Binesaziya avê dixebite.
Em telefonê bi kar tînin.
Mîhendis, hilberîner, bernamenivîs, xebatkarên enerjiyê û pergalên pêwendiyê dixebitin.
Em nanî dikirin.
Kedên gelek mirovan wekî cotkar, aşvan, nanpêj, bargir û firoşkar li pişt vê berhemê hene.
Dema ku em diçin nexweşxaneyekê:
doktor,
hemşîre,
teknîsyen,
xebatkarê paqijiyê,
dermanfiroş,
mîhendis,
xebatkarê îdarî
kedên gelek mirovan li pişt xizmeta tenduristiyê hene.
Ji ber vê yekê jiyana kesane ya mirovê modern, ji wê zêdetir ku ew pê agahdar e, girêdayî keda civakî ye.
2.29. Civaka li pişt hevoka “Min çêkir”
Mirov dema ku serketinê bi dest dixe:
“Min çêkir.”
bibêje.
Di vê hevokê de girîngiya keda kesane heye.
Lê dema ku em berfirehtir dinihêrin, tevkariyên civakî yên nedîtbar li pişt piraniya serketinan hene.
Li pişt hostayetiya marangozekî:
hostayên berê,
hilberînerên amûran,
hilberînerên daristanê,
birêvebiriya daristanê,
pergala veguhastinê,
perwerde,
mijar,
avahiya aborî ya civakê
gelek hêman hene.
Li pişt zanyarekî:
zanyarên berê,
zanîngeh,
laboratuvar,
mamoste,
ziman,
pirtûk,
teknolojî
hene.
Ji ber vê yekê li şûna ku mirov serketina kesane û tevkariya civakî bixe hemberî hev, bifikiriya ku her duyan bi hev re difikirin pir zelaltir e.
2.30. Li vir kokê civakî yê dostaniyê derdikeve holê
Dostaniyê ne tenê ev e ku:
“Ez ji te hez dikim.”
bibêje.
Dostaniyê:
“Hebûna te xwediyê bandoreke watedar e li ser jiyana min.”
tê wateyê.
Carinan dostê me agahdariyekê dide me.
Carinan rê nîşan dide.
Carinan xeletiya me dibêje.
Carinan tenêtiya me kêm dike.
Carinan serketina me pîroz dike.
Carinan tiştekî ku em nikarin bibînin dibîne.
Carinan jî bi tu tiştî nekirî tenê li ba me amade dibe.
Xala hevpar a van têkiliyan:
naskirina mirovahiyê ya hevbeş e.
2.31. Ezmûna ewil a dostaniyê û têkiliyên paşê
Mirov ku mezin dibe, ji dervayê têkiliya ku bi kesên xwedîker re daniye derdikeve.
Hevaltî çêdibin.
Zarok hevalên lîstikê peyda dike.
Di serdema ciwaniyê de dostaniyê tevlihevtir dibe.
Dostaniyê di temenê mezinahiyê de:
bi rêya baweriyê,
ezmûna hevpar,
nirxên hevpar,
alîkariyê,
dîroka parvekirî
dikare kûr bibe.
Ji ber vê yekê dostaniyê di demekê de dernakeve holê.
Mirov di tevahiya pêşveçûna civakî de şiyana danîna têkiliyê pêş xistiye.
Ezmûna her mirovekî cuda ye.
Hin dikarin bi hêsanî bawer bikin.
Hin bi dijwarî bawer bikin.
Hin komên hevalên qerebalix hez dikin.
Hin çend dostaniyên kûr tercîh dikin.
Ev ciyawazî beşek ji pirrengiya kesayetiya mirov in.
2.32. Azadî di dostaniyê de
Di dostaniya rast de du mirov xwediyê hev nînin.
Dost:
“Tu malê min î.”
nabêje.
Dost:
“Tu divê bi vî rengî ku ez dixwazim bijî.”
nabêje.
Dost:
“Tu nikarî bi kesî re ji xeynî min bicivê.”
nabêje.
Ev tişt ji dostaniyê pirtir nêzî têkiliyên kontrolê dibin.
Di dostaniya tendurist de:
nêzîkbûn heye,
lê azadî jî heye.
Dilsozî heye,
lê guhdariya kor tune ye.
Parvekirin heye,
lê xwedîtî tune ye.
Rexne heye,
lê biçûkxistin tune ye.
Ev veqetandin di beşên pêş de yên pirtûka me de bi taybetî girîngiyê digirin.
2.33. Mirov fêr dibe ku qadekê ji yê din re veke
Têkilî ku gihîştî dibe, mirov tenê ne:
“Pêdiviya min çi ye?”
dipirse.
“Pêdiviya te çi ye?”
jî dipirse.
Paşê:
“Pêdiviya her duyan çawa dikare bi hev re were bersivandin?”
difikire.
Ev pirsa sêyem pir girîng e.
Çimkî bingeha piştgiriyê li vir e.
Serketina berdewam a aliyekî û têkçûna berdewam a aliyê din dostaniyeke demdirêj çêke.
Di dostaniyê de pêşveçûna hevbeş pêwîst e.
2.34. Fêrbûna civakî ya ku di zarokatiyê de dest pê dike di mezinahiyê de berdewam dike
Mirov her tiştê ku di zarokatiyê de fêr bibe bêyî guhertin di tevahiya jiyana xwe de hilnagire.
Mirov berdewam dike ku fêr bibe.
Hevaltîyên nû,
mamosteyên nû,
pîşeyên nû,
civakên nû,
hevqetandinên bi çandên nû re
dikarin cîhana kesî biguherînin.
Mirovek dikare di zarokatiyê de pir girtî be.
Paşê dikare têkiliyên bi ewle deyne.
Mirovek dikare di zarokatiyê de dijwar fêrî parvekirinê bibe.
Paşê dikare nirxê piştgiriyê fêm bike.
Mirovek dikare di zarokatiyê de tenê koma xwe nas bike.
Paşê dikare bi gelên cuda re hevdîtin bike.
Ji ber vê yekê pêşveçûna mirov vekirî ye.
Ev ji bo veguherîna civakî derfeteke pir girîng e.
2.35. Heke mirov dikare fêr bibe, civak jî dikare fêr bibe
Ji vir em dikarin bigihîjin encameke mezintir.
Heke kesek dikare tevgerên xwe biguherîne, civak jî dikarin biguherin.
Civakek:
ji çanda nakokiyê berbi çanda piştgiriyê,
ji bêbaweriyê berbi baweriyê,
ji dûrxistinê berbi beşdariyê,
ji têkiliyên hêzê yên yekalî berbi hevbeşiyê
dikare veguhere.
Ev veguherîn di şeveqekê de nabe.
Pêwîstiya wê bi pêvajoya dîrokî heye.
Sazî hewce ne.
Perwerde hewce ye.
Rêziknameyên aborî hewce ne.
Guherîna çandî hewce ye.
Lê ji aliyê teorîk ve gengaz e.
Çimkî civak ne zindiyên qerisî ne.
Ji aliyê mirovan ve bi domdarî ji nû ve tên hilberandin.
2.36. Mîmariya nedîtbar a têkiliyên mirovî
Ji bo marangozekî pêwîst e ku girêdanên rast hebin ji bo ku avahiyek li ser piyan bimîne.
Heke hilgirgeheke bi xeletî were girêdan, tevahiya avahî dikare zirarê bibîne.
Civak jî dişibe vê yekê.
Têkiliyên di navbera mirovan de hilgirgehên nedîtbar ên civakê ne.
Bawerî,
dad,
hevbeşî,
رêz,
pêwendî,
piştgirî
hin ji van hilgirgehên nedîtbar in.
Ji ber vê yekê dîtina têkiliyên mirovî tenê wekî pirsgirêkên hestyarî dikare kêm be.
Têkilî xwediyê mîmariyeke civakî ne.
Hevaltiya Jidil ramanek e ku hewl dide vê mîmariya civakî fêm bike.
2.37. Bêyî bingeheke xurt avahiya bilind nayê avakirin
Ka em qatên jorîn ên avahiyekê bifikirin.
Heke bingeh qels be, qatên jorîn çiqas xweş bin ham, avahî di bin xetereyê de ye.
Rewşeke bi vî rengî di têkiliyên mirovî de jî heye.
Bêyî baweriyê dostaniya qels dibe.
Bêyî dostaniyê zimanê biratiyê rûvî dimîne.
Bêyî biratiyê piştgirî dijwar dibe.
Bêyî piştgiriyê armancên hevpar nayên domandin.
Ji ber vê yekê berî ku em derbasî beşên pêş de yên pirtûkê bibin, divê em ezmûnên têkiliyê yên ewil ên mirov fêm bikin.
2.38. Zarok pêşeroja civakê ye; lê zarok tenê “mirovê pêşerojê” nîne
Dema ku em behsa zarokan dikin gelek caran tê gotin:
“Zarok pêşeroja me ne.”
Ev rast e lê kêm e.
Zarok di heman demê de mirovê îro ye.
Wî îro:
ji bo ewlehiyê,
rêzê,
perwerdehiyê,
lîstokê,
xwarinê,
ji bo ku bê hezkirin,
pêwîstiya wî bi bêhnvedanê re heye,
di ewlehiyê de be heye.
Dîtina zarok tenê wekî “çavkaniyeke mirovî” ya ku em ê di pêşerojê de bi kar bînin, xelet e.
Zarok îro jî mirovekî xwedî maf e.
Ev nêzîkatiya bingehê nîzama civakî ya mirov-navendî ye.
2.39. Em çawa nêzî zarok bibin, sibêya civakê ham wisa şekil digire
Ji zarok re:
“Tu bêqîmet î.”
were gotin,
“Tu nikarî tiştekî bizanî.”
were gotin,
“Ramanê te ne girîng e.”
were gotin,
zarok dikare cîhanê cuda algîr bike.
Li hemberî vê yekê:
“Ez li te guh didim.”
“Hesta te girîng e.”
“Tu dikarî xeletiyan bikî.”
“Tu dikarî ji xeletiya xwe fêr bibî.”
“Mafê yê din jî bi qasî yê te girîng e.”
peyvên bi vî rengî dikarin tevkariyê li pêşveçûna hesta berpirsiyariya civakî bikin.
Armanca li vir ne ew e ku zarok bi sînor were erêkirin.
Berevajî vê ew e ku evîn û sînor bi hev re bên avakirin.
2.40. Mirov ewil fêr dibe ku “di nava têkiliyê de hebe”
Mirov xwe bi serê xwe çêke.
Di nava têkiliyekê de mezin dibe.
Di nava zimanekî de mezin dibe.
Di nava çandekê de mezin dibe.
Di nava malbatekê an jî toreke xwedîkirinê de mezin dibe.
Di nava pergaleke aborî de mezin dibe.
Di nava dîrokê de mezin dibe.
Ji ber vê yekê ji bo naskirina ku mirov kî ye, nihêrîna tenê li ser hişê kesane têrê nake.
Pêwîst e ku li derdora wî ham were nêrîn.
Bi kê re dijî?
Bi kê re diaxive?
Ji kê ditirse?
Ji kê re bawer dike?
Ji kê fêr dibe?
Alîkariyê ji kê digire?
Alîkariyê dide kê?
Hemî ev tişt hebûna civakî ya mirov çêdikin.
2.41. Ji têkiliya ewil berbi piştgiriya civakî ve
Ka em nuha vegerin xeta sereke ya pirtûka xwe.
Zarokê ku nû ji dayik bûye:
“Kesek alîkariya min dike.”
ezmûnê dijî.
Ku mezin dibe:
“Ez jî dikarim alîkariyê bidim yê din.”
tê wê xalê.
Paşê:
“Em dikarin alîkariya hev bikin.”
ramana wê derdikeve holê.
Di asta civakî de jî:
“Civakek dikare pêdiviyên hevpar ên endamên xwe bi hev re çareser bike.”
fikra xwe çêdibe.
Di destpêka vê zîncîrê de zarokekî piçûk heye.
Di dawiyê de ham civakeke mezin.
Têkiliya bingehîn a di navberê de:
têkilî û hevbeşî ye.
2.42. Encameke mezin a duyem ji aliyê Hevaltiya Jidil ve
Ev beş ji me re encameke pir girîng dide:
Mirov tê cîhanê wekî kes; lê pêvajoya xwe ya mirovbûnê di nava têkiliyan de dijî.
Ji ber vê yekê pêşveçûna mirov ne tenê biyolojîk e.
Di heman demê de:
psîkolojîk,
civakî,
çandî
pêşveçûnek e.
Mirov axaftinê ji civakê fêr dibe.
Beşeke girîng a tevgeran ji civakê fêr dibe.
Têkiliyên baweriyê dijî.
Parvekirinê fêr dibe.
Sînoran fêr dibe.
Hebûna kesên din nas dike.
Paşê nasnameya xwe pêş dixe.
Bi vî awayî “ez” derdikeve holê.
Lê dema ku “ez” derdikeve holê “tu” ji holê rabe.
Berevajî vê:
Ez tenê di wê gavê de ku ez dikarim fêm bikim ku tu jî hebûyî, dibim ezeke civakî.
2.43. Koka kûr a Hevaltiya Jidil
Koka Hevaltiya Jidil ji dostaniyên ku di temenê mezinahiyê de têne danîn pir kûrtir e.
Kok:
di hewcedariya mirov a bi yê din re,
di bersivandina dengê yê din de,
di avakirina baweriyê de,
di fêrbûna parvekirinê de,
di pêşxistina hevbeşiyê de,
di naskirina hebûna yê din de
tê dîtin.
Ji ber vê yekê ne têrker e ku mirov Hevaltiya Jidil tenê wekî:
“hevaltiya baş”
pênase bike.
Bi awayekî berfirehtir:
Çandeke têkiliyê ye ku li ser naskirina mirovên dervayê wî wekî xwediyên rast û bi qîmet e ava ye.
2.44. Ji têkiliyê berbi civakê, ji civakê berbi gelan ve
Em ê vê ramanê paşê bibin asta civakî.
Heke mirovek bikaribe mafê mirovekî din nas bike,
komek bikaribe hebûna komeke din nas bike,
civakek bikaribe ciyawaziya civakeke din qebûl bike,
gelek bikaribe hebûna gelekî din û îradeya wî ya xwe nas bike,
çanda têkiliyê hêdî hêdî berfireh dibe.
Li vir bê guman dostaniya kesane û têkiliyên siyasî ne yek in.
Lê têgeheke hevpar dikare li ser her duyan were dîtin:
Qebûlkirina yê li hemberî wekî xwedî.
Va ye ev têgeh dê bibe pireke girîng dema ku em di beşên pêş de yên pirtûka xwe de derbasî nîqaşa azadî û mafê çarenûsa gelan bibin.
2.45. Zarok, yek ji ayîneyên herî vekirî yên mirovahiyê ye
Dema ku em li zarokekî dinêrin em dibînin ku mirov çiqasî girêdayî têkiliyê ye.
Lê di heman demê de em dibînin ku mirov çiqasî dikare fêr bibe.
Zarok:
zimanekî fêr dibe,
mirovên nû nas dike,
rêzikan fêr dibe,
lîstokê çêdike,
hevalan peyda dike,
pirsan dike,
li ber radibe,
meraq dike,
xeyal dike.
Ev tiştekî girîng ji me re dibêje:
Mirov ne zindiyek e ku tenê cîhana ku jê re hatiye dayîn hildigire; zindiyek e ku dikare cîhana ku fêr bûye ji nû ve ava bike.
Ji ber vê yekê pêşeroja civakê dikare biguhere.
Çimkî mirov dikare fêr bibe.
2.46. Fêrbûn ne tenê agahdarî ye
Dema ku tê gotin fêrbûn gelek caran:
matematîk,
dîrok,
fen,
ziman
waneyên wekî tên bîra mirovan.
Lê mirov di heman demê de fêr dibe ku têkiliyan deyne.
Fêr dibe ku lêborînê bixwaze.
Fêr dibe ku guh bide.
Fêr dibe ku li bendê bibe.
Fêr dibe ku parve bike.
Fêr dibe ku li ber rabe.
Fêr dibe ku sînor deyne.
Fêr dibe ku rêz li sînorê yê din bigire.
Fêr dibe ku bi serketina yê din re kêfxweş bibe.
Fêr dibe ku alîkariyê bixwaze.
Fêr dibe ku alîkariyê bide.
Hemî van tiştan fêrbûna civakî ne.
Û beşeke girîng a çanda ku Hevaltiya Jidil armanc dike tam li vir çêdibe.
2.47. Xwestina alîkariyê jî beşek ji mirovahiyê ye
Dema ku em behsa piştgiriyê dikin, ramîna tenê li ser dayîna alîkariyê kêm e.
Xwestina alîkariyê jî beşek ji têkiliyên mirovî ye.
Hin mirov dikarin xwestina alîkariyê wekî qelsiyê bibînin.
Lê belê ne gengaz e ku mirov her tiştî bi serê xwe bike.
Xwestina alîkariyê:
naskirina sînorê xwe,
bawerkirina bi şiyana yê din,
danîna têkiliyê
tê wateyê.
Marangozek gava ku pêwîst be alîkariyê ji elektrîkçêker digire.
Cotkarek ji veterîner alîkariyê digire.
Xwendekarek ji mamoste alîkariyê digire.
Mirovê mezin nêrînekê ji hevalê xwe digire.
Ev rewş ne qelsiya mirov, lê belê kapasîteya civakî ya mirov nîşan dide.
2.48. Ferqa di navbera alîkariyê de û kirina bi girêdayî de
Piştgiriya tendurist divê kapasîteya kesî xurttir bike.
Berdewam biryardana li şûna yê din,
destûredaneka ku şiyana kesî ya bi xwe re pêş nekeve,
veguherandina alîkariyê bo amûra kontrolê
piştgiriya tendurist nîne.
Alîkariya rast carinan:
“Ez ê li şûna te bikim.”
nîne,
“Ez ê li ba te bim ji bo ku tu vê bi xwe bikî.”
tê wateyê.
Ev veqetandin bi taybetî di perwerdehiyê, malbatê û pêşveçûna civakî de girîng e.
2.49. Mirov di dema ku pêdiviya wî bi yê din hebe de dikare azad be
Paradokseke girîng li vir heye.
Pêdiviya mirov bi kesên din heye.
Lê ev pêdivî wî neçar nake ku bêazad be.
Berevajî vê azadî, pêwîst dike ku mirov bifikire ka têkiliyên wekhev û dilxwazî çawa têne danîn di cîhaneke ku pêdiviya mirovan bi hev heye de.
Pirsa rast:
“Bila pêdiviya min bi kesî tune be.”
nîne.
Pirsa rastir:
“Em dikarin çawa bijîn di dema ku pêdiviya me bi hev heye de bêyî ku em serdestiyê li ser hev bikin?”
Ev pirs me rasterast dibe beşên pêş de yên pirtûkê.
2.50. Encam: Di wê gavê de ku em tên cîhanê em ne bi tenê ne
Mirov di wê gavê de ku tê cîhanê dikeve nava toreke têkiliyê.
Pêşî xwedîkirin.
Paşê girêdan.
Paşê pêwendî.
Paşê ziman.
Paşê malbat.
Paşê lîstok.
Paşê hevaltî.
Paşê dibistan.
Paşê pîşe.
Paşê civak.
Bi vî awayî cîhana civakî ya mirov hêdî hêdî berfireh dibe.
Ev berfirehbûn tiştekî hînî me dike:
Mirov xwe bi serê xwe hilberîne.
Xwe di nava têkiliyan de pêş dixe.
Ji yê din fêr dibe.
Ji yê din re hîn dike.
Alîkariyê ji yê din digire.
Alîkariyê dide yê din.
Baweriyê ava dike.
Baweriyê winda dike.
Dikare fêr bibe ku ji nû ve bawer bike.
Dostan peyda dike.
Dostaniya xwe diceribîne.
Fêr dibe ku serketina dostê xwe parve bike.
Di dawiyê de dikare hişmendiyeke civakî pêş bixe ku dikare sînorên hebûna xwe derbas bike.
Ji ber vê yekê gênga duyem a mezin a Hevaltiya Jidil ev e:
MIROV DI WÊ GAVÊ DE KU TÊ CÎHANÊ NE BI TENÊ YE.
Mirov di nava têkiliyê de tê cîhê.
Di nava têkiliyê de mezin dibe.
Di nava têkiliyê de fêr dibe.
Di nava têkiliyê de xwe nas dike.
Û rojekê dikare vê fêm bike:
«Jiyana min ne çîroka ku tenê aîdî min e.
Ez di nava cîhana ku ji aliyê mirovên berî min ve hatine hiştin de hatim cîhanê.
Tevgerên min dikarin bandorê li ser cîhana mirovên ku dê piştî min werin jî bikin.»
Ev têgihîştin pirê ewil e ku jiyana kesane bi berpirsiyariya civakî ve girê dide.
Û dema ku ji vê pirê derbas dibe, mirov êdî ne tenê:
“Ez çi dixwazim?”
dipirse.
Dest pê dike ku vê ham bipirse:
“Hebûna min çawa bandorê li ser jiyana kesên din dike?”
Destpêka derbaskirina mirov ji xwe re li vir derdikeve holê.
Û di qonaxa pêş de pirseke pir kûrtir li benda me ye: