HEVALTIYA JI DIL

BEŞA YEKEM: MIROV TENÊ JI BO XWE DIJÎ?

MADDEYA 1: BINGEHA YEKEM A MIROV

1.1. Ez ji ku têm?

Mirov dema tê dinyayê, xwe wekî kesayetekî ji tevahiya civakê cuda nabîne.

Ji bo zarokê nûbûyî cîhan hîn li ser têgehan nehatiye dabeşkirin.

Kategoriyên wekî:

“Ez”,

“tu”,

“em”,

“ew”

bi demê re pêşve diçin.

Zarok mezin dibe, dest pê dike ku bedena xwe, pêdiviyên xwe û mirovên li derdora xwe ji hev cuda bike.

Ji xaleke şûn de:

“Ez.”

dibêje.

Ev peyva piçûk yek ji peyvên herî girîng ên dîroka mirovahiyê ye.

Lewra bêyî “ez”ê nasnameya takekesî nayê avakirin.

Lê heman “ez”, di qonaxeke din de dikare bibe amûreke tunekirina kesên din jî.

Îcar yek ji pirsên girîng ên pirtûka me li vir derdikeve holê:

“Bûyîna ezê û bencilbûn yek tişt in?”

Bersiv:

Na.

1.2. Takekesî ne bencilbûn e

Naskirina pêdiviyên mirov bi xwe ne bencilbûn e.

Parastina bedena xwe...

Anîna ziman a bîr û ramanên xwe...

Diyarnekirina sînorên xwe...

Plansazkirina paşeroja xwe...

Xwestina mafê kedxwe...

Ev hemû beşên xwezayî yên takekesiyê ne.

Bencilbûn ew e ku ramana “hebûna min” bi demê re veguhere vê xalê:

“Hebûna kesên din ji bo min ne girîng e.”

Ji ber vê yekê:

Takekesî = naskirina xwe.

Bencilbûn = danîna xwe li navendê li ser hesabê kesên din.

Ev cudahî ji bo tevahiya pirtûka me girîng e.

Lewra Hevaltiya Ji Dil naxwaze ku mirov xwe tune bike.

Berevajî vê, lêkolîn dike ku mirov pêşî xwe nas bike, paşê bikaribe xwe derbas bike.

1.3. Zarok çima dibêje “a min e”?

Zarokekî biçûk dibe ku nexwaze lîstok bide zarokekî din.

“A min e!”

dibêje.

Dibe ku nexwaze xwarina xwe parve bike.

“A min e!”

dibêje.

Dibe ku nexwaze dayika wî bi zarokekî din re mijûl bibe.

“Dayika min e!”

dibêje.

Dema em van bi hişmendiya mezinan dinirxînin, dibe ku wekî tevgereke bencil xuya bikin.

Lê ji aliyê pêşveçûnê ve, zarok hîn di qonaxa fêrbûna hemû wateyên civakî yên parvekirinê de ye.

Ji bo zarokî di navbera xwedîbûn û nasnameyê de têkiliyeke xurt çêdibe.

“Ev a min e.”

carinan bi rastî ev e:

“Ev beşek e ji cîhana min.”

Ji ber vê yekê, ji bo fêmkirina tevgera xwedîderketinê ya zarokî, pêşî divê li çarçoveya wê ya pêşveçûnê bê nihêrîn.

1.4. Bikaranîna baldar a peyva bencilbûnê

Gotina “Zarokê bencil.”

hêsan e.

Lê ev gotin li şûna ku zarokî diyar bike, dikare wî nîşan bike.

Dibe ku zarok parvekirinê nizanibe.

Lê ev nayê wê wateyê ku ew mirovekî xirab e.

Dibe ku zarok hîn ne xwediyê wê hêzê be ku hestê kesê li hemberî xwe qasî hestê xwe bi hêz binirxîne.

Ji ber vê yekê tişta di pêşveçûna zarok de girîng:

ne nîşankirin (etiketkirin), fêrkirin e.

Li şûna gotina “Tu bencil î.”

gotina “Hevalê te jî dixwaze bilîze.”

pirtir zelalker e.

Bi vî rengî zarok dest pê dike ku hebûna kesê din jî bixe ber çavan.

1.5. Jiyana rizgarî û xwekêşiya parastinê

Bîrdoziya hizirkirina berjewendiya xwe ya mirov aliyekî xwe yê biyolojîk jî heye.

Di birçîbûnê de em xwarinê digerin.

Di tîbûnê de em avê digerin.

Di xeteriyê de em direvin.

Di sermayê de em cihekî lê xwe biparêzin digerin.

Di nexweşiyê de em çareyan digerin.

Hemû ev tevgerên parastina xwe ne.

Ji ber vê yekê:

Parastina xwe ne bencilbûn e.

Mirov bêyî ku jiyana xwe biparêze, nikare jiyana kesekî din jî dirêj biparêze.

Ji ber vê yekê civakbûneke tendurist:

Ne li ser esasê “Xwe bi tevahî birrîn.”,

Lê li ser bingehê “Dema xwe diparêzî, kesê din jî bixe ber çavan” disekine.

1.6. Pêşveçûna hestê “A min”

Hestê xwedîderketinê ne tenê di tiştan de derdikeve holê.

Zarok:

“Lîstoka min.”

dibêje.

Paşê:

“Oda min.”

dibêje.

Piştre:

“Hevalê min.”

dibêje.

Di temenên pêş de:

“Dibistana min.”

“Tîma min.”

“Taxa min.”

“Welatê min.”

aidiyetên berfirehtir dikarin çêbibin.

Li vir pêvajoyeke balkêş heye:

Peyva “a min” bi demê re ji xwedîtiya takekesî dikare veguhere aidiyeta kolektîf.

Lê eger ev aidiyet bi rengekî tendurist pêşve neçe:

Ji ramana “Ya ku a me ye bi qîmettir e.”

dikare veguhere ramana “Ya ku ne ji me ye bêqîmet e.”

Ji ber vê yekê aidiyet dikare hem piştgiriyê û hem jî dûrxistinê çêke.

1.7. Bêyî bencilbûnê piştgirî nabe

Di nihêrîna pêşîn de bencilbûn û piştgirî wekî dijminê hev xuya dikin.

Lê li vir xaleke hûr heye.

Mirov pêşî fêr dibe ku xwe wekî takekesekî nas bike.

“Pêdiviyên min hene.”

“Hestên min hene.”

“Sînorên min hene.”

Mirovê ku dikare van bibêje bi demê re:

“Pêdiviyên kesên din jî hene.”

“Hestên kesên din jî hene.”

“Sînorên kesên din jî hene.”

dikare bibêje.

Yanî ji bo ku mirov bikaribe kesê din fêm bike, divê pêşî bencilbûneke tendurist ku xwe nas dike pêş bikeve.

Ji ber vê yekê:

“Ez”a tendurist ne dijminê “em”a tendurist e.

Berevajî vê, yek ji bingehên wê ye.

1.8. Bencilbûn kengê dibe pirsgirêk?

Bencilbûn, dema mirov berjewendiya xwe bi domdarî dixe pêşiya mafên kesên din, dibe pirsgirêkeke civakî.

Bo nimûne:

“Bila ez qezenc bikim, bila kesê din çi dibe bila bibe.”

“Mafê min girîng e, yê wî ne girîng e.”

“Eger pêdiviya min hebe ez pêdiviya kesekî din nafikirim.”

“Eger ez xurt bim ez dikarim tiştê ku ez dixwazim bikim.”

ramanên wiha dikarin têkiliyan xera bikin.

Li vir pirsgirêk êdî ne tenê pêdiviya takekesî ye.

Pirsgirêk ev e:

halê nehesibandina hebûna kesên din e.

1.9. Berjewendiya xwe ya tendurist

Fikrandina berjewendiya xwe ya mirov nayê wê wateyê ku ew bi tevahî were rakirin, û ne jî pêwîst e ku bê rakirin.

Mirov dixebite lewra dixwaze bijî.

Têdikoşe lewra pêdiviyên wî hene.

Pere qezenc dike lewra dixwaze jiyana xwe bidomîne.

Malî çêdike lewma dixwaze penagehek hebe.

Çandiniyê dike lewma dixwaze xwe xwedî bike.

Perwerdehiyê digire lewma dixwaze pêşve biçe.

Van hemûyan berjewendiya xwe di nava xwe de dihewînin.

Lê berjewendiya xwe dikare du formên cuda hebe:

“Ez qezenc bikim, tu winda bike.”

û

“Ez qezenc bikim, tu jî qezenc bike.”

Aliyê civakî yê Hevaltiya Ji Dil forma duyemîn lêkolîn dike.

1.10. Mantiqê serketin-têkçûnê

Di têkiliyên mirovan de hin rewş dikarin wekî lîstika sifir-berhev werin fêmkirin.

Tê fikirîn ku eger kesek qezenc dike, yê din winda dike.

Ev bi taybetî di jîngehên pêşbaziyê de tê dîtin.

Kursiyek heye.

Yekemîn wê tenê kesek be.

Xelatek heye.

Kesek wê bistîne.

Derfeteke kar heye.

Kesek wê bê hilbijartin.

Di rewşên wiha de pêşbazî bêguman dikare çêbibe.

Lê hemû qadên jiyanê ne lîstika sifir-berhev in.

Bidestxistina zanînê ya mirovekî zanîna kesê din kêm nake.

Serketina hevalê mirovekî nirxê wî bixwe kêm nake.

Bilindbûna asta perwerdehiyê ya civakê dikare ji bo her kesî derfetên nû çêbike.

Li vir:

serketin-serketin

mantiq derdikeve holê.

1.11. Bencilbûn di hevaltiyê de

Di hevaltiyê de bencilbûn dikare bêtir xuya bibe.

Lewra hevaltî nêzîkbûnê dixwaze.

Çiqas nêzîkbûn zêde bibe, bendewarî jî dikarin zêde bibin.

“Divê ji bo min vê bike.”

“Divê min bixe pêş.”

“Divê aliyê min bigire.”

“Divê piştgiriyê bide serketina min.”

bendewariyên weha bi demê re dikarin hevaltiyê zehmet bikin.

Hevaltî hevkariyê dixwaze.

Lê hevkarî:

“Min ev ji te re kir, tu jî mecbûr î heman tiştî ji min re bikî.”

ne jimartineke mekanîkî ye.

Di hevaltiya rastîn de hevkarî carinan bi awayên cuda pêk tê.

Rojekê yek dide.

Rojeke din yê din dide.

Yek pere dide.

Yê din kedê dide.

Yek moral dide.

Yê din zanyariyan dide.

Yek di dema zehmet de li ba ye.

Yê din di demeke din de piştgiriyê dide.

1.12. Zarok çawa fêrî parvekirinê dibe?

Parvekirin piranî bi fermanên rasterast nayê fêrkirin.

Zarok bi temaşekirina tevgerên li derdora xwe fêr dibe.

Eger li malê mirov alîkariya hev bikin...

Dayik û bav rêzê li keda hev bigirin...

Bira û xwişk bikaribin bi hev re parve bikin...

Zarok dikare bibîne ku parvekirin ne tenê qanûnek e, şêwazekî jiyanê ye.

Ji ber vê yekê beşeke mezin a tevgerên civakî:

mînakgirtin + ezmûn + dubarekirin

bi rêya wê pêşve diçin.

1.13. Parvekirina bi zorê

Ji zarok re bi domdarî gotina:

“Bide!”

“Parve bike!”

“Tu mezin î.”

“Tu mecbûr î bidî.”

carinan parvekirinê ji tevgera hezkirinê derdikeve û dike ferzkirin.

Tiştê ku li vir girîng e, nîşandana pêdiviya kesê din a ji bo zarokî ye.

“Hevalê te jî dixwaze bilîze.”

“Heke tu bixwazî hûn dikarin bi hev re bilîzin.”

“Dema tu xelas bikî tu dikarî bidî wî.”

vebijarkên weha hevkariyê fêrî zarokî dikin.

Lê rakirina hemû sînorên zarokî jî ne rast e.

1.14. Xwedîbûn û parvekirin

Mirov dikare xwedî tiştekî be û dîsa jî parve bike.

Ev her du tevger ne dijminên hev in.

Xwedîbûna xaniyê xwe yê mirovekî ne li dijî alîkariya kesekî din e.

Xwedîbûna pereyê xwe yê mirovekî ne li dijî çêkirina piştgiriyê ye.

Xwedîbûna erdê xwe yê mirovekî ne li dijî tevlêbûna hilberîna hevpar e.

Pirsgirêk ne xwedîbûn e:

gelo tiştên te hene te dibin ser înkarkirina hebûna kesê din an na.

1.15. Xwedîtiya mal û milk û civak

Xwedîtî di civakên mirovan de bi awayên cuda hatiye rêkxistin.

Qadên bikaranîna takekesî...

Xwedîtiya malbatê...

Qadên bikaranîna hevpar...

Çavkaniyên civakê...

Çavkaniyên giştî...

Xwedîtiya kooperatîfê...

modelên cuda dikarin hebin.

Pirsxuyaniya civakî li vir ev e:

“Mirov çima dixwaze xwedî be?”

û pişt re:

“Hestê xwedîbûnê kengê bi jiyana hevpar re li hev nake?”

pirs e.

Ev pirs ne tenê bi aboriyê re, bi psîkolojiya mirovan re jî têkildar in.

1.16. Berhevdane kengê dest pê dike?

Zarok mezin dibe, mirovên li derdora xwe yên din dibîne.

“Lîstoka wî xweştir e.”

“Cilê wî xweştir e.”

“Bisiklêta wî heye.”

ramanên wiha dikarin derkevin holê.

Ev berhevdane alîkariya zarokî dikin ku cîhana civakî fêm bike.

Lê berhevdana domdar dikare bibe sedem ku kes nirxê xwe bi ser tiştên ku yên din hene diyar bike.

Bi vî rengî:

pirsa “Ez kî me?”

cihê xwe dide pirsa “Gelo ez ji wî çêtir im?”

Ev guherîn ji bo têkiliyan girîng e.

1.17. Nirx û serdestî ne yek tişt in

Ji bo mirovekî biqîmet be ne hewce ye ku ji kesekî din serdesttir be.

Marangozek dikare ji marangozekî din cuda be.

Mamosteyek dikare ji mamosteyekî din cuda be.

Gundiyek dikare ji gundiyekî din cuda be.

Hunerberek dikare ji hunerberekî din cuda be.

Cudahî bixweber nayê wateya serdestiyê.

Ramana nirxê mirovan bi tenê bi rêzkirinê:

pirsa “Yekemîn kî ye?”

dixe navenda jiyanê.

Lê Hevaltiya Ji Dil pirseke din dipirse:

“Em dikarin bi hev re çi hilberînin?”

1.18. Du rûyên pêşbaziyê

Pêşbazî her tim ne neyînî ye.

Pêşbaziya tendurist dikare mirov pêşve bibe.

Werzişvanek dikare ji performansa yekî din îlhamê bigire.

Xwendekarek dikare ji serketina hevalê xwe motîve bibe.

Ustad dikare teknîka ustadekî din bibîne û xwe pêşve bibe.

Li vir:

“Wî serket, ez jî dikarim serkeftî bibim.”

ramana heye.

Pirsgirêk ew e ku pêşbazî veguhere:

“Bila ew nebe serkeftî.”

xalê.

Di vê rewşê de pêşbazî dikare piştgiriyê parçe bike.

1.19. Cudahiya di navbera çavnebarî û hesûdiyê de

Ev cudahî paşê di yek ji beşên girîng ên pirtûka me de dê were berfirehkirin.

Ji bo niha em cudahiya bingehîn diyar bikin.

Çavnebarî:

“Tişta xweşik ku yê wî heye bila a min jî hebe.”

Hesûdî:

“Tişta ku yê wî heye bila li cem wî tune be.”

Çavnebarî dikare mirov bikişîne ser xebatê.

Lê hesûdî dikare veguherîne lêgerîna rehetbûna ji windakirina kesê din.

Ji ber vê yekê ev e ku mirov kêmasiya xwe çawa şîrove dike girîng e.

1.20. Serketina kesê din çima carinan diêşîne?

Mirov xwe bi kesên din re dide ber hev.

Bi taybetî:

 * heman koma temen,

 * heman pîşe,

 * heman tax,

 * heman dibistan,

 * heman malbat,

 * heman hawîrdora civakî

serketinên mirovan ên li nav de dikarin rasterast bibin mijara berhevdana rasterast.

Serketina mirovekî dûr û gihîştina wî zehmet carinan dikare bêtir razber bimîne.

Lê serketina kesê li nêzîkî wî:

“Ez çima nekarîbûm?”

pirsê rasterast derdikeve holê.

Ev pirs dikare biçe du aliyan.

Ya yekem:

“Divê ez jî bixebitim.”

Ya duyem:

“Ew çima di rewşeke çêtir de ye?”

Rêya yekem vediguhere pêşveçûnê, lê ya duyem vediguhere berhevdana nätendurist.

1.21. Nirxa kesayetiyê

Girîng e ku mirov xwe biqîmet hîs bike.

Lê kes eger nirxa xwe bi domdarî bi rêzkirina derve ve girê bide, dikare nazik bibe.

“Eger ji min dewlemendtir e, biqîmettir e.”

“Eger ji min navdartir e, biqîmettir e.”

“Eger ji min xurttir e, biqîmettir e.”

ramanên wiha mirov dikişînin berberîkirina domdar.

Lê belê nirxa mirov ne tenê bi:

pere,

mesûbiyet,

navdarî,

hêz

ve nayê diyarkirin.

1.22. “Mafê min” û “tenê mafê min”

Li vir cudahiyeke girîng heye.

Gotina “Mafê min heye.”

tendurist e.

Gotina “Tenê mafê min heye.”

dikare mafê kesê din tune bihesibîne.

Hişmendiya mafê takekesî:

“Mafê min biparêze.”

dibêje.

Bencilbûn:

“Ji bo mafê xwe mafê kesê din tune bike.”

dikare bibêje.

Lê Hevaltiya Ji Dil qadeke sêyemîn vedike:

“Dema em mafê min diparêzin, bila em a te jî biparêzin.”

1.23. Rrola empatiyê li dijî bencilbûnê

Dema mirov fêm dike ku cîhana hundirîn a kesê li hemberî wî jî heye, sînorên bencilbûnê derdikevin holê.

Mirovê ku dibêje “Ez diêşim.”

bi demê re:

“Tu jî diêşî.”

dikare bibêje.

Mirovê ku dibêje “Ez ditirsim.”

dikare fêr bibe ku bibêje:

“Tu jî dikarî bitirsî.”

Va ye empati li vir dikeve dewrê.

Empati ew e ku mirov ji navenda xwe derkeve û bixwaze ezmûna mirovekî din fêm bike.

Ev mijar di maddeyên me yên din de dê bêtir were girtin.

1.24. Ji “ez”ê ber bi “tu”yê ve

Qonaxeke girîng di civakbûna mirov de:

Derbasbûna ji “ez”ê bo “tu”yê ye.

Zarok pêşî:

“Ez birçî me.”

dibêje.

Paşê:

“Tu birçî yî?”

dikare bipirse.

Pêşî:

“Lîstoka min e.”

dibêje.

Paşê:

“Tu jî dikarî bilîzî.”

dikare fêr bibe ku bibêje.

Ev guhertina piçûk bi rastî veguhereke mezin a hişmendiyê ye.

Lewra zarok êdî fêm dike ku cîhan ne tenê ji pêdiviyên wî pêk tê.

1.25. Ji “tu”yê ber bi “em”ê ve

Qonaxa din:

“Em.”

e.

“Ez û tu.”

bi hev re:

“Em.”

dibin.

Hevaltî li vir derdikeve holê.

Lîstoka hevpar li vir derdikeve holê.

Hilberîna hevpar li vir derdikeve holê.

Armanca hevpar li vir derdikeve holê.

Formên ewil ên civakê jî ji van cure ezmûnên “em”ê xwedî dibin.

1.26. Xeteriya hestê “em”ê

Lê belê “em” ne her tim erênî ye.

Hestê “em”ê:

“Yê ku ne ji ne me ye dijmin e.”

eger bi vî rengî were avakirin, dûrxistinê çêdike.

Ji ber vê yekê “em”a tendurist:

“Em bi hev re ne.”

divê bibêje.

“Em”a nätendurist:

“Em serdest in.”

dikare bibêje.

Ev cudahî di beşên pêş de dema ku gel û azadî tên nîqaşkirin dê pir girîng be.

1.27. Ji malbatê ber bi civakê ve

Zarok pêşî malbata xwe fêr dibe.

Paşê koma hevalan fêr dibe.

Paşê taxê.

Dibistanê.

Pîşeyê.

Civakê.

Çandê.

Komên mirovan ên berfirehtir.

Di vê pêvajoyê de hestê “em”ê dikare bi domdarî berfireh bibe.

Yekem “em”:

dayik + zarok

dibe.

Paşê:

malbat

Paşê:

koma hevalan

Paşê:

tax

Paşê:

civak

Paşê:

gel

û dikare heta ramana mirovahiyê ya berfireh bigihîje.

1.28. Formên civakî yên bencilbûnê

Bencilbûn ne tenê di navbera takekesan de heye.

Sazî jî dikarin tevgerên ku tenê berjewendiyên xwe diparêzin pêşve bibin.

Kom jî dikarin bikin.

Şîrket jî dikarin bikin.

Avahiyên siyasî jî dikarin bikin.

Dewlet hemî dikarin berjewendiyên xwe bixin pêş.

Pirsxuyaniya civakî ya li vir ev e:

Têkiliya di navbera bencilbûna takekesî û berjewendiya sazûmanî de çawa tê avakirin?

Lewra mirov ne bi tenê tevdigerin, û sazî jî ne ji mirovan serbixwe ne.

1.29. Bencilbûna kolektîf

Dema komek:

“Berjewendiya me ji her tiştî girîngtir e.”

dibêje, bencilbûna takekesî dibe kolektîf.

Di vê rewşê de mirov dikare berjewendiya koma xwe ji mafên kesên din bilindtir bibîne.

Bi vî rengî:

Bencilbûna “ez”ê → vediguhere bencilbûna “em”ê.

Ji ber vê yekê ne bes e ku tenê bencilbûna takekesî were derbaskirin.

Her wiha divê civak jî berjewendiyên xwe bi awayekî ku mirovahiya kesên din tune neke rêk bixin.

1.30. Hevaltiya Ji Dil çima li vir girîng e?

Îdiya bingehîn a Hevaltiya Ji Dil tam li vir derdikeve holê.

Hevaltiya rastîn nirxa mirovekî bi windakirina kesê din ve girê nade.

Heval:

“Eger tu serkeftî bibî ez winda dikim.”

nabêje.

Li şûna wê:

“Serketina te ne windakirina min e.”

dikare bibêje.

Ev raman alîkariya mirov dike ku ji navenda xwe derkeve.

1.31. Pîrozkirina serketina heval

Karîna pîrozkirina serketina hevalê xwe bi dilpakî ji aliyê mirov ve jêhatineke civakî ya girîng e.

Lewra li vir mirov egoya xwe ji bo demekê dixe paşerojê.

Li şûna pirsa “Ez çima ne?”

dikaribe bibêje:

“Ez ji bo te şa dibim.”

Ev tevgera ku piçûk xuya dike, yek ji binesaziyên psîkolojîk ên piştgiriya civakî ye.

1.32. Fêrbûna ji serketina kesê din

Serketina heval ne tiştek e ku tenê bê pîrozkirin.

Di heman demê de dikare bibe ezmûnek ku ji jê were fêrbûn.

Tu dikarî bipirsî:

“Te ev çawa ser xist?”

Tu dikarî bibêjî:

“Tu dikarî ji min re jî fêr bikî?”

Tu dikarî bifikirî:

“Em dikarin bi hev re tiştekî mezintir bikin?”

Bi vî rengî serketina kesê din ji xeteriyê derdikeve.

Vediguhere çavkaniya zanînê.

1.33. Parvekirina zanînê

Zanîn çavkaniyeke balkêş e.

Dema mirovekî zanîna xwe dide kesekî din, zanîna wî kêm nabe.

Berevajî vê, zanîna her du kesan dikare bibe yek.

Ji ber vê yekê zanîn:

Dema tê parvekirin zêde dibe.

çavkaniyeke civakî ye.

Ji bo Hevaltiya Ji Dil ev gelekî girîng e.

Lewra hevaltî ne tenê alîkariya madî ye:

parvekirina zanînê

jî dikare bibe.

1.34. Ked û parvekirin

Heman tişt ji bo kedê jî dikare bi awayên cuda mere fikirîn.

Dema ustadekî pîşiya xwe fêrî ustadekî din dike, ustalika wî tune nabe.

Dema gundiyek rêbaza çandiniya xwezayî fêrî gundiyekî din dike, zeviya wî biçûk nabe.

Dema marangozek teknîka xwe bi marangozekî din re parve dike, marangozî winda nabe.

Berevajî vê, zanîna civakî mezin dibe.

Ji ber vê yekê:

Parvekirin ne her tim kêmabûn e.

Carinan parvekirin zêdebûn e.

1.35. Ji bencilbûnê ber bi berjewendiya hevpar ve

Mirov berjewendiya xwe difikire.

Ev tiştekî xwezayî ye.

Lê mirov bi demê re dikare vê keşf bike:

Hin berjewendî dikarin bibin berjewendiya hevpar.

Ez ava paqij dixwazim.

Tu jî ava paqij dixwazî.

Ew jî ava paqij dixwaze.

Wê demê ava paqij ne tenê berjewendiya min e.

Dibe berjewendiya civakî.

Ez riya ewle dixwazim.

Tu jî riya ewle dixwazî.

Wê demê ewlehiya rê dibe berjewendiya hevpar.

Ez xwarina tendurist dixwazim.

Tu jî dixwazî.

Wê demê hilberîna xwezayî û ewle dikare bibe berjewendiya hevpar.

1.36. Berjewendiya hevpar û piştgirî

Naskirina berjewendiya hevpar bingehê piştgiriyê xurt dike.

Lewra mirov:

“Ez bi tenê nikarim bikim.”

dibêje.

Mirovên din jî:

“Em jî bi tenê nikarin bikin.”

dikarin bibêjin.

Paşê:

“Wê demê em bi hev re bikin.”

fikra derdikeve holê.

Gelek saziyên civakê formên pêşveçûyî yên vê ramana hêsan in.

1.37. Mantiqê kooperatîfê

Ramana kooperatîfê ji aliyê vê ve girîng e.

Erdê mirovekî ku xwediyê wê ye dikare hebe.

Sermayeya kesekî din dikare hebe.

Keda kesekî din dikare hebe.

Zanîna birêvebirinê ya kesekî din dikare hebe.

Dema ku bi tenê tên dîtin ev çavkanî dikarin sînorkirî bin.

Dema ku tên ba hev kapasîteya hilberînê dikare zêde bibe.

Li vir:

“Çavkaniya min + çavkaniya te = hilberîna hevpar”

mantiq çêdibe.

Ev, bencilbûnê bi tevahî rake, nake.

Lê hewl dide ku berjewendiyên takekesî bi berjewendiya hevpar re li hev bîne.

1.38. Lihevanîna berjewendiyan

Di civakê de ne mumkun e ku her kes heman tiştî bixwaze.

Pêdiviyên mirovan,

jêhatiniyên wan,

armancên wan,

kêfên wan,

pîşeyên wan,

baweriyên wan

ji hev cuda ne.

Hewldana ji holê rakirina van cudahiyan bi tevahî ne rast e.

Pirsgirêka sereke ev e:

rêkxistina berjewendiyên cuda bi awayê ku bikarin bi hev re bijîn

dikare bibe.

Ev jî me dibe ser huqûq, siyaset, aborî û peymana civakî.

1.39. Bencilbûn û azadî

Carinan bencilbûn û azadî bi hev têne tevlîhevkirin.

Ramana “Ez azad im, ez çi bixwazim dikim.”

tenê aliyekî azadiyê dibîne.

Lewra azadiya mirov nayê wateya mafê tunekirina jiyana kesê din bi tevahî.

Eger ez azad im tu jî azad î.

Eger mafê min heye mafê te jî heye.

Ji ber vê yekê azadî:

ne tenê vekirina qadê ji bo xwe ye, lê her wiha hiştina qadê ye ji bo kesê din.

1.40. Pêngava ewil a derbaskirina xwe

Dema mirov dest pê dike ku xwe derbas bike:

Li kêleka pirsa “Ez çi dixwazim?”

pirsa “Mirovê din çi dixwaze?”

dîne.

Paşê:

dikare derbasî pirsa “Em bi hev re çi dixwazin?” bibe.

Va ye li vir hişmendiya takekesî dest pê dike ku ber bi hişmendiya civakî ve bi pêş ve biçe.

1.41. Mirov çima tenê ji bo xwe nikare bijî?

Bi rastî mirov tevî ku hewl bide jî ku bi tenê ji bo xwe bijî, pêdiviya wî bi kesên din heye.

Ji bo hilberîna xwarina xwe dibe ku pêdiviya wî bi zanîna kesên din hebe.

Ji bo çêkirina malî dibe ku pêdiviya wî bi keda kesên din hebe.

Ji bo fêrbûna ziman pêdiviya wî bi civakê heye.

Ji bo mezinandina zarokan pêdiviya wî bi civakê heye.

Dema nexweş dikeve pêdiviya wî bi zanîna kesên din hebe.

Ji ber vê yekê jiyana mirov ji aliyê xwezayê ve têkildar e.

Mirov:

“Ez bi tenê heyî me.”

bibêje jî di piraniya jiyana xwe de keda kesên din bi kar tîne.

1.42. Keda nedîtbar

Li pişt gelek tiştên ku em sibehê bi kar tînin kedeke nedîtbar heye.

Elektrîk...

Av...

Rê...

Telefon...

Înternet...

Xwarin...

Cil...

Mal...

Veguhastin...

Van hemûyan encama keda gelek mirovan in.

Ji vê aliyê ve dema tê nihêrîn jiyana mirovê nûjen toreke mezin a hevkariya civakî ye.

Mirov piranî vê yekê nabîne.

Lê dema ev tor xera dibe civak vê yekê yekser hîs dike.

1.43. Civak toreke girêdayîtiya dualî ye

Mirov serbixwe ye.

Lê di heman demê de girêdayî ye.

Ev ne nakokî ye, taybetmendiyeke xwezaya civakî ya mirov e.

Mirov dikare biryarên xwe bide.

Lê ji bo domandina jiyana xwe pêdiviya wî bi kesên din heye.

Ji ber vê yekê:

Takekesî + girêdayîtiya dualî

divê bi hev re werin fikirîn.

1.44. Takekesê tendurist, civaka tendurist

Ji bo ku civak tendurist be ne hewce ye ku takekes bi tevahî tune bibe.

Berevajî vê:

kesên ku bi xwe bawer in,

sînorên xwe dizanin,

mesûdiyetê digirin ser xwe,

dikarin guh bidin kesê din,

berjewendiya xwe bi mafê kesê din re hevseng dikin

pêdivî bi takekesên wiha heye.

Ji ber vê yekê Hevaltiya Ji Dil:

ne helandina takekesî, lê gihandina takekesî

li ser tê avakirin.

1.45. Gihandina bencilbûnê

“Ez”ê ku gihîştiye dikare wiha bibêje:

“Pêdiviyên min hene.”

“Pêdiviyên te jî hene.”

“Mafên min hene.”

“Mafên te jî hene.”

“Ez dixwazim azad bim.”

“Ez dixwazim tu jî azad bî.”

Va ye di vê xalê de azadiya takekesî û piştgiriya civakî nêzîkî hev dibin.

1.46. Veguhertina bencilbûnê

Ne mecbûr e ku mirov berjewendiya xwe bi tevahî tune bike.

Tiştê ku girîngtir e veguhertina wê ye.

Li şûna “Bila ez qezenc bikim.”

“Bila em bi hev re qezenc bikin.”

Li şûna “Bila ez di ewlehiyê de bim.”

“Bila em bi hev re di ewlehiyê de bin.”

Li şûna “Bila ez azad bim.”

“Bila her kes bikaribe azadiya xwe bijî.”

ramana dikare pêşve biçe.

Ev ne devjêberdana mirov e ji xwe.

Xistina xwe ye di nava têkiliyeke berfirehtir de.

1.47. Astengiya psîkolojîk a Hevaltiya Ji Dil

Ji aliyê Hevaltiya Ji Dil ve astengiya ewil a mezin ev e:

“Hebûna min û hebûna te ne mecbûr in ku dijminê hev bin.”

Ev hevok piçûk xuya dike.

Lê ji aliyê civakî ve guhertineke mezin dihewîne.

Lewra mirov dema ku dev ji dîtina kesê din wekî xeterî berdide, hevkarî mumkun dibe.

1.48. Bilindbûna hevpar di hevaltiyê de

Du heval dikarin bi hev re fêr bibin.

Bi hev re hilberînin.

Hev û du pêşve bibin.

Di qada ku yek lê bi hêz e yê din dikare fêr bibe.

Di qada ku yê din lê bi hêz e yek dikare fêr bibe.

Bi vî rengî hevaltî ji qada pêşbaziyê derdikeve û:

vediguhere qada pêşveçûna dualî.

Ev yek ji taybetmendiyên girîng ên Hevaltiya Ji Dil e.

1.49. “Ez” winda nabe

Xaleke girîng a ku divê neyê tevlihevkirin li vir heye.

Hevaltiya Ji Dil:

“Bila ez tune bibim.”

nabêje.

“Bila takekes di nava civakê de bihele.”

nabêje.

“Bila mirov pêdiviyên xwe ji bîr bike.”

nabêje.

Berevajî vê:

“Ez heme; tu jî heyî.”

dibêje.

Paşê:

“Hebûna her duyan jî biqîmet e.”

dibêje.

Piştre:

“Em dikarin bi hev re tiştekî mezintir çêbikin.”

dibêje.

1.50. Veguhertina mezin a ewil

Yek ji guhertinên girîng di pêşveçûna mirov de:

Derbasbûna ji “a min” ber bi “a me” ve ye.

Lê ev derbasbûn bi zorê pêk nayê.

Bi perwerdehiyê,

bi ewlehiyê,

bi hezkirinê,

bi empatiyê,

bi ezmûnê,

bi berpirsiyariyê,

bi piştgiriyê

pêşve diçe.

Zarok parvekirinê fêr dibe.

Ciwan hevkariyê fêr dibe.

Mezin girtina berpirsiyariyê fêr dibe.

Civak rêkxistina berjewendiyên hevpar fêr dibe.

Mirovahî jî dikare ramana jiyaneke hevpar a berfirehtir pêşve bibe.

1.51. Mirov dikare xwe derbas bike?

Erê.

Lê derbaskirina xwe:

“Ez êdî xwe nafikirim.”

nayê wateya wê.

Zêdetir ev e:

“Dema ez xwe difikirim ez dikarim te jî bifikirim.”

dibe.

Paşê:

“Dema ez te difikirim ez dikarim civakê jî bifikirim.”

Û piştre:

“Dema ez azadiya gelê xwe difikirim ez dikarim azadiya gelên din jî bifikirim.”

Ev raman di beşên pêş ên pirtûka me de bi rengekî berfirehtir dê were girtin.

1.52. Ji bencilbûnê ber bi biratiyê ve

Danîna “tunekirina xwe” rasterast li hemberî bencilbûnê ne rast e.

Bersiva tenduristtir:

naskirina dualî

dikare bibe.

Ez te nas dikim.

Tu min nas dikî.

Ez mafê te nas dikim.

Tu mafê min nas dikî.

Ez ne dijminê serketina te me.

Tu serketina min wekî xeterî nabînî.

Ev naskirina dualî bi demê re dikare hestê biratiyê xurt bike.

1.53. Biratî çi diguherîne?

Biratî:

“Tu ez î.”

nayê wateya wê.

Zêdetir:

“Tewqî tu cuda bî jî ez hebûna te qebûl dikim bi qasî hebûna xwe rast.”

dibe.

Biratî ne tunekirina cudahiyan e, parvekirina piştgiriya di nava cudahiyan de ye.

1.54. Ber bi piştgiriya civakî ve

Dema pêbawerî û hevaltiya di navbera takekesan de bo têkiliyên berfireh tên veguhestin, bingeha piştgiriya civakî dikare çêbibe.

Mirovek pirsgirêka cîranê xwe girîng dibîne.

Cîran pirsgirêka taxa xwe girîng dibînin.

Tax pirsgirêka civakê girîng dibîne.

Civak pirsgirêka civaka berfireh girîng dibîne.

Bi vî rengî:

hestê takekesî → dibe tevgera civakî.

1.55. Prensîba bingehîn a Hevaltiya Ji Dil

Prensîba bingehîn a ku em dikarin ji vî beşî derxînin ev e:

Xwe biparêze; lê xwe neke navenda tenê ya cîhanê.

Mafê xwe biparêze.

Lê mafê kesê din hemî nas bike.

Serketina xwe bixwaze.

Lê ji serketina kesê din netirse.

Azadiya xwe bixwaze.

Lê azadiya kesê din tune neke.

Civaka xwe hez bike.

Lê hebûna civakên din înkar neke.

Va ye ev nêzîkatî:

forma gihîştî ya derbasbûna ji “ez”ê bo “em”ê ye.

1.56. Encam: Bencilbûna ewil, bencilbûna tendurist e

Em vegerin ser pirsa ku me li destpêka vî beşî pirsî:

Gelo mirov ji dayikê ve bencil e?

Ne mumkun e ku mirov bi bersiveke yek-peyvî bersiva vê pirsê bide.

Mirov ji dayikê ve ji bo pêkanîna hin pêdiviyên xwe hatiye sêwirandin.

Tevgerên parastinê hene.

Meyla parastina bedena xwe heye.

Pêdiviyên xwe tîne ziman.

Lê ji van rasterast:

“Mirov zindiyekî bencil e.”

derxistina encamê ne rast e.

Lewra mirov di heman demê de:

dikare têkiliyê deyne,

dikare alîkariyê bike,

dikare empatiyê bike,

dikare hevkariyê bike,

dikare parve bike,

dikare fedakariyê bike,

dikare bi serketina kesê din şa bibe,

dikare armancên hevpar pêşve bibe.

Ji ber vê yekê çîroka mirov ne tenê çîroka bencilbûnê ye.

Çîroka mirov:

çîroka hebûna civakî ye ku dikare ji bencilbûnê ber bi têkiliyê ve, ji têkiliyê ber bi hevkariyê ve, ji hevkariyê ber bi piştgiriya civakî ve pêşve bibe.

1.57. BER BI HEVALTIYA JI DIL VE

Girêdana ewil me girêda jiyanê.

Pêbaweriyê me girêda têkiliyê.

Hestê “ez”ê me kir takekes.

Lê ne mecbûr e ku mirov li vir bisekine.

Mirov:

Ez → Tu → Em

dikare bide destpêkirina rêwîtiyê.

Di vê rêwîtiyê de hêza mezin a din:

EMPATE YE.

Lewra dema ku mirov tenê bi zanîna hebûna xwe têra xwe dibîne, di cîhana “ez”ê de dimîne.

Dema ku dest pê dike fêm bike ku cîhana hundirîn a kesê din hemî heye, deriyekî nû vedibe.

Êdî pirs ne ev e tenê:

“Ez çi dixwazim?”

Pirsa nû ev e:

“Tu çi hîs dikî?”

Û va ye cihê ku mirov ji navenda xwe derdikeve û dest pê dike li cîhana mirovekî din binêre li vir e.