Iraklı Kürtler ile iki gün
894 Okunma, 0 Yorum
Cengiz Çandar - Referans
Ekrem Fildişi

 
Kerim Sincari, New York Times muhabirinin Türkiye-Irak Kürdistanı ilişkilerinin geldiği noktaya ilişkin sorduğu soruya, gözlerini "boğaz"a doğru çevirerek "Bir yıl önce bugün burada bu durumda olacağımızı düşünemezdik" karşılığını verdi.
İstanbul'da Swissotel'de iki gün üst üste Amerikan düşünce kuruluşu Atlantic Council, Columbia Üniversitesi, American University ve Norveç Dışişleri'nin desteği ile toplanan "İleriye Uzanan Yol: Türkler ve Iraklı Kürtler Arasında İlerlemeyi Pekiştirmek" başlıklı toplantının Iraklı Kürt katılımı gerçekten çarpıcıydı.
Bir hafta önce Barham Salih başkanlığında kurulan yeni Kürdistan bölge hükümetinin aralarında İçişleri Bakanı Kerim Sincari ile Petrol Bakanı Dr. Ashti Hawrami'nin de bulunduğu 5 bakanı, bunlara ek olarak Başkanlık Divanı Başkanı yani Mesut Barzani'nin sağ kolu Dr. Fuad Hüseyin, ayrıca tüm Irak'ın en önemli petrol otoritelerinden Halit Salih, Celal Talabani'nin yanında yakın zamana kadar Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreteri konumunda bulunan Kamran Karadaghi, Irak Kürdistanı'nın üç merkezi Erbil, Süleymaniye ve Dohuk'un ticaret odası başkanları ve üç kentin üniversitelerinin rektörleri.
Böylesine güçlü Irak Kürt katılımına, Türk tarafı "asimetrik" bir konumdaydı. Tek bir yetkili Türk'ün bulunmadığı, içinde benim de yer aldığım bir grup Türk.
Bunun nedenleri çeşitli. Resmi Türkiye, bu toplantının başını çeken ve nisan ayında Washington'da ilkini düzenleyen David Philips ismine çeşitli nedenlerle "alerji" duyuyor. Çok önemli bir başka neden ise Türkiye'nin iç politika gerilimleriyle ilgili. "Kürt Açılımı-Demokratik Açılım" başladığı vakit, başta CHP liderleri Deniz Baykal ile Onur Öymen ve onların ardına takılan MHP sözcüleri Washington'da yapılan büyük ölçüde aynı içerik ve kapsamdaki toplantı için kıyameti kopartmışlar ve "açılım"ın ardında "Amerikan komplosu" iddiası güdecek kadar ilkelleşebilmişlerdi.
Hükümet çevreleri, belli ki muhalefet demagojisinden etkilenmiş, muhalefete şu sıra yeni polemik malzemesi sağlamamak için İstanbul'daki toplantıdan uzak durmuşlardı.
Ayrıca, İstanbul toplantısından daha iki gün önce Dışişleri Bakanı Ahmet Davutoğlu ile Devlet Bakanı Zafer Çağlayan'ın Erbil ziyaretinin esrikliğine kapılmışlardı besbelli. "Hazır Erbil'e böyle bir ziyaret yapılmışken İstanbul'da böyle bir toplantının ne gereği vardı ki?"
 
* * *
İşin ilginç yanı, Erbil'de Davutoğlu ve Çağlayan'ı ağırladıktan sonra İstanbul'a koşan Iraklı Kürt yetkililer, hem Dışişleri Bakanı'nın Erbil ziyaretinden ve hem de İstanbul'da bulunmaktan adeta olağanüstü mutlu bir durumdaydılar.
Basına kapalı toplantılarda, söz alan her Iraklı Kürt yetkili geçen haftaki Erbil ziyaretini "tarihi olay" olarak selamlıyor ve Türkiye-Irak Kürdistanı ilişkilerinin geleceğine "pembe gözlükler"le ve bir türlü hevesle bakıyorlardı.
İki gün süren panel, otel lobisinde, bina dışında ve koridorlarda bekleşen gazetecilerin "içerde acaba neler konuşuluyor"a ilgisini çekti; "neler konuşuluyor"u "neler dönüyor" gibi tercüme etmek de pek yanlış olmaz.
Bir şey "dönmüyor"du; birçok şey "konuşuluyor"du. İki günün çok sayıda kişinin söz aldığı panellerinin başlıkları şunlardı:
- Varılan Anlaşmalar/Olumlu Trendler
- Türkiye'deki Son Gelişmeler
- Irak Kürdistanı'nda Enerji Alanındaki Gelişmeler
- Ticaret ve Yatırım
- Eğitim ve Kültür
- Sivil Toplumun Rolü Dahil Olmak Üzere Türkiye-Yunanistan Yakınlaşmasından Çıkartılacak Dersler
Toplantıların en yaşlı ve en deneyimli katılımcısı, Türk diplomasisinin duayeni olarak kabul edilen İlter Türkmen, ikinci günün sonunda bir "itiraf"ta bulundu ve mealen "Ben, Iraklı Kürt yöneticilerin bu kadar nitelikli olacağını düşünemezdim doğrusu. Türkiye'de Kuzey Irak ya da Irak Kürdistanı gereğince tanınmıyor. Orada Barzani diye biri var, onun keyfi yönetimi altında geri bir bölge sanılıyor. Türkiye'deki bu algılamanın değişmesi gerekiyor. Orayı gayet ehil kişiler yönetiyormuş" dedi.
Algılamalar.. Türkiye'de sadece Iraklı Kürtlere ilişkin değil, kendi vatandaşımız olan Kürtlere ilişkin olarak da "sorunlu alanımız".
İşin garip tarafı, Irak Kürdistanı'nda Yatırımlardan Sorumlu Bakan Heriş Muharrem'in toplantı sırasında bana söylediğine göre kayıtlı 800 Türk şirketi var; bunların 500'ü sürekli bölgede.
Türkiye ile Irak Kürdistanı arasındaki yıllık ticaret hacmi 6 milyar dolar. Yunanistan ile olan iki misli. Irak'la toplam zaten 7 milyar ve bunun neredeyse tümüne yakını "Kuzey" ile.
Ayrıca, gelecekte ortak yararlanmak için toprağın altında bekleyen muazzam bir petrol ve doğalgaz zenginliğini de hesaba katmak gerekiyor. Petrol (resmi adıyla doğal kaynaklar) Bakanı Ashti Hawrami, bir kâğıda yazdı önüme uzattı. İşte Irak Kürdistanı'ndaki "jeolojik tahminler"e göre petrol ve doğalgaz rezervleri:
Petrol- 45 milyar varil;
Doğalgaz- "6000" milyar metreküp.
Irak Kürdistanı'ndan 2009'da petrol ihracatı günde 100 bin varil. 2010 için öngörülen 300 bin, 2011 için 500 bin, 2012 için ise 1 milyon varil.
Türkiye'nin tüketimi günde 500 bin varil. Doğalgaz ise yılda 36 milyar metreküp. Irak Kürdistanı doğalgazının ihracı için henüz altyapı yok ama olduğunda yılda 60 ila 70 milyar metreküp ihracat yapabileceği tasarlanıyor.
"Açılım"ın dinamiklerini gelin bir de bu rakamlar ışığında düşünelim...
 
* * *
Türkiye ile Irak Kürdistanı arasında şu sırada temel soru ne?
Halit Salih'e göre yanlış ve eksik "algılama"dan gayri, müzakere masasına getirilecek pek bir sorun yok. "Algılaması" değişen ise Türkiye. Yeni Federal Irak Anayasası hazırlanırken, Türkiye, Irak Kürtlerinin kazandığı konumu "inkâr" tutumundaydı. 2006-2008 arası ise Kürdistan Bölge Yönetimi'nin varlığının inkâr edilemediği bir "şaşkınlık" aşaması ve ondan sonra ve özellikle Davutoğlu Erbil ziyaretiyle altı çizilen bir "stratejik ortaklık" dönemi.
Dış İlişkiler Bakanı Falah Mustafa Bakir, "Bizim Türkiye'ye ilişkin algılamamız hiç değişmedi" diyor: "Komşularımız arasında tercihimiz her zaman Türkiye oldu ve bunu açıkça diğer komşularımıza, İran ve Suriye'ye de ifade ettik."
Petrol Bakanı Ashti Hawrami, "Türkiye'nin Irak Kürdistanı'na bakışında uzun süren 'kaygılar'ın kaynağını gerçekçi bir gözlemle 'Kürdistan Bölge Yönetimi'nin bağımsızlığa gidişin başlangıcı olduğu korkusu vardı. Oysa denizlere kapalı bir Kürdistan bağımsız olsa da çevresine bağımlı olmak zorundadır. Bağdat'a olmazsa, bağımlı olacağı yer sizin ülkenizdir. Türkiye!" diyor.
Başa dönelim, "iş" Kuzey Irak tarafındaki "güvenlik" kısmından sorumlu Kerim Sincari, hararetle destekledikleri Türkiye'nin "açılımı"nda şimdiki "duraklama"nın geçici olduğundan ve yakında yeniden yol alacağından gayet güvenli.
Bir "bildiği" olmalı...

 

Ekrem Fildişi






Sayı: 21 | Tarih: 1.11.2009
Hayrettin Karaman
Birliğe davet
1197 Okunma
Hilmi Altın
Can Ataklı
Pazar fıkraları
1192 Okunma
Mesut Karaaytu
Nazlı Ilıcak
Twitter, Yüksek Ökçeler ve Canan Arıtman
1139 Okunma
5 Yorum
Fatma Karuç
Reşat Nuri Erol
Ekonomik oyunlar...
1041 Okunma
Ilker Ardic
Ahmet Hakan
Gereği düşünüldü
1021 Okunma
2 Yorum
Lütfi Hocaoğlu
Yılmaz Özdil
İrticayla mücadele eylem planı
996 Okunma
1 Yorum
Leyla Okta
Bekir Berat Özipek
Cehennemden çıkmak sebat ister
974 Okunma
1 Yorum
Bünyamin Demir
Ahmet Taşgetiren
TSK için imaj her şeydir
951 Okunma
Zübeyir Erol
Ruşen Çakır
Acil olarak ‘empati’ aranıyor
932 Okunma
2 Yorum
Tayibet Erzen
Mehmet Şevket Eygi
Şazzlar
932 Okunma
Emine Hocaoğlu
Mahir Kaynak
Kritik dönemeç
925 Okunma
Süleyman Karagülle
Zülfü Livaneli
Güvensizlik
916 Okunma
1 Yorum
Ali Bülent Dilek
Oktay Ekşi
Cam duvar
913 Okunma
Vahap Alma
Mehmet Altan
Genelkurmay orduyu yıpratıyor
911 Okunma
Mehmet Hikmetumut
Cengiz Çandar
Iraklı Kürtler ile iki gün
894 Okunma
Ekrem Fildişi
Nihal Bengisu Karaca
Doğu-Batı arasında 'İmam Hatip'ler
879 Okunma
1 Yorum
Hakan Kandal
Mehmet Niyazi
Devletimize güvenmek istiyorum
879 Okunma
Abdurrahman Erol
Toktamış Ateş
Cumhuriyet
868 Okunma
Osman Eskicioğlu
Fikret Bila
Cumhuriyet Bayramına Yansıyan Sorunlar
865 Okunma
Harun Özdemir
Ahmet Altan
Değişiyoruz...
849 Okunma
Özer Ataç
Rasim Ozan Kütahyalı
Hiç mi utanmayacaksınız
846 Okunma
3 Yorum
Recep Yıldırım
Fehmi Koru
Darbeleri suç haline getirmek
837 Okunma
3 Yorum
Ahmet Kirtekin