YEKÎTEYA SED KOOPERATÎFAN

BEŞA HEŞTEM A BINGEHÎ : DABEŞKIRINA KAR A 100 KOOPERATÎFAN, QADÊN HILBERÎNÊ Û RÊXISTINBÛNA ABORIYA HERÊMÎ

Hilberîn, Pisporî û Hevkariya Aborî ya ji Herêmê Ber bi Navendê ve di Sîstema Aştîyê de

Nivîskar: Xeratê Civaknas Zeki Altuboğa

 * ARMANCA BEŞÊ

Armanca bingehîn a Yekîteya Sed Kooperatîfan ne ew e ku sed kooperatîfên cûda tenê bîne bin heman banî. Armanc; kirina kooperatîfên ku di qadên cûda de dixebitin bibe pergaleke aborî ya ku hev temam dikin, bi hev re hilberînê dikin, xizmetê didin hev û derfetên bazarkirinê yên hevpar çêdikin.

Her kooperatîf dê xwedî li endam, birêvebirin û çalakiyên xwe yên hilberînê derkeve. Yekîte jî dê di navbera kooperatîfan de dabeşkirina kar, koordinasyon, xizmeta hevpar, planlakirina hilberînê û piştgiriya aborî dabîn bike.

Prensîba bingehîn a di vê modelê de ev e:

Her kooperatîf dê di qada xwe de bi hêz be, hemû kooperatîf bi hev re dê aboriyeke bi hêztir biafirînin.

 * PRENSÎBA RÊXISTINBÛNÊ YA 100 KOOPERATÎFAN

Dema ku dabeşkirina kar a sed kooperatîfan tê kirin pênc hêmanên bingehîn tên berçavgirtin:

 * Çavkaniyên xwezayî û potansiyela hilberînê ya herêmê.

 * Pîşe, zanîn û jêhatiniyên mirovan ên li herêmê.

 * Erazî û tesîsên ku nayên bikaranîn an bi têra xwe nayên nirxandin.

 * Derfetên sermiyan, makîne, wesayît û teknolojiyê yên herêmê.

 * Pêdiviyên xerckirinê yên gel û daxwazên bazarê.

Belavkirina kooperatîfan tenê li ser kaxezê nayê kirin. Pêşî derfetên heyî tên tespîtkirin, paşê li gorî pêdiviyên rastîn qadên hilberînê tên avakirin.

Dabeşkirina jêrîn ji bo 100 kooperatîfî pêşniyara planlakirinê ya ewil e. Ne mecbûr e ku ji bo her sernavî deh kooperatîf bên veqetandin. Li gorî şertên herêmê hejmar dikarin bên guhertin.

 * 10 QADÊN ABORÎ YÊN KU JI BO 100 KOOPERATÎFAN TÊN PÊŞNIYARKIRIN

 * Kooperatîfên Çandinî û Hilberîna Nebatan

 * Çandiniya zeviyê.

 * Çandiniya sebze û fêkiyan.

 * Hilberîna baqliyat û dexlê (tahıl).

 * Hilberîna fidan, pîvan (fide) û tov.

 * Seravanî (seracılık).

 * Sepandinên çandiniya xwezayî.

 * Avdan û binasaziya çandiniyê.

 * Baştirkirina axê.

 * Rêvebirina baxçe û rezan.

 * Hevparîyên hilberîna çandiniyê.

Erka bingehîn a van kooperatîfan nirxandina çavkaniyên çandiniyê yên herêmê û dabînkirina hilberîna rêkûpêk e.

 * Kooperatîfên Ajaldarî û Berhemên Ajalan

 * Ajaldariya serwêr (büyükbaş).

 * Ajaldariya pez (küçükbaş).

 * Hilberîna şîr.

 * Hilberîna goşt.

 * Ajaldariya mirîşkan (kümes).

 * Mêşvanî û hilberîna hingiv.

 * Hilberîna nebatên xwarina ajalan (yem).

 * Stargehên ajalan û xizmetên parastinê.

 * Hilberîna gubre û biyogazê.

 * Bazarkirina berhemên ajalan.

Çalakiyên ajaldariyê divê bi çandiniyê re bi hev re bên planlakirin. Di navbera hilberîna xwarina ajalan, gubre, enerjî û xwarinê de divê peywendiyeke hilberînê ya dualî bête avakirin.

 * Kooperatîfên Karkeriya Xwarinê û Nirxandina Berheman

 * Hişkkirina fêkî û sebzeyan.

 * Hilberîna konserve û salçeyê.

 * Karkeriya ard û dexlê.

 * Hilberîna berhemên şîr.

 * Hilberîna penîr û mast.

 * Pakêtikirin û ambalajkirinê.

 * Depoyên hewaya sar.

 * Pêvajoyên kalîte û hîjyenê yên xwarinê.

 * Aşxaneya hevpar û tesîsên karkeriya xwarinê.

 * Nîşankirina markayî ya berhemên herêmî.

Ev qad peywendiya di navbera hilberîna çandiniyê û xerckar de bi hêz dike. Ji bo ku berhem di dema hilhatinê de nirxê xwe winda nekin, tesîsên depokirinê, hişkkirin û karkeriyê girîng in.

 * Kooperatîfên Daristan, Dar, Mobilya û Hêmanên Avahîsariyê

 * Karkeriya kereste û darê.

 * Hilberîna mobîlyayê.

 * Hilberîna derî û penceran.

 * Malên darîn û hêmanên avahîsariyê.

 * Berhemên bazara darîn (Ahşap çarşı).

 * Palet û qutiyên veguhistinê.

 * Nirxandina bermayiyên darî.

 * Darşoxtiya kevneşopî.

 * Kargeh û bikaranîna makîneyên hevpar.

 * Parastin û nûjenkirina avahiyên darîn.

Ev qad jêhatiniya herêmî û birikîna pîşeyî vediguherîne nirxê aborî. Hilberîn divê dispêre rêvebirina daristanê ya domdar û peydakirina kereste ya li gorî qanûnê.

 * Kooperatîfên Avahîsarî, Mal, Binasazî û Parastinê

 * Hilberîna malan.

 * Malên kooperatîfan.

 * Pergalên avahîsariyê yên darîn û tevlîhev.

 * Hilberîna malzemeyên avahîsariyê.

 * Binasaziya av û kanalîzasyonê.

 * Rêxistina rê û hawîrdorê.

 * Îzolasyona germê û karîgeriya enerjiyê.

 * Parastin û nûjenkirina tesîsan.

 * Makîneyên kar ên hevpar.

 * Avakirina depo, kargeh û qadên hilberînê.

Ev kooperatîf dikarin tesîsên hilberînê, depo, qadên bazarê û cîhên xebatê yên ku kooperatîfên din pêdivî pê hene jî ava bikin.

 * Kooperatîfên Pîşesazî, Makîne, Metal û Hilberîna Teknîkî

 * Karkeriya metal.

 * Pêvebûn (kaynak) û sazûmanî.

 * Makîneyên çandiniyê.

 * Makîneyên kargehê.

 * Hilberîna perçeyên yedek.

 * Pergalên enerjiya tavê.

 * Amûrên elektrîkî û mekanîkî.

 * Parastin û nûjenkirina makîneyan.

 * Makîneyên vegerandina bermahiyan (geri dönüşüm).

 * Sêwiran û îmalata teknîkî.

Amanca vê qadê ew e ku amûr û makîneyên ku kooperatîf pêdivî pê hene bi qasî ku pêkan e bi riya hilberîna hevpar bên peydakirin.

 * Kooperatîfên Tekstîl, Cil û Berg, Çerm û Hunerên Destan

 * Kinc û tevûn.

 * Cil û bergên amade.

 * Cil û bergên xebatê.

 * Pawî (ayakkabı) û berhemên çerm.

 * Xalîçe û xalîçik.

 * Hunerên destan ên kevneşopî.

 * Tekstîla malê.

 * Kargehên dirûtin û sêwiranê.

 * Berhemên çandî yên herêmî.

 * Destpêşxeriyên hilberîna pîşeyî yên jin û ciwanan.

Ev kooperatîf dikarin zanîna hilberîna kevneşopî bi derfetên bazarkirin û sêwiranê yên nûjen re bikin yek.

 * Kooperatîfên Bazirganî, Bazarên Gel û Bazarkirinê

 * Bazarên Gel.

 * Modela esnaf.

 * Modela firotina konsinye.

 * Modela guhertina mal-bi-mal.

 * Modela siparişê.

 * Pergala siparîşa dîjîtal.

 * Kirîna komî.

 * Xalên firotina berhemên herêmî.

 * E-bazirganî û bazarkirina serxêl (online).

 * Xebatên marka û danasîna hevpar.

Ev kooperatîf di navbera hilberîner û xerckaran de peywendiyeke rasterast datînin.

Divê Bazarên Gel ne tenê wekî dikanên ku mal tê de tên firotin bên dîtin. Ew di heman demê de navendên hilberîn, sipariş, radestkirin, endamtî û piştgiriya aborî ne.

 * Kooperatîfên Lojîstîk, Veguhestin, Ambar û Zincîra Sar

 * Navendên komkirina berheman.

 * Kargehên depokirin û ambarê.

 * Depoyên hewaya sar.

 * Belavkirina nava bajêr.

 * Veguhistina di navbera herêman de.

 * Parvekirina wesayît û amûran.

 * Amadekirina siparişê.

 * Pakêtikirin û şandin (sevkiyat).

 * Şopandina radestkirinê.

 * Qutiyên veguhistinê yên ku tên vegerandin.

Ev kooperatîf dabîn dikin ku hilberîn bigihêje bazarê. Ji bo ku berhem di dema xwe de, bi ewlehî û bi lêçûneke guncaw werin veguhistin planlakirineke hevpar dikin.

 * Kooperatîfên Perwerde, Lêkolîn, Teknolojî û Hilberîna Civakî

 * Navendên perwerdeya pîşeyî.

 * Zanîngeha hilberînê û xebatên perwerdeya bicîhanînê.

 * Lêkolîn û geşkirin (L&G).

 * Geşkirina nîsoftware (yazılım) û pergalên dîjîtal.

 * Teknolojiyên çandinî û hilberînê.

 * Şêwirmendiya pîşeyî.

 * Xizmetên sêwiran û endezyariyê.

 * Xebatên geşkirina jêhatiniya zarok û ciwanan.

 * Xizmetên piştgirî û parastinê yên civakî.

 * Çand, huner û hilberîna zanîna herêmî.

Ev kooperatîf piştgiriyê didin pêdiviyên zanîn, teknolojî û çavkaniya mirovî yên qadên hilberînê yên din.

 * PEYWENDIYA 10 QADAN BI 25 XIZMETÊN GIŞTÎ RE

Li vir du qatên rêxistinbûnê yên cûda hene:

Qata ewe: 100 kooperatîfên aborî

Ew çalakiyên hilberîn, bazirganî, karkerî, depokirin, veguhistin û bazarkirinê dimeşînin.

Qata duyem: 25 Xizmetên Giştî

Ew xizmetên ku 100 kooperatîf bi hev re pêdivî pê hene sererast û koordine dikin.

Weke nimûne:

 * Kooperatîfa çandiniyê hilberînê dike.

 * Kooperatîfa xwarinê berhemê dixebitîne.

 * Çalakiyên ambar û lojîstîkê berheman diparêzin û veguhêzin.

 * Bazara Gel berhemê digihîne xerckar.

 * Qase karên darayî yên hevpar dimeşîne.

 * Pêvajoyên Evrak û Noter nîzama tomar û belgeyên pêwîst piştgirî dikin.

 * Kontrol, pêvajoyên kalîte û guncabûnê vedikole.

 * Planlakirin, armancên hilberîna hevpar koordine dike.

 * Perwerdeya Pîşeyî, jêhatiniyên xebatkaran geş dike.

Bi vî rengî tu kooperatîf ne mecbûr e ku hemû xizmetan bi tena serê xwe ava bike. Ji binasaziya xizmeta hevpar sûd werdigire.

 * ZINCÎRA HILBERÎNÊ: JI AXÊ HETA XERCKAR

Rêxistinbûna aborî ya yekîteyê divê hemû qonaxên hilberînê bi hev ve girê bide.

Nimûne: Hilberîna sêvan

 * Kooperatîfa çandiniyê sêvê diçîne.

 * Navenda komkirina berheman berhemê hilhatinê werdigire.

 * Kooperatîfa karkeriya xwarinê beşekî berhemê hişk dike an dixebitîne.

 * Depoya ambar û hewaya sar berheman diparêze.

 * Kooperatîfa lojîstîkê berheman digihîne xalên firotinê.

 * Bazara Gel karên sipariş û firotinê pêk tîne.

 * Pergala Kooperatîfê ya Dîjîtal tomarên berhem, stok, radestkirin û dravdanê digire.

 * Dahata kooperatîfa hilberîner û parên din ên hevparîyê li gorî peymanan tên hesabkirin.

Di vê zincîrê de her kooperatîf erka xwe dike. Lê belê hemû qonax di nava planeke aborî ya hevpar de hev temam dikin.

 * HILBERÎNA HEVPAR Û KIRÎNA HEVPAR

Tevegera bi hev re ya sed kooperatîfan dikare lêçûnan kêm bike û hêza bazarê mezin bike.

Weke nimûne hin berhemên ku sed kooperatîf neçar in ku cûda cûda bistînin dikarin bi pergala kirîna hevpar bên peydakirin:

 * Tov û fidan.

 * Gubre û girdiyên çandiniyê.

 * Makîne û perçeyên yedek.

 * Keresteyên dar û avahîsariyê.

 * Keresteyên ambalaj û pakêtikirinê.

 * Pêdiviyên sotemenî û enerjiyê.

 * Kompîtur û amûrên teknîkî.

Dema ku kirîna hevpar tê kirin divê biha, kalîte, radestkirin û şertên dravdanê bi eşkere bên diyarkirin.

Di firotina hevpar de jî berhem bi riya toreke bazarkirinê ya berfirehtir dikarin bigihîjin girseyeke xerckaran a mezintir. Lê belê mûlkiyeta berhemê, berpirsiyariya darayî û parvekirina dahatê ya her kooperatîfê divê bi peymanan bên parastin.

 * NEXŞEYA HILBERÎNÊ YA HERÊMÎ

Berî avakirina sed kooperatîfan divê nexşeyeke hilberîna herêmî bête amadekirin.

Di vê nexşeyê de divê ev agahdariya jêrîn hebin:

Çavkanî| Agahdariyên ku dê bên tespîtkirin

Erazî| Zevî, baxçe, mêrga, eraziya vala

Hêza mirovî| Endam, usta, cotkar, pispor

Pîşe| Pîşe û jêhatiniyên her endamî

Sermiyan| Derfetên makîne, wesayît, tesîs û hevparîyê

Hilberîn| Berhemên heyî û kapasîteya hilberînê

Xerckirin| Pêdiviyên bingehîn ên herêmê

Bazar| Derfetên bazara herêmî, herêmî ya berfireh û derve

Lojîstîk| Rê, depo, wesayît û zincîra sar

Perwerde| Pêdiviya perwerdeya pîşeyî û zanîna teknîkî

Bêyî ku ev xebat bête çirin teqezkirina dabeşkirina kar a sed kooperatîfî ne rast e.

Pêşî potansiyela rastîn a herêmê divê derkeve holê, paşê kooperatîf bên avakirin an kooperatîfên heyî divê di qadên guncaw de bên anîn cem hev.

 * PEYMANÊN HEVKARIYê YÊN DI NAVBERA KOOPERATÎFAN DE

Ji bo ku kooperatîf bi hev re bixebitin divê peymanên eşkere bên kirin.

Di her peymanê de divê ev babetên jêrîn bên diyarkirin:

 * Mijar û çarçoveya kar.

 * Kooperatîfên ku alî ne.

 * Berpirsiyariyên hilberîn û radestkirinê.

 * Kereste û amûrên ku dê bên bikaranîn.

 * Rêbaza lêçûn û fînansmanê.

 * Parvekirina dahat û xerckirinê.

 * Kalîteya berhemê û şertên kontrolê.

 * Dîroka radestkirinê.

 * Maweya peymanê.

 * Rêbaza çareserkirina nakokiyan.

Yekîte avakirina hevkariyê ya di navbera kooperatîfan de hêsan dike. Lê belê mafên biryar û birêvebirina xweser ên kooperatîfan ranake.

 * ŞOPANDINA HILBERÎNÊ DI PERGALA KOOPERATÎFÊ YA DÎJÎTAL DE

Her kooperatîf çalakiyên xwe di pergala dîjîtal de tomar dike.

Di pergalê de ev agahdariya jêrîn dikarin cîh bigirin:

 * Plana hilberînê.

 * Miqdara hilberînê.

 * Girdiyên ku hatine bikaranîn.

 * Stokên berheman.

 * Sipariş.

 * Radestkirin.

 * Saetên xebatê û tomarên kedê.

 * Jêhatiniyên pîşeyî yên endaman.

 * Bikaranîna makîne û tesîsên hevpar.

 * Tomarên dahat û xerckirinê.

Karta Kooperatîfê ya Dîjîtal dabîn dike ku endam bigihêje pergalê û bi qasî desthilata xwe kar bike.

Bakiya drav, hesabê kedê yê piştrastkirî, sînorê krediyê û hesabê deyn ê endam ji hev cûda tên girtin. Veguhestina van hesaban bo hev tenê bi qaîdeyên eşkere û bîngehên hiqûqî pêk tê.

 * DABEŞKIRINA KAR A NIMÛNE DI HILBERÎNÊ DE: HILBERÎNA MALA DARÎN

Di projeyeke hilberîna maleke darîn de ji yekî zêdetir kooperatîf dikarin bi hev re bixebitin:

 * Kooperatîfa daristan û darê peydakirin û karkeriya keresteya guncaw digire ser milê xwe.

 * Kooperatîfa pîşesazî û makîneyê hêmanên girêdanê yên pêwîst û makîneyan dabîn dike.

 * Kooperatîfa avahîsariyê bingeha avahiyê, sazûmanî û sepandina avahiyê dimeşîne.

 * Kooperatîfa lojîstîkê keresteyan dibe qada hilberînê.

 * Kooperatîfa perwerdeyê geşbûna pîşeyî ya şagird û ustayan piştgirî dike.

 * Bazara Gel an kooperatîfa bazirganiyê pêvajoya firotin û siparişê ya berhemê dimeşîne.

 * Xizmetên Giştî jî piştgiriya tomarkirin, planlakirin, kontrol û kordînasyona darayî dabîn dikin.

Bi vî rengî projeyeke hilberînê ya tenê dikare ji bo ji yekî zêdetir kooperatîfan re derfetên kar û dahatê çêbike.

 * PÎVANÊN SERKEFTINÊ YÊN HILBERÎNÊ

Serkeftina Yekîteya Sed Kooperatîfan divê ne tenê bi çend kooperatîf hatine avakirin bête pîvan.

Divê ev nîşander bi rêkûpêk bên şopandin:

 * Jimareya endamên ku beşdarî hilberînê bûne.

 * Derfetên kar û pîşeyî yên ku hatine avakirin.

 * Erazî û tesîsên ku dest bi bikaranîna wan hatiye kirin.

 * Miqdara hilberînê û kalîteya berhemê.

 * Hacimê bazirganiyê yê di navbera kooperatîfan de.

 * Rêjeya dabînkirina pêdiviyên herêmî bi hilberîna herêmî.

 * Maweya gihîştina berheman a ji bazarê re.

 * Lêçûnên depokirin û lojîstîkê.

 * Pêşveçûna di rewşa dahat û aborî ya endaman de.

 * Karîgeriya veberhênanên hevpar.

Ev nîşander divê bi rêkûpêk bên rapor kirin û ji bo lêkolîna endamên kooperatîfê re vekirî bin.

 * QONAXÊN BICÎHANÎNÊ

Rêxistinbûna aborî ya sed kooperatîfî dikare bi van qonaxên jêrîn bête jiyanê:

Qonaxa yekem: Tespîtkirina çavkaniyan

Erazî, hêza mirovî, pîşe, tesîs, sermiyan û pêdivî tên diyarkirin.

Qonaxa duyem: Nexşeya hilberînê

Tê derxistin ku herêm di kîjan qadan de dikare hilberînê bike û pêdivî bi kîjan berheman heye.

Qonaxa sêyem: Dabeşkirina kar a kooperatîfan

Erk û qadên xebatê yên 100 kooperatîfî wekî reşnivîs tên diyarkirin.

Qonaxa çaram: Binasaziya xizmeta hevpar

Rêzûpêka xebatê û binasaziya dîjîtal a 25 Xizmetên Giştî tê avakirin.

Qonaxa pêncem: Hilberîna pîlot (pilot üretim)

Çend zincîrên hilberînê yên pêşeng tên hilbijartin û dest bi sepandinê tê kirin.

Qonaxa şeşem: Nirxandin

Lêçûn, miqdara hilberînê, keda endaman, firotin û parvekirina dahatê tên lêkolînkirin.

Qonaxa heftem: Mezinbûn

Sepandinên serkeftî ji kooperatîf û herêmên din re belav dibin.

 * ENCAMÊ BINGEHÎ YÊN BEŞÊ

Yekîteya Sed Kooperatîfan ne tenê hatine cem hev a sed kargehên ku ji hev serbixwe ne. Ew rêxistinbûna aborî ya hevpar a qadên hilberîn û xizmetê ye ku hev temam dikin.

Her kooperatîf xwedî li endam û hilberîna xwe derdikeve. Yekîte, xizmetên hevpar û dabeşkirina kar a di navbera kooperatîfan de sererast dike. Pergala dîjîtal jî dabîn dike ku ji hilberînê heta xerckirinê hemû pêvajo tomarbûyî, şopbar û dayîna hesab de be.

Prensîba aborî ya vê modelê:

Erazîya Vala + Keda Vala + Sermîyana Biçûk = Serbixwebûna Civakî û Îstihdama Temam

Di Sîstema Aştîyê de pêşveçûna aborî ne tenê dispêre komkirineke mezin a sermiyanê; ew dispêre nirxandina çavkaniyên herêmî, rêxistinbûna kedê, hilberîna hevpar û peymanên adil.

Encam: 100 kooperatîfên ku ji herêmê ber bi navendê ve rêxistin bûne, bi binasaziya hevpar a 25 Xizmetên Giştî re dibin yek û aboriyeke hilberîn û piştgiriyê ya herêmî ava dikin.