KURDÎ BANK

MODELA KURDİSTANÊ YA HILBERÎN, TEKNOLOJÎ Û SEYANSEKÎYA WEKHEV HÊZA ABORÎ

BEŞA NEHEMÎN: TÊHN (ENERJÎ), VEGUHASTIN Û TEKNOLOJİYÊN HÎDROJENÊ

1. Têhn (Enerjî), Binyada Geşepêdana Aborî ye

Rêxistineke ku hilberînê dike, divê bi rengekî ewle û bi lêçûneke guncav bigehîje têhnê. Ji ber vê yekê di modela KURDÎ BANKê de têhn, ne tenê wekî firotina elektrîkê; wekî binyada bingehîn a çandiniyê, pîşesaziyê, lojîstîkê û teknolojiyê û wekî têketineke hevgirtî ya hilberînê tê destgirtin.

Ji bo geşepêdana aborî ya Kurdistanê, nirxandina çavkaniyên têhnê, kêmkirina windahiyên enerjiya heyî û pêşxistina kapasîteya hilberîna herêmî gelekî girîng e. Lê belê divê her veberhênan (yolbarî); bi berçavgirtina hewcedariyên rastîn ên herêmê, avahiya wê ya topografîk, taybetmendiyên wê yên mîkroklîmayê, çavkaniyên sirûştî, mercên hawirdorî û derfetiya aborî bê plankirin.

2. Tav, Bext û Têkela Têhnê ya Taybet bi Erdnîgariya Herêmî (Modela Hîbrît)

Enerjiya tav û bextê (ba), di herêmên guncav de dikare hilberîna têhnê cihêreng bike û beşek mezin ji hewcedariya elektrîkê ya kargehan bixebitîne. Lê di dewsa hilberîna yek-cûre ya têhnê de, divê modelên hîbrît ku li gorî derfetên erdnîgarî şekil digirin bin tercîhkirin.

Xebatên stratejîk ên ku têne pêşniyarkirin ev in:

 * Pêkhatina Banî û Tesîsan: Avakirina pergalên enerjiya tavê (GES) li ser banên fabrîqe, embar û avahiyên bazarganî.

 * Enerjiya Tavê ya Çandiniyê (Agro-PV): Bi danîna panelên tavê yên nig-bilind li ser erdên çandiniyê, parastina xakê ji buxarkirina zêde û windabûna avê; dema ku hilberîna çandiniyê li binê wan berdewam dike, di heman demê de hilberîna elektrîkê jî pêk tê.

 * Mîkro-HES û Depokirina bi Pompeyê (Pumped-Storage): Di dewsa xirabiya hawirdorî ya ku bendavên mezin çêdikin de, avakirina santralên mîkro yên hîdroelektrîkê ku sirûştparêz in û li geliyên çiyayî rejîma çeman xirab nakin. Bi elektrîka zêde ya ku rojê ji tavê tê bidestxistin, depokirina avê li golên bilind û bi şev berdana vê avê re zivirandina turbînan û hilberîna têhna bêkêser.

 * Biwerînî di Avdana Çandiniyê de: Beralîkirin û berfirehkirina pompeyên zîrek ku bi enerjiya tavê dixebitin û xwedî biwerîniya bilind in.

 * Şopandin û Pîvandina Dîjîtal: Pêşxistina pergalên dîjîtal ên ku şewitandin û windahiyên têhnê yên di kargehan de bi awayekî zindî dipîşînin.

Beriya her veberhênanê divê kapasîteya girêdanê, texmîna hilberînê, lêçûnên lênêrînê, mercên fînansekirinê û bandorên hawirdorî bi kûranî bên lêkolînkirin. Armanc ne tenê hilberîna zêdetir a têhnê ye; bi karanîna biwerîn a têhnê kêmkirina lêçûnên hilberînê ye.

3. Biyoenerjî û Aboriya Zivirî (Biyogaz û Zibilê Organîk)

Potansiyela xurt a ajaldarî û çandiniyê ya li herêmê, rêveberiya têhnê bi modela aboriya zivirî dike mecbûriyetek:

 * Tesîsên Biyogazê: Bi kargehkirina bermayiyên ajalan û çandiniyê di tesîsên biyogazê de, veguherandina wan bo hilberîna elektrîk, germî û ava germ a herêmî.

 * Pêkhatina Zibilê Organîk ê Herêmî: Bermayiyên fermantekirî yên ku piştî hilberîna biyogazê derdikevin holê, wekî zibilê organîk ê bi-kalîte dîsa bo xakê tên qezenckirin. Ev gav, hem lêçûna zibilê kîmyewî ku pişta xwe dide derve ji holê radike, hem jî xakê ji kîmyewiyan paqij dike û têhnê rastewextî bi hilberîna cotkar re digihîne hev.

4. Enerjiya Hîdrojenê û Teknolojiyên Pêşerojê

Hîdrojen ne çavkaniya yekemîn a têhnê ye, helgirê têhnê ye. Hîdrojena kesk ku bi karanîna elektrîka nûjenbar tê hilberîn, bi taybetî di pîşesaziya giran û veguhastina barên giran de di pêşerojê de dikare bibe vebijarkeke girîng.

Tevî vê yekê, divê lêçûnên hilberîn, depokirin, veguhastin û ewlehiyê bi baldarî bên hesibandin. Pêşniyara KURDÎ BANKê ne avakirina tesîsên mezin û bi-lêçûn ên hîdrojenê ye ku yekser bêne kurulirin. Di rêza yekem de divê ev mijar bên lêkolînkirin:

 * Hewcedariya netîce ya herêmê ya têhnê û kapasîteya wê ya enerjiya nûjenbar.

 * Sûrdêriya mîqdara elektrîk û ava ku ji bo hilberîna hîdrojenê pêwîst e.

 * Ewlehiya binyada depokirin, veguhastin û belavkirinê.

 * Bikarhênerên rastîn, hewcedariyên pîşesaziyê û daxwaza bazarê.

 * Dema vegera lêçûnên veberhênan, xebitandin û lênêrînê.

 * Ewlehiya kar, rîskên hawirdorî û standard.

Ji bo her cureyê veguhastinê hîdrojen çareseriya herî baş nîne. Bi taybetî di wesayîtên siwarbûnê û veguhastina sivik de pergalên elektrîkî yên bi batarya gelekî biwerîntir in. Ji ber vê yekê hilbijartina teknolojiyê divê li gorî qada karanînê û lêçûnên rastîn bê kirin.

5. Veguhastin, Lojîstîk û Binyada Agro-Lojîstîkê

Ji bo pêşketina hilberîna herêmî, divê di navbera qadên çandiniyê, tesîsên kargehkirinê, embaran, bazaran û navendên veguhastinê de girêdanên xurt û dîjîtal bên avakirin. Heke hilberîner nikaribe berhemê xwe di dema xwe de bighîne bazarê an jî lêçûna veguhastinê qezenca wî ji holê rake, tenê zêdekirina hilberînê seyansekiya aborî dabîn nake.

Di vê çarçoveyê de divê ev proje bêne sepandin:

 * Embarên Sar ên Moduler û Gerok: Ji bo ku berhemên hilberînerên biçûk li zeviyê xira nebin û nirxê xwe winda nekin, danîna kanteneyrên moduler ên embarên sar ku bi enerjiya tavê dixebitin li navendên gund û bajarokan.

 * Veguhastina Hevpar û Parvekirina Bar a Dîjîtal: Tora lojîstîk a dîjîtal ku barên hilberîneran ên ji zeviyê derketine û kapasîteya vala ya wesayîtên veguhastinê yên ku vala vedigerin bi hev re dicivîne. Bi vê pergalê, xerçkirina sotemeniyê, lêçûna kîlometreyên vala û derketina karbonê daketiye asta herî jêr.

 * Sazgehên Veguhastina Wesayîtên Elektrîkî (Retrofit): Di dewsa guherandina hemû wesayîtên herêmê de, veguherandina motorên wesayîtên ticarî yên sivik û yên çandiniyê bo pergalên elektrîkî yên bi batarya li sazgehên teknîkî yên herêmî.

 * Îstasyonên Şarjê yên bi Enerjiya Nûjenbar: Girêdana îstasyonên şarjê yên wesayîtên lojîstîkê yên elektrîkî yekser bi santralên tav û bextê re, da ku bêyî ku barekî zêde bide ser tora giştî, xeta "lojîstîka kesk" a bêkêser bê avakirin.

6. Mîkro-Torên Serbixwe (Micro-Grid) û Ewlehiya Herêmî

Ji bo ku hilberîn di dema krîzên herêmî, felaketên avhewayê an jî qutbûnên binyadî yên ji derve de raweste, divê têhn ewle û elastîk bibe.

 * Mîkro-Torên ku di Modela Giravê (Island Mode) de Dixebitin: Di dewsa girêdana bi torên mezin ên bajêr an pîşesaziyê ve; xemilandina gund, herêmên pîşesazî yên organîze û kooperatîfên çandiniyê bi mîkro-torên ku dikarin xwe bi xwe xwedî bikin. Qutbûn an xirabûnek di tora giştî de çêbibe jî, tesîsên hilberînê yên herêmî di "modela giravê" (isolated mode) de hilberîna têhna xwe berdewam dikin û dixebitin.

7. Gihandina Têhn û Hilberînê bi Hev re

Di nêzîkatiya KURDÎ BANKê de veberhênanên têhnê ji çalakiyên din ên hilberînê cuda nahêne fikirin.

Wekî nimûne:

 * Enerjiya tavê, bi pompeyên biwerîn yekser piştgiriya avdana çandiniyê dike.

 * Makîneyên xwedî biwerîniya bilind û tesîsên biyogazê, lêçûnên kargehkirina xurekê û embarên sar kêm dikin.

 * Pergalên şopandina dîjîtal, windahî û kêmtiyên di tesîsan de yekser tespît dikin.

 * Perwerdehiyên teknîkî yên di qada enerjiya nûjenbar û veguherîna wesayîtan (retrofit) de, behreyên nû yên pîşeyî didin ciwanan.

 * Sazgehên tamîr û lênêrîna makîneyan ên herêmî, xizmetên lezgîn û erzan pêşkêşî santralên têhnê dikin.

8. Kooperatîfên Têhnê û Beşdarbûna Civakî

Hilberîner, kargeh û gelê herêmê dikarin hevkariyên projeyên têhnê yên li gorî zagona qanûnî pêş bixin.

Di veberhênanên hevpar ên têhnê de divê ev prensîbên bingehîn bên sepandin:

 * Maf û rêjeya pişkan a beşdaran divê bi nivîskî û bi rengekî zelal bê diyarkirin.

 * Lêçûnên veberhênan, xebitandin û lênêrînê divê bi eşkerayî bên ragihandin.

 * Qeydên dahat, xerc û tesarûfa têhnê divê bi awayekî dîjîtal û zelal bên girtin.

 * Berpirsiyariyên lênêrîn û teknîkî divê ji kadroyên pispor re bên radestkirin.

 * Mercên hawirdorî û ewlehiyê divê bê kêm-zêde bêne sepandin.

Di kooperatîfên têhnê de di dewsa girtina rîskên mezin de, di gava yekem de divê projeyên biçûk, pîvanbar û kontrolrewa bên ceribandin; çaxê serkeftina wan hat îsbatkirin, divê gav bi gav bên mezin kirin.

9. Fînansekirina Nûjen a Têhnê ya KURDÎ BANKê

KURDÎ BANK, projeyên têhnê tenê li ser dahata ku tê وعدekirin renirxîne. Têkiliya veberhênanê ya bi hilberînê re, mîqdara tesarûfê, xercên lênêrînê û sûrdêriya wê bi hev re têne hesibandin.

Amûrên fînansekirinê yên xweser ku hatine pêşxistin ev in:

 * Peymanên Performance a Têhnê (Modela ESCO): KURDÎ BANK, dema ku binyada enerjiya nûjenbar ji bo kargeh an cotkarekî ava dike, di gava yekem de dravê pêşîn daxwaz nake. Lêçûna veberhênanê, ji tesarûfa fature û sotemeniyê ya ku kargeh bidest dixîne, bi mehane tê birîn. Kargeh bêyî sermayeya yekem lêçûna têhna xwe kêm dike.

 * Pênase û Takasa Têhnê ya di Nav Hilberînê de: Hilberînerekî ku elektrîka xwe ya zêde dide gola dîjîtal a di binyada KURDÎ BANKê de, dikare vê têhnê wekî amûreke takas û dravdanê bikar bîne da ku ji endamên din ên kooperatîfê zibil, tov, depokirina sar an xizmeta veguhastinê bistîne.

 * Fînansekirina Makîne û Amûran: Di dabînkirina amûrên hilberînê yên xwedî biwerîniya bilind û kîtên veguherîna wesayîtan de, çareseriyên bo maweya dirêj û li ser bingeha hevkariya hilberînê / bêfeyiz (bêfaîz) têne pêşkêşkirin.

Beriya ku biryara fînansekirinê bê dan, divê hemû rîskên teknîkî yên veberhênanê û kapasîteya dravdanê bi awayekî zelal bên hesibandin; ji ti projeyekî re neyê gotin ku qezenca wê sedî sed mîsoger e.

10. Nexşerêya Sepandinê

 * Gava Yekem: Lêkolîn û Nexşeyîn

   Mêtingeriya têhnê ya herêmê, potansiyela mîkroklîmayê, kapasîteya bermayiyên çandiniyê û xetên lojîstîkê têne lêkolînkirin.

 * Gava Duyem: Hilbijartina Projeyê û Sêwirana Modelê

   Projeyên ku ji aliyê teknîkî û aborî ve herî guncav in (Agro-PV, Biyogaz, Mîkro-HES, Retrofit hwd.) têne hilbijartin.

 * Gava Sêyem: Sepandina Pîlot (Ezmûnî)

   Projeya ku hatî hilbijartin li ser asta bajarok an kooperatîfeke diyar tê destpêkirin. Hilberîn, tesarûf, lêçûnên xebitandinê û performansa torê têne şopandin.

 * Gava Çarhem: Nirxandin û Çareserkirin

   Daneyên rastîn ên ku hatine bidestxistin têne lêkolînkirin; aliyên ku astengî çêdikin têne rastkirin.

 * Gava Pêncem: Berfirehkirin û Belavkirina Kademeyî

   Projeyên ku serkeftina wan a fînansekirinî û teknîkî hatî îsbatkirin, ji herêmên din re jî têne belavkirin.

11. Encam: Danîna Têhnê di Xizmeta Hilberînê de

Ji bo geşepêdana aborî ya Kurdistanê, nirxandina çavkaniyên têhnê mecbûriyeke jiyanî ye. Lê belê geşepêdana rastîn, ne tenê dîtina têhnê wekî tiştekî ku tê firotin û kirîn e; danîna wê di xizmeta çandiniyê, pîşesaziyê, lojîstîkê, teknolojiyê û gelê herêmê de ye.

Nêzîkatiya KURDÎ BANKê ya di barê têhnê de; karanîna têhnê ya di cih de û biwerîn, hilberîna nirxê ji biyo-bermayiyan, dîjîtalîzekirina lojîstîkê, misogerkirina hilberînê bi mîkro-torên serbixwe û parastina hawirdorê ye.

Di bingeha Rejîma Aşitiyê de armanc ne serfkirina çavkaniyên sirûştî ji bo qezencên mawe-kurt e; dabînkirina hêza hilberînê ya mawe-dirêj û seyansekiya aborî ya civakê ye.

Werin em têhnê hilberînin, têhnê bi biwerînî bikar bînin, teknolojiyê pêş bixin û çavkaniyên xwe yên aborî deynin di xizmeta hilberînê de.

Xeratê Civaknas Zeki Altuboğa