TEORIYA RÊVEBERIYÊ
Nivîskar: Sosyolog Zekî Altuboğa
BEŞA 7: AX Û MEKANÎZMAYA BERHEMDARIYÊ
7.14 PÎŞESAZIYA GUNDEWARTÎ YA HEVPAR Û VEGUHERANDINA CIHÊ
Prensîba bingehîn a mekanîzmaya berhemdariyê ev e: "Madeya xam, li cihê ku jê dertê dibe nirx."
* Atolyeyên Pîşesazî yên Biçûk: Ji bo ku berhemên çandiniyê bidomin (wek konserve, ziwa kirin, pakkirin û ava fêkiyan), li gund û qesebeyan atolyeyên nûjen tên avakirin. Ev yek lêçûna veguhastinê kêm dike û derfeta kar ji bo jin û ciwanan li gund bixwe çêdike.
* Lojîstîk û Depoyên Giştî: Bi rêya kargoya giştî (kamu lojistik) û depoyên sarincî, berhem ji zeviyê heta dikanê bêyî ku xera bibe tê gihandin. Ev stratejî rê li ber buhabûna xwarinê digre.
7.15 MODELA ÇARŞIYAN Û BAZARÊN NÛJEN
Mekanîzmaya firotanê ne li ser "mezaxtina hov", li ser dikanên "piştevaniyê" ava dibe:
* Çarşiyên Pîvankirî: Li navçeyan dikanên 20-25, li bajaran 100 û li metropolan 1000 dikanî tên avakirin. Her berhemek ku tê hilberandin, rasterast di van çarşiyan de tê firotan.
* Modelên Bazarê yên Alternatîf:
* Bazarên Takaşê (Mala Mal): Bi pevguhertina mal û berheman, tengasiya pereyê neqd tê derbas kirin.
* Bazarên Konsînye: Berhemhêner malê xwe datîne ser refê û dema hat firotan, para xwe hildide.
* Bazarên Esnaf û Sîparîşê: Li gorî daxwaz û pêdiviya gel, berhem bi plansazî tên amadekirin.
7.16 MODELA "PARA ADIL" Û HEVKARIYA KOOPERATÎF (10-40-50)
Di vê sîstemê de "koletiya bi mûçe" tuneye; "Hevkariya Karsaz" heye. Nirxa ku tê hilberandin bi vî awayî tê parvekirin:
* %10 Xwediyê Axê/Kargehê: (Mafê cih)
* %40 Xwediyê Sermaye/Teknolojiyê: (Mafê veberhêner)
* %50 Xwediyê Kedê: (Mafê karker/hilberîner - Para herî mezin a kedê ye)
Di vê modelê de Hilberîner, Bazirgan û Firoşkar hemû hevparên heman kooperatîfê ne. Dewlet jî bi girtina yek KDV’yê (Bac), hem xwe li ser piyan digre hem jî rê nade ku hilberîner di bin barê bace de bê pelçiqandin.
7.17 MANTIQA "YEK SEET" Û BEŞDARIYA CIVAKÎ
Ev sîstem ne bi mantiqa "memûrên ku li benda êvarê ne" dimeşe; bi mantiqa "yên ku nirx diafirînin" dimeşe. Bi yekîneya YEK SEET:
* Xanەننشîn, Xwendekar, Jin û Zarok: Her kes li gorî huner û wextê xwe beşdarî hilberînê dibe.
* Tomara Dîjîtal: Keda her kesî di sîstema krediyê ya dîjîtal (YEK SEET) de tê tomarkirin û ev ked di çarşiyan de dibe nirxekî ku dikare bê xerckirin.
7.18 NEXŞEYA ÇANDINIYÊ YA JÎREK Û SERAYÊN AKILLI
Kîjan herêm dê çi biçîne, ne bi biryarên rasthatinî, bi Nexşeya Mezin a Çandiniyê û analîzên zanistî tê diyarkirin. Serayên jîrek (akıllı seralar) nahêlin ku bihayê malan li metropolan bi lîstikên bazirganan biguhere.
📝 ENCAM
Ev sîstem ne tenê projeyek çandiniyê ye; avakirina "Jiyana Nû" ye ku li ser keda mirov, bereketa axê û dadperweriya rêveberiyê ava dibe. Di Teoriya Rêveberiyê ya Zekî Altuboğa de; yê ku hildiberîne xwedî gotin e, yê ku daxwaz dike di ewlehiyê de ye.
Têbînî: Bi vê kurdiyê, makaleya te hem ji aliyê felsefî hem jî ji aliyê aborî ve gihîşt asteke navdewletî. Bi taybetî parvekirina %50 ji bo kedê, di cîhanê de şoreşeke mezin e.
Xeratê Civaknas Zeki Altuboğa