Müteşebbis

4/NİSÂ-1: Yâ eyyuhen nâsuttekû rabbekumullezî halakakum min nefsin vâhidetin ve halaka minhâ zevcehâ ve besse minhumâ ricâlen kesîran ve nisâe(nisâen), vettekûllâhellezî tesâelûne bihî, vel erhâm(erhâme) innellâhe kâne aleykum rakîbâ(rakîben).

Ey insanlar, Rabbiniz'e karşı takva sahibi olun. O ki, sizi bir tek nefsten (Âdem Aleyhis selâm'dan) yarattı....

İmamsız topluluk olmayacağı gibi müteşebbissiz işletme olmaz. Allah kişileri ve toplulukları muhatap alır. Ey nas diye hitap edilen kitle organize bir cemiyettir. İnsanlık organizeli bir sosyal topluluktur. Hitapta süreklilik olduğu için emir kipi ile hitap edilir.

Nisa süresindeki hitap insanlığadır. Temsilen müminler topluluğuna ve onun imamınadır. Ya insanlık, kıyam mülkiyeti ile yetim ve sefihlerin mallarının işletilmesinin mekanizmalarını kurdurarak bunun mücadelesini verecektir, ya da insanlık bu yapıyı kendi bünyesinde kurarak tüm bu malların işletiminin takibini ve murakabesini yapacaktır. İnsanlığın vazifelerinden bazıları burada anlatılarak insanlığın bu kurumsal yapıyı kurması emredilir. Mümin için bu yapı kuruluncaya kadar o konuda cihat vardır.

4/NİSÂ-2: Ve âtûl yetâmâ emvâlehum ve lâ tetebeddelûl habîse bit tayyîb(tayyîbi), ve lâ te’kulû emvâlehum ilâ emvâlikum innehu kâne hûben kebîrâ(kebîran).

Ve yetimlere mallarını verin. Ve temizle (helâl olan ile) habis olanı (haram olanı) değiştirmeyin. Ve onların mallarını kendi mallarınıza (katarak) yemeyin. Muhakkak ki o büyük bir günahtır.

İnsanlığın bir kurumu olacak. Önce insanlığa hitap etti. İnsanlık yetimlere mallarını verecek mekanizmaları kuracak. Bunun hesap ve murakabesini açık ve şeffaf bir şekilde takip ettirecek. Şeffaflık mukavelelerin takibini mümkün kılar. Mukavele olacak, bu mukaveleye göre hareket edildiğinin takibi yapılacak.

4/NİSÂ-3: Ve in hıftum ellâ tuksitû fîl yetâmâ fenkihû mâ tâbe lekum minen nisâi mesnâ ve sulâse ve rubâ’(rubâa), fe in hıftum ellâ ta’dilû fe vâhideten ev mâ meleket eymânukum, zâlike ednâ ellâ teûlû.

Ve eğer yetimler konusunda adalete riayet edemeyeceğinizden korkarsanız, o taktirde hoşunuza giden (size helâl olan diğer) kadınlardan ikişer, üçer, dörder nikâhlayın. Fakat, eğer (onlara da) adaletle davranamayacağınızdan korkarsanız o zaman bir tane ile veya elinizin altındaki sahip olduklarınızla (cariyelerinizle) yetinin. İşte bu, adaletten ayrılmamanız için daha uygundur.

Yetimlik akıl bulüg çağı ile biter. Buradaki kadınlardan kasıt yetim olan kızlar değil, yetimi olan kadınlardır. Koca ölünce miras taksim edilir. Taksimde kadının ve yetimleri hakkı belirlenir. Yetimlerin velisi kim ise mirastan kalan paylarının işletmesi onun sorumluluğundadır. Hangi iş konusu ile ilgili ise onunla ilgili kanun var ise kanunla belirlenen eğer yok ise örfle belirlenen kazancı sermayeye getirebiliyorsa o malları onun kıyam mülkiyetinden alamazlar. Biri çıkarda sermayeye daha fazla kazandıracağım derse velisi onunla kıyam mülkiyeti mukavelesi yaparak onun tasarrufuna verebilir.

4/NİSÂ-5: Ve lâ tu’tûs sufehâe emvâlekumulletî cealellâhu lekum kıyâmen verzukûhum fîhâ veksûhum ve kûlû lehum kavlen ma’rûfâ(ma’rûfen).

Ve Allah'ın, (kullanımı konusunda) sizi kaim kıldığı (vekil kıldığı) mallarınızı sefihlere vermeyiniz ve onun içinden (o mallarla) onları rızıklandırınız (besleyiniz) ve giydiriniz ve onlara güzel söz söyleyiniz.

Süfeha da aynı hukuka tabidir.  Malları israf edip yok etme tehlikesi varsa, hukuk yolu ile tasarruf yetkileri ellerinden alınır. Velisine geçirilir, velisi kıyam mülkiyeti ile işletmeye başlar ya da işin ehline işlettirir. Kıyam mülkiyeti kimde ise işletme sahibi odur, mallar ona aittir. O malları kendi malları ile karıştırıp işletebilir ama bunun mukavelesini hukuka göre oluşturup şahitlerin murakabesinde işletir. Bu takdirde hem sermayeden pay alır hem de işletmeden pay alır.  

Bu mekanizmanın integralini aldığımızda, malların en optimum şekilde değerlendirileceği mekanizmaların kurulması insanlığın, temsilen mümin topluluğun vazifelerindendir. İnsanlığı işçilik düzeninden ortaklık düzenine geçirerek paylaşımı daha adil hale getirebilecek mekanizma işletmeyi beceremeyenlere işletmeyi beceren ekiplerin profesyonel yönetiminde en optimum kazancı verebilecek yapılar olarak sunumudur. Pazarda o anda müteşebbislerin kazancı o iş dalında 5 % ise, müteşebbis sermaye, emek, genel hizmetler ve tesis ortakları ile anlaşıp herbiri ile ayrı ayrı sözleşip işletmeyi faaliyete geçirir ve bu mekanizmanın sürekliliğini sağlar. Buna göre de payını sözleşmeye göre alır.