KOOPERATÎFA RÊWÎYAN
TORÊKE BÊKÊMASÎ YA VEGUHÊZTINÊ, KONAKBÛNÊ, BAZIRGANIYÊ, ENERJIYÊ Û PIŞTGIRIYA CIVAKÎ
Sosyolog Zeki Altuboğa
1. NASANDINA PROJEYÊ: JI VEGUHÊZTINÊ HETA TORÊKE JIYANÊ YA HEVBEŞ
Kooperatîfa RÊWÎYAN modelek kooperatîfê ye ku veguhestin, konakbûn, bazirganî, enerjî, lojîstîk, hilberîn û piştgiriya civakî di bin sîwaneke hevpar de dicivîne.
Armanca sereke ya vê projeyê tenê veguhastina rêwiyan ji bajarekî bo bajarekî din nîne. Armanc ew e ku hemû xizmetên ku rêwî, gel, hilberîner û bazirgan pêdivî bi wan hene, di nav tênekê de bên pêşkêşkirin.
Di tora RÊWÎ de wesayîtên elektrîkî yên rêwiyan, veguhestina kargoyan, karwansaray, otêl, zincîra marketan, îstasyonên enerjiya rojê, navendên şarjê, park, tesîsên civakî û navendên penagehê yên ji bo dema karesatan cih digirin.
Bi vî awayî, rêwî dema ku rêwîtiya xwe dest pê dike, tenê ji wesayîteke veguhestinê sûdê wernagire. Ew dikare ji heman tora kooperatîfê xizmetên konakbûnê, xwarinê, kirînê, bêhnvedanê, enerjiyê û xizmetên din jî bistîne.
Taybetmendiya herî girîng a RÊWÎ ew e ku hemû van xizmetan di bin sîwaneke yekane de, wekî perçeyên sîstemeke hevûdu temamker, rêxistin dike.
2. ARMANC Û CUDABÛNA RÊWÎ JI MODELA VEGUHÊZTINÊ YA ÎROYÎ
Îro veguhestin, konakbûn, bazirganî, enerjî, lojîstîk û geştiyarî bi gelemperî ji hêla karsaziyên cuda ve têne rêvebirin. Rêwî ji bo her xizmetê neçar e ku bi saziyek din û pergaleke din re têkiliyê deyne.
RÊWÎ dixwaze vê perçebûna xizmetan yek bike.
Cudahiya vê modelê ev e:
-Veguhestina rêwiyan û konakbûn di bin tora heman kooperatîfê de ne.
- Otêl û xanîyên mêvanan li ser rêgehên veguhestinê tên avakirin.
- Zincîra marketan ji rêwiyan û gelê herêmê re xizmetê dike.
- Pergala pere û hesabê hevpar tê pêşxistin.
- Ji bo wesayîtên elektrîkî, îstasyonên şarjê yên bi piştgiriya enerjiya rojê tên avakirin.
- Veguhestina rêwiyan û kargoyan hevûdu temam dikin.
- Her tesîs di demên asayî de û di demên karesatan de jî xizmetê dike.
- Xwediyên erdê, sermayeyê û kedê dikarin bibin hevparên avakirina tesîsan.
Armanca RÊWÎ ew e ku bi hevkarîya erd, sermaye, ked û îmkanên herêmî, toreke xizmetguzariyê ya hevpar ava bike.
3. VEGUHÊZTINA RÊWIYAN BI WESAYÎTÊN ELEKTRÎKÎ
Di pergala veguhestina rêwiyan a RÊWÎ de, wesayîta bingehîn otobuseke elektrîkî ya mezin, dirêj û sê-parçe ye.
Beşa yekem: Kabîna pêşî û salona civakî**
Li pişt kabîna şofêrê, saloneke fireh heye. Li wir kursiyên hemberî hev, mase, cihê çay û qehweyê û cihê xwarina germ hene. Rêwî dikarin tê de rûnin, biaxivin, bixwin û bêhna xwe vedin.
Beşa duyem: Beşa kursiyên nivîndar**
Di vê beşê de kursiyên ergonomîk hene ku dikarin dirêj bibin û bibin nivîn. Ev beş ji bo rêwîtiyên dirêj hatiye amadekirin.
Beşa sêyem: Beşa konakbûna taybet**
Di beşa paşîn de nivînên tam, metbexeke biçûk û yekîneya WC û serşokê heye. Ev beş rehetiya malê tîne nava rêwîtiyê.
#Enerjiya rojê û pergala elektrîkê
Li ser banê wesayîtê, li cihên guncaw, panelên enerjiya rojê tên danîn. Ev panel piştgiriya enerjiya bataryayan dikin.
Bataryayên bi kapasîteya bilind enerjiya wesayîtê û alavên hundirîn peyda dikin.
Li ser rêgehên RÊWÎ, navendên şarjê tên avakirin. Bi vî awayî wesayît dikarin li gorî plansaziya rêwîtiyê enerjiya xwe nû bikin.
4. KARWANSARAYÊN RÊWÎ: TERMÎNALÊN RÊWIYAN, OTÊL Û TESÎSÊN CIVAKÎ
Li ser rêgehên RÊWÎ, karwansarayên nûjen tên avakirin.
Ev tesîs ne tenê cihên rawestanê ne. Ew navendên xizmetguzariyê ne ku hewcedariyên sereke yên rêwiyan û gelê herêmê peyda dikin.
Li gorî mezinahî û pêdiviyên her tesîsê, van beşan dihewînin:
- Cihên siwarbûn û daketina rêwiyan.
- Termînalên minibûsan û veguhestina herêmî.
- Parkên otomobîl, otobûs, kamyon û wesayîtên kargo.
- Otêl û malên mêvanan.
- Xwaringeh, lokanta, çayxane û qehwexane.
- Market û firoşgehên berhemên herêmî.
- WC, serşok û cihên paqijiyê.
- Cihên lîstika zarokan û bêhnvedana malbatan.
- Cihên werzîşê û çalakiyên civakî.
- Îstasyonên şarjê yên wesayîtên elektrîkî.
- Navendên wergirtin, radestkirin û hilanîna kargoyan.
- Navendên agahdariya geştiyariyê.
#Karwansaray wekî termînala minibûsan
Karwansarayên RÊWÎ dê ji bilî wesayîtên mezin ên navbajarî, bibe cihê girêdana veguhestina herêmî jî.
Minibûsên ku di navbera navendên bajaran, navçeyan, bajarok û gundan de dixebitin, dikarin li van navendan rêwiyan siwar bikin û dadixin.
Bi vî awayî veguhestina navbajarî û veguhestina herêmî bi hev ve girêdayî dibin. Rêwî dikare di rêwîtiya xwe de bi awayekî rêkûpêk ji wesayîteke din re derbas bibe.
5. ZINCÎRA MARKETÊN RÊWÎ Û PERGALA PEREYA HEVP AR
RÊWÎ dê tenê xizmetên veguhestin û konakbûnê nede. Ew dê zincîra xwe ya marketan jî ava bike.
Marketên RÊWÎ dê di hundirê karwansarayan de an li nêzî wan bên avakirin. Ew hem ji rêwiyan re û hem jî ji gelê herêmê re xizmetê bikin.
Di van marketan de dê ev tişt bên firotin:
- Berhemên çandiniyê yên herêmî.
- Xwarinên xwezayî û hilberên pêvajokirî.
- Berhemên destan û hunerên herêmî.
- Kelûpelên rojane.
- Tiştên ku rêwî di rêwîtiyê de pêdivî bi wan hene.
Zincîra marketan dê rasterast bi hilberîner û kooperatîfên herêmî re têkiliyê deyne û rê li ber gihîştina berheman ji hilberîner bo xerîdar vekirî bike.
Pergala pere û hesabê hevpar
Di RÊWÎ de dê pergaleke dîjîtal a hevpar ji bo pere û hesabê were pêşxistin.
Di vê pergalê de dê pereya hevpar a kooperatîfê jî hebe. Ev pergal dê di veguhestin, otêl, market, kargo û xizmetên din de were bikaranîn.
Endam û xerîdar dikarin bi vê pergalê heqê xizmetan bidin, kirînê bikin û hesabên xwe bişopînin.
Di qonaxên paşîn de, ev pergal dikare bi senedên hevpariyê û pergala hesabê kooperatîfê re jî were girêdan.
6. ZINCÎRA OTÊL Û MALÊN MÊVANAN A RÊWÎ
Li ser rêgehên RÊWÎ dê otêl û malên mêvanan ên bi mezinahiyên cuda bên avakirin.
Ev cih ne tenê ji bo rêwiyên ku dixwazin şevekê bimînin in. Malbat, geştiyar, karsaz û kesên ku dixwazin herêmê bibînin jî dikarin ji wan sûdê werbigirin.
Xizmetên konakbûnê dê li gorî mezinahî û pêdiviyên her karwansarayê bên rêxistinkirin.
Bi vî awayî, kesek ku ji Batmanê ber bi Îstanbulê, ji Îstanbulê ber bi Hekariyê an jî ber bi herêmeke din ve diçe, dikare di tora konakbûnê ya RÊWÎ de xizmetê bistîne.
Ev zincîr dê geştiyarî û aboriya herêmî jî pêş bixe.
7. ENERJIYA ROJÊ Û ÎSTASYONÊN ŞARJKIRINA WESAYÎTÊN ELEKTRÎKÎ
Yek ji bingeha hîmeya veguhestinê ya RÊWÎ, îstasyonên wê yên enerjiyê ne.
Li ser rêgehan navendên şarjê tên avakirin. Di van navendan de dê panelên enerjiya rojê, bataryayên hilanîna enerjiyê û alavên şarjkirinê hebin.
Li erdên guncaw dê tesîsên mezin ên hilberîna enerjiya rojê jî bên avakirin.
Ev navend dê xizmetê bidin:
- Otobûsên rêwiyan ên RÊWÎ.
- Wesayîtên kargo.
- Minibûsên elektrîkî.
- Otomobîlên taybet ên elektrîkî.
Armanc ew e ku bi demê re toreke enerjiyê were avakirin ku enerjiya xwe hilberîne, hilanîne û ji bo veguhestinê bikar bîne.
Di heman demê de, li gorî pêdiviyê, girêdana bi tora elektrîkê ya giştî re jî dikare were bikaranîn.
8. VEGUHÊZTINA KARGO Û LOJÎSTÎK: PERGALA GUHERANDINA ŞOFÊRAN Û DEWAMKIRINA RÊWÊTIYA WESAYÎTAN
Pergala kargoyê ya RÊWÎ li ser bingehêkê hatiye amadekirin: wesayît di rêgeha dirêj de berdewam dike, lê şofêr di her herêmê de diguherin.
Mînakî, di rêgeha Batman–Îstanbul de wesayîteke kargo ji Batmanê bi barê xwe ve diçe. Şofêrê Batmanê heta navenda veguheztinê ya diyarkirî ajotina xwe dike. Li wir wesayît û barê xwe radestî şofêrê din dike.
Di heman cihî de, şofêr wesayîteke din a ku ji aliyê dijber ve tê, bi barê xwe ve distîne û vedigere herêma xwe.
Bi vî awayî:
- Wesayît û kargo di rêgeha dirêj de berdewam dikin.
- Şofêr di herêma xwe de dixebite.
- Karên çûn û vegerê ji bo şofêran tên plansazîkirin.
- Demjimêrên xebat û bêhnvedana şofêran têne parastin.
- Kargo bi navendên veguhestinê vediguhere toreke berdewam.
Mînakî, şofêrek ji Batmanê heta Riha (Urfa) diçe. Li wir wesayîta xwe radest dike û wesayîteke ku ji Adanayê bar girtiye û ji aliyê dijber ve hatiye, distîne. Piştre bi wê wesayîtê vedigere Batmanê.
Di vê pergalê de girîng ew e ku kargo bi awayekî ewle di navendên veguhestinê de ji wesayîteke din re were radestkirin. Ne pêdivî ye ku heman şofêr hemû rêgehê biçe.
Li beşên lojîstîk ên karwansarayan dê cihên wergirtin û radestkirina kargoyan, depoyên hilanînê, cihên barkirin û dakirinê û, li gorî pêdiviyê, depoyên zincîra sar hebin.
9. NAVENDÊN PENAGEHÊ Û PIŞTGIRIYA CIVAKÎ DI DEMÊN KARESATAN DE
Yek ji taybetmendiyên herî girîng ên karwansarayên RÊWÎ ew e ku di demên awarte de jî dikarin ji gel re xizmetê bikin.
Di rewşên erdhej, lehî, şewat, şer, qezayên zincîreyî, barîna zêde ya berfê û girtina rêyan de, ev tesîs dikarin bibin navendên penagehê û piştgiriya civakî.
Mînakî, malbat, şofêr û rêwiyên ku ji ber berfa giran nikarin rêwîtiya xwe bidomînin, dikarin li tesîsên RÊWÎ bimînin.
Kesên ku ji ber erdhejê an lehiyê neçar mane malên xwe terk bikin, dikarin li van cihan demekê penaber bibin.
Ji bo vê armancê, di tesîsan de dê ev cih û alav hebin:
- Odeyên mêvanan ji bo rewşên awarte.
- Cihên penaberbûna komî.
- Depoyên xwarin û ava vexwarinê.
- Pergalên germkirinê û enerjiyê.
- Cihên alîkariya yekem û piştgiriya tenduristiyê.
- Yekîneyên paqijiyê û serşokê.
- Parkên taybet ji bo wesayîtên rizgarkirinê.
- Navendên ragihandin û koordînasyonê.
Bi vî awayî, tesîsên ku di demên asayî de ji bo geştiyarî, veguhestin û bazirganiyê xizmetê dikin, di demên awarte de jî dibin beşek ji binesaziya piştgiriya civakî.
10. PERGALA HEVPARIYÊ Û RÊVEBERIYA TESÎSAN
Pergala RÊWÎ li ser bingeha yek kooperatîfê û gelek hevpariyên tesîsan hatiye avakirin.
Li vir divê cudahiyeke girîng bê kirin:
**Kooperatîf yek e. Hemû rêgeh û tora veguhestinê di bin rêveberiya heman kooperatîfê de ne. Lê her tesîs xwedî pergala xwe ya hevpariyê û hesabên xwe ye.**
Di damezrandina her tesîsê de pênc hêmanên sereke yên hevpariyê hene:
1. Hevparê erdê: Kesê ku erd an cihê avakirina tesîsê peyda dike.
2. Hevparê avakirina tesîsê:Kesê ku avahî û binesaziya fizîkî ya tesîsê ava dike an peyda dike.
3. Hevparê sermayeyê:Kesê ku ji bo avakirin, amûr û lêçûnên damezrandinê sermaye dide.
4. Hevparê kedê: Kesê ku di avakirin, lênêrîn û xizmetguzariyê de kedê xwe dide.
5. Hevparê işletmeyê:Kooperatîfa RÊWÎYAN, ku tesîsê bi tora xwe ya veguhestin, bazirganî û xizmetguzariyê ve girêdide û rêveberiya wê dike.
Beşdariya her hevparî dê bi awayekî cuda were nirxandin. Maf, berpirsiyarî, para dahatê û lêçûnên işletmeyê dê bi peymanên zelal bên diyarkirin.
Her tesîs dê hesabên xwe yên cuda bigire. Lê hemû tesîs dê di bin koordînasyon û rêgezên giştî yên Kooperatîfa RÊWÎYAN de bixebitin.
Veguhestina rêwiyan û kargoyan jî çalakiyên işletmeyê yên heman kooperatîfê ne. Rêgeh ne kooperatîfên cuda ne û ne jî işletmeyên serbixwe ne.
11. MÎMARÎ Û HILBERÎNA HERÊMÎ YA TESÎSAN
Di avakirina tesîsên RÊWÎ de dê kelûpelên xwezayî, herêmî û yên ku dikarin ji nû ve bên bikaranîn bên tercîhkirin.
Pergala blokên darîn ên moduler, bi pîvanên 64 × 32 santîmetre, dikare were bikaranîn.
Di vê pergalê de navbera blokên darîn dikare li gorî îmkanên herêmê bi kevir, kerpîç, heriyê, çamûr, dar û kelûpelên din ên guncaw were dagirtin.
Avahî dê bi awayekî werin sêwirandin ku dikarin werin hilweşandin, ji nû ve bên avakirin, bên mezinkirin û li gorî pêdiviyên nû bên guherandin.
Avhewa, erd, şertên erdhejê û çavkaniyên xwezayî yên her herêmê dê bên hesibandin. Pergalên hilgir û ewlehiya avahiyan dê bi hesabên endezyariyê bên diyarkirin.
Bi vî awayî, RÊWÎ dê ne tenê xizmetên xerc bike, lê dê hilberîna herêmî, materyalên avakirinê û kedê jî piştgirî bike.
12. FIREHBÛNA RÊGEHAN Û TORA HERÊMÎ
Tora RÊWÎ dê gav bi gav were firehkirin.
Di destpêkê de, li ser rêgehên ku pêdiviya wan bi veguhestin û kargoyê heye, dê tesîs bên avakirin.
Mînakên rêgehan:
Girêdana yekem: Batman – Îstanbul.
Girêdana duyem: Îstanbul – Hekarî.
Firehbûna herêmî:Batman – Mêrdîn – Cizîr – Dihok – Hewlêr – Silêmanî.
Di qonaxên paşîn de dê bajar, navçe, bajarok û şaxên nû yên din jî li van rêgehên sereke bên zêdekirin.
Her girêdana nû dê bi tora heyî ya RÊWÎ re were girêdan.
Bi vî awayî, di navbera Tirkiye, herêmên Kurdistanê û di pêşerojê de welatên din de, girêdanên veguhestin, kargo, geştiyarî û bazirganiyê dikarin bên pêşxistin.
13. ENCAM: JI RÊWÎTIYÊ BER BI TORA JIYANA HEVP AR VE
Kooperatîfa RÊWÎYAN veguhestinê tenê wekî çalakiyeke bazirganî nabîne. Ew modelek e ku xizmetên civakî yên cuda di nav pergala hevpar de dicivîne.
Di vê modelê de veguhestina rêwiyan, otêl, malên mêvanan, market, îstasyonên enerjiyê, navendên kargo, tesîsên civakî û cihên penagehê hevûdu temam dikin.
Tesîsek tenê ji rêwiyan re xizmetê nake; ew ji gelê herêmê, hilberîneran, esnafan û kesên ku hewcedarê alîkariyê ne re jî xizmetê dike.
Market tenê cihê firotinê nîne; ew berhemên hilberînerên herêmî digihîne xerîdaran.
Otêl tenê cihê konakbûnê nîne; ew geştiyarî û aboriya herêmê pêş dixe.
Îstasyona enerjiyê tenê wesayîtan şarj nake; ew piştgirî dide pêşketina binesaziya enerjiya paqij.
Karwansaray tenê cihê rawestana rêwiyan nîne; di demên pêwîst de dibe cihê penageha kesên li rê mane, mexdûrên karesatan û kesên ku hewcedarê alîkariyê ne.
Wesayîta kargo tenê baran naguhezîne; ew berdewamîya hilberîn û bazirganiya herêmî diparêze.
Ramanê bingehîn ê RÊWÎ ew e ku erd, sermaye, ked, hilberîn û işletme bi hev re bêne girêdan û toreke xizmetguzariyê ya domdar ji bo pêdiviyên civakê were avakirin.
RÊWÎ: Rêwîtî, Konakbûn, Hilberîn, Bazirganî, Enerjî û Piştgiriya Civakî.
Xizmeta mirovan, li gorî xwezayê û bi keda hevpar, ber bi pêşerojeke hevpar ve.
Xeratê Civaknas Zeki Altuboğa