#AVAHÎ BÊPERE ÇAWA TÊNE ÇÊKIRIN?
DESTPÊK: ÇIMA XWEDÎBÛNA XANÎYEKÊ EV QAS ZEHMET E?
Îro li gelek welatên cîhanê, xwedîbûna xaniyekê ji bo mîlyonan mirovan bûye xeyaleke mezin. Mirov salan dixebitin, kedê xwe didin û hewl didin pereyan hilînin. Lê belê, ji ber ku nirxa erdan, mesrefên avakirinê û faîzên bankayan her roj zêdetir dibin, xwedîbûna xaniyekê roj bi roj dijwartir dibe.
Li aliyekî erdên bêkar hene, li aliyê din mîlyonan mirov hene ku nikarin xwediyê xaniyekê bibin.
Li aliyekî karker, hoste, marangoze, hesinkar û pisporên avakirinê kar digerin; li aliyê din hezaran xaniyên ku hê nehatine avakirin hene.
Li aliyekî dikanên firotina malzemeyên avakirinê hene ku amade ne hilberên xwe bifiroşin; li aliyê din mirov hene ku sermayeya wan a pereyî ya ji bo avakirinê tune ye.
Lê gelo çima ev hemû derfet nikarin bibin yek?
Çima erdê kesekî, keda kesekî din, malzemeyên kesekî din û zanîna kesekî din nikarin bibin hêzeke hevpar a hilberînê?
Modela AVAHÎ BÊPERE ji bo van pirsan bersiveke nû pêşkêş dike.
Bingeha vê modelê ev e:
Ji bo avakirina xaniyekê ne hewce ye ku mirov pêşî xwediyê sermayeyeke mezin a pereyî be. Bi rêxistineke hevpar, erd, ked, malzeme, zanîn û piştgiriya civakî dikarin bibin sermayeya avakirinê.
1\. EM NE PERE , HÊZA HILBERÎNÊ BIKIN BINGEH
Di pergala asayî ya avakirinê de pêşî divê pereyê mezin were peydakirin. Paşê erd tê kirîn, malzeme têne kirîn, karker tên xebitandin û avahî tê avakirin.
Lê em pêşniyareke din dikin.
Em pêşî derfetên ku di destê mirovan de hene, bi hev re kom bikin.
Dibe ku kesek xwediyê erdê be, lê pereyê avakirinê tune be. Kesekî din hoste be, lê pereyê kirîna xaniyekê tune be. Dikaneke malzemeyan hebe, lê bazara wê kêm be. Mimar û endezyar hebin, lê derfeta beşdarbûna projeyeke hevpar tune be.
Em dikarin van hemû kesan di bin banê kooperatîfekê de li hev bînin.
Xwediyê erdê erdê xwe dike beşdariya projeyê. Mimar û endezyar bi zanîna xwe beşdar dibin. Firoşkarên malzemeyan malzemeyên xwe peyda dikin. Hoste û karker bi keda xwe beşdar dibin. Kooperatîf jî van hemû beşdariyan organîze dike.
Bi vî awayî, her kes tenê kesê ku kar dike û mûçe distîne namîne; ew dibe beşek ji hilberîna hevpar.
Armanc ne ew e ku keda kesekî bê pere were bikaranîn. Beşdariya her kesî tê pîvandin, nirxa wê tê diyarkirin û mafê wî tê parastin.
2\. XWEDÎYÊ ERD BÊYÎ FİROTİNA ERDÊ XWE DIKARE BIBE XWEDÎYÊ XANÎ
Gelek kes hene ku xwediyê erdê ne, lê sermayeya avakirina avahiyê di destê wan de tune ye.
Ji ber vê yekê, dibe ku neçar bimînin erdê xwe bifroşin.
Di modela me de xwediyê erdê ne hewce ye erdê xwe bifroşe. Ew dikare erdê xwe bike beşdariya kooperatîfê.
Pêşî nirxa rastîn a erdê tê diyarkirin. Ev nirx di nav tevahiya nirxa projeyê de dibe beşdariya xwediyê erdê.
Li hember vê beşdariyê, xwediyê erdê ji avahiya ku li ser erdê wî tê avakirin mafê xwe yê diyar distîne.
Bi vî awayî, xwediyê erdê dikare bêyî firotina erdê xwe, nirxa wê bixe nav hilberînê.
Erd ne hewce ye ku bibe pere; erd dikare rasterast bibe sermayeya hilberînê.
3\. KARKER Û HOSTE DIKARIN BI KEDA XWE BIBIN XWEDÎYÊ XANÎ
Ev yek ji nûbûnên herî girîng ên vê modelê ye.
Îro marangoze, hesinkar, hoste, elektrîkvan, avjenîkar û karkerên avakirinê dikarin salan bixebitin, lê dîsa nikarin xwediyê xaniyekê bibin.
Çimkî ew keda xwe bi mûçeyeke rojane an mehane difiroşin. Beşeke mezin a dahata wan ji bo kirê, xwarin û pêdiviyên jiyanê diçe.
Em rêbazeke din pêşniyar dikin.
Karker û hoste dikarin beşdarî projeyên kooperatîfê bibin. Saetên xebatê, kalîteya kar û pisporiya wan tê tomarkirin. Nirxa keda wan dibe beşdariya wan a di hesabê hevpar de.
Mînakî, marangoze derî û pencereyan saz dike. Hesinkar karên hesinî dike. Hosteyê dîwaran dîwaran ava dike. Elektrîkvan tesîsatê saz dike.
Her kes li gorî hilberîna xwe beşdariya projeyê dike.
Bi demê re, mafê ku ew bi keda xwe kom kiriye dikare bibe mafê wî yê xwedîbûna daireyekê.
Bi vî awayî, mirov ne tenê ji bo debara xwe dixebite, lê bi keda xwe paşeroja xwe jî ava dike.
Em dixwazin kedê ji mûçeyeke ku tenê tê xerckirin, veguherînin veberhênaneke ku paşeroja mirovan ava dike.
4\. FIROŞKARÊN MALZEMEYAN JÎ BIBIN BEŞEK JI VÊ HEVKARIYÊ
Yek ji pêdiviyên herî mezin ên avakirinê malzemeyên avahiyê ne.
Çîmento, hesin, kerpîç, xwelî, derî, pencere, kablo, lûle, seramîk û gelek tiştên din pêwîst in.
Îro ji bo kirîna van malzemeyan divê pereyeke mezin di destê me de hebe.
Lê firoşkarên malzemeyan jî dikarin bibin beşek ji hilberîna hevpar.
Mînakî, dikaneke malzemeyan çîmento û hesin dide projeyê. Dikaneke din derî û pencereyan peyda dike. Yekî din malzemeyên elektrîkê dide.
Kooperatîf nirxa malzemeyên ku hatine radestkirin tomar dike û di hember de senedên hevkariyê dide firoşkaran.
Bi vî awayî, firoşkar tenê tiştên xwe nafiroşe; ew dibe hevkarê projeyeke ku dê di dawiyê de nirxeke aborî biafirîne.
Ev rêbaz derfeta beşdarbûna esnafên herêmî, karsaziyên biçûk û hilberîneran zêde dike.
5\. HÊZA SENEDAN: BEŞDARIYA HER KESÎ BÊ TOMARKIRIN BÊ KREDIYA BANQÊ BÊ FAÎZ
Yek ji amûrên girîng ên vê modelê Senedên Avakirinê ne.
Sened nîşan dide ku kesek çi qas beşdariya projeyê kiriye û di hember wê de çi maf wergirtiye.
Erdê ku kesek daye, malzemeyên ku firoşkar daye, keda ku hoste kiriye û xizmeta ku pispor pêşkêş kiriye, hemû bi awayekî zelal tên nirxandin.
Piştre hemû beşdarî di hesabeke hevpar de tên tomarkirin.
Bi vî awayî, mafê tu kesî ne diyar namîne.
Kesek dikare mafên xwe yên ji beşdariyên îro kom bike. Kesekî din dikare di gelek projeyan de beşdar bibe û mafên xwe zêde bike.
Dema senedên wî gihîştin nirxa daireyekê, ew dikare li gorî şertên peymanê mafê wergirtina wê daireyê bi dest bixe.
Ev sened divê li ser nirxên rastîn ên hilberînê bên avakirin û mafên hevkaran bi peymanên zelal bên parastin.
Sened bi tena serê xwe ne tapuya xaniyekê ye. Ji bo veguheztina xwedîtiya daireyê, pêwîst e pêvajoyên qanûnî bêne temamkirin.
6\. APARTMANEKE 16 DAİREYAN ÇAWA DIKARE WERE AVAKIRIN?
Niha em vê ramanê bi mînakeke rastîn rave bikin.
Bihêlin em dixwazin li Yalovayê apartmaneke 16 daireyan ava bikin.
Erdê me heye, lê tu kes nikare bi tena serê xwe hemû mesrefên avakirinê bide.
Em li şûna ku li pey sermayeyeke mezin a pereyî bigerin, kooperatîfeke avakirinê ava dikin.
Xwediyê erdê erdê xwe dike beşdariya projeyê.
Mimar û endezyar projeyê amade dikin.
Dikanên malzemeyan tiştên pêwîst peyda dikin.
Marangoze, hesinkar, elektrîkvan, avjenîkar û hosteyên avakirinê bi keda xwe beşdar dibin.
Kooperatîf hemû van beşdariyan organîze dike û tomar dike.
Dema apartman temam bû, mafê her hevkarî li gorî beşdariya wî û şertên hevkariyê tê diyarkirin.
Di vê projeyê de, ji bilî çar qatan ên niştecîhbûnê, du qatan ên taybet ên bikaranînê jî hene.
Kod 1: Qata zemînê ye. Di vê qatê de ofîsa rêveberiya kooperatîfê, cihên hevpar û odeyên mêvanan cih digirin.
Kod 2: Qata jêrîn e. Di vê qatê de otopark, cihên teknîkî û li gorî rewşa erdê deriyê ku ber bi aliyê daristanê ve vedibe, cih digirin.
Bi vî awayî, apartman tenê avahiyeke niştecîhbûnê namîne. Ew dibe navendeke jiyanê ku rêveberî, cihên hevpar û aboriya hevkariyê heye.
Ev mînak pêşniyareke projeyê ye. Hejmara daireyan û rêza qatan li gorî şertên erdê, îmar û projeya teknîkî dê were zelalkirin.
#7\. JI BO XWEDÎBÛNA DAİREYEKÊ MA NE HEWCE YE KU PEREYÊ MEZIN WERE HİLÎN?
Îro astengiya herî mezin a mirovan ji bo xwedîbûna xaniyekê, peydakirina pereyê pêşîn e.
Di modela me de derfetên cuda yên mirov têne nirxandin.
Dibe ku kesek xwediyê erdê be.
Kesekî din pisporiya pîşeyî hebe.
Yekî din dikare malzemeyan peyda bike.
Kesekî din jî zanîna projeyê an hêza rêxistinê hebe.
Hemû van derfetan dikarin li gorî nirxên rastîn bibin beşdariya hilberîna hevpar.
Kes ne mecbûr e ku hemû beşdariya xwe di yek demê de bike. Ew dikare li gorî plansaziya ku kooperatîf qebûl kiriye, bi demê re beşdariya xwe temam bike.
Bi vî awayî, mirov ne tenê bi pereyê ku hilînine, lê bi nirxa ku dikarin hilberînin jî dikarin xwedî mafê xaniyekê bibin.
Bêguman, hemû mesrefên rastîn ên malzeme, destûrname, kar, bîmeya kar û pêdiviyên din divê bên dabînkirin. Armanca modelê ew e ku ev mesref bi hilberîn û hevkariyê bên peydakirin, bêyî girêdana bi krediyên bankayên faîzdar.
8\. HÊZA HERÎ MEZIN A VÊ MODELÊ: HEVKARIYA CIVAKÎ
Bihêlin em bifikirin.
Li bajarekî sed kes hene ku dixwazin xwediyê xaniyan bibin.
Di heman bajarî de erdên bêkar hene. Hoste kar digerin. Esnaf dixwazin bifroşin. Ciwan dixwazin pîşeyekî fêr bibin. Xwediyên sermayeyên biçûk li pey qadeke ewle ya hilberînê ne.
Heke ev hemû mirov bibin yek, dê çi bibe?
Apartmaneke ku bi hevkariyê tê avakirin, dikare bibe destpêka dehan apartmanên din.
Kooperatîfek ku li taxekê dest pê dike, dikare li taxên din jî belav bibe.
Karsaziyên biçûk ên bajêr dikarin bi hev re têkiliyên aborî ava bikin.
Ciwanên ku pîşe hîn dibin dikarin beşdarî hilberînê bibin.
Bi vî awayî, mirov ne tenê xwediyê xaniyan dibin, lê tora nû ya hevkariya aborî jî ava dikin.
Ji ber vê yekê, AVAHÎ BÊPERE tenê rêbazeke avakirina avahiyan nîne.
Ev hewldaneke nû ye ji bo ku erd, ked, zanîn, malzeme û mirov careke din bibin yek.
9\. HILBERÎN BÊYÎ GIRÊDANA BI FAÎZA BANKAYAN
Di pergala îroyîn de, dema mirov dixwaze xaniyekê bikire, pir caran neçar dimîne serî li bankayê bide û bi salan deynê xwe bide.
Faîz û barê deynê dahata paşeroja mirovan jî ji niha ve girêdide.
Di modela me de, berpirsiyariyên hevparan li ser beşdariyên wan û hilberîna rastîn ava dibin.
Kes keda kesekî din an malzemeyên firoşkarî bêberamber bikar nayîne. Her beşdarî nirxeke xwe heye.
Kooperatîf mafên hevkaran diparêze, hilberînê organîze dike û çavkaniyên hevpar rêve dibe.
Bi vî awayî, bingehê fînansmanê ne deynê faîzdar, lê hilberîna rastîn û hevkariya mirovahiyê ye.
Serkeftina vê modelê girêdayî hevkariya bawerbar, hesabên zelal û rêxistineke bihêz e.
10\. BANGA CIVAKÎ: WERE, EM BI HEV RE XANIYAN AVA BIKIN!
Ev bang tenê ji bo kesên ku dixwazin xwediyê xaniyan bibin nîne.
Ev bang ji bo xwediyên erdan, marangoze, hesinkar, hoste, mimar, endezyar, firoşkarên malzemeyan, esnaf, karsazên biçûk û hemû kesên ku dixwazin kooperatîfê ava bikin e.
Her kes di destê xwe de derfetek heye.
Yekî erd heye, yekî ked heye, yekî zanîn heye, yekî malzeme heye, yekî jî dikare rêxistinê bike.
Girîng ew e ku em van derfetan bi hev re bibin yek.
Em mirovan ne tenê bangî komkirina pereyan dikin; em wan bangî hilberîna hevpar dikin.
Karê ku kesekî bi tena serê xwe nikare bike, sed kes dikarin bi hev re pêk bînin.
Dibe ku sermayeya yek kesî ji bo avakirina apartmanekê têrê neke, lê hêza hilberînê ya sed kesan dikare apartmanekê ava bike.
Em dikarin bi apartmanekê li bajarekî dest pê bikin. Heke serkeftî be, em dikarin vê modelê li bajarên din jî pêk bînin.
Pêşî erdek, paşê kooperatîfek, piştre apartmaneke ku bi keda hevpar bilind dibe...
Ev ne xeyalek e ku divê di xeyalan de bimîne. Bi hevkariya rastîn, hesabên rastîn ên mesrefan, ewlehiya qanûnî û xebateke rêkûpêk dikare bibe rastiyeke jiyanê.
#ENCAM: XANIYAN NE PERE, LÊ MIROV BI HEV RE AVA DIKIN
Armanca me ne ew e ku em xeyala cîhaneke bêpere bikin.
Armanca me ew e ku pere nebe tenê amûra hilberînê û nebe şertê yekane yê xwedîbûna xaniyan.
Erd heye. Ked heye. Zanîn heye. Malzeme heye. Hilberîn heye. Tenê rêxistineke civakî pêwîst e ku van hemû hêzan bîne cem hev.
Îro erdekî bêkar dikare bibe apartmaneke ku sibê gelek malbat lê bijîn.
Hosteyekî ku îro kar nabîne, dikare sibê bibe xwediyê xaniyê ku bi keda xwe avakiriye.
Esnafekî ku îro nikare tiştên xwe bifroşe, dikare sibê bibe hevkarê projeyeke avakirinê.
Mirovekî ku îro sermayeya wî tune ye, dikare sibê bi keda xwe û bi hevkariyê bibe xwediyê xaniyekê.
Ji bo vê yekê, em divê li şûna deyndarkirina mirovan, wan beşdarî hilberînê bikin.
Li şûna kêmkirina nirxa kedê, divê em nirxa wê bilind bikin.
Li şûna ku erd, malzeme û zanîn ji hev veqetînin, divê em wan di nava pergala hilberînê ya hevpar de bikin yek.
AVAHÎ BÊPERE ne tê wateya ku xaniyan bêyî mesref tên avakirin; tê wateya ku xaniyan dikarin bêyî sermayeyeke mezin a kesane û bêyî girêdana bi krediyên bankayên faîzdar, bi hilberîn û hevkariya civakî bên avakirin.
Were, em xwedîbûna xaniyan ji taybetmendiyeke tenê ya kesên xwedîpere derxînin.
Were, em erd, ked û zanîna xwe bikin yek.
Were, em bi hev re hilberînin, bi hev re ava bikin û bi hev re bijîn.
#AVAHÎ BÊPERE
# ERD + KED + MALZEME + ZANÎN + RÊXISTIN = XANIYÊN HEVPAR
#Bi hev re hilberînin, bi hev re ava bikin, bi hev re bibin xwediyê xaniyan!
Sosyolog Marangoz Zeki Altuboğa
@öne çıkar