Adil Düzen, azimetler fıkhı ile oluşturulan ideal çalışma ve yaşama düzenidir. Dört boyutlu olduğundan azimetler fıkhına geçişin aşamalarını içinde barındıran ruhsatlar fıkhı da içindedir.

Azimetler fıkhındaki hükümler azimet sahibi mükellefler içindir. Genel olarak azimetler yürürlükte iken şartlarını sağlayamayanlar için ruhsatlar fıkhı işletildiği gibi, genel olarak ruhsatlar fıkhı yürürlükte iken şartlarını sağlayanlar için azimetler fıkhı işletilebilir.

İdeal şartlar altındaki adil ekonomik düzen azimetler fıkhına göre düzenlenmiştir. İdeal şartların olmadığı dönemlerde ise kademe kademe ruhsatlar fıkhı hükümleri geçerlidir. Para çıkarmanın hükümleri borçlanma ayetinde geçmektedir. Satışa arzedilen malların karşısında bankadan mahsup eden senet kadar para çıkar.Banka senet borçlanmış kredi alan ise para borçlanmıştır. Merkez bankasında ise merkez bankası senet borçlanmış, parayı kredi olarak bankaya vermiştir. Tüm senetlerin kredi değeri karşılığı para piyasada dolanıma çıkmıştır. Piyasada senetlerin karşılığı olan mallar ise pazarda satışta değil, kişilerin stoğundadır.

İdeal şartların olmadığı dönemlere kriz dönemleri denir.

1. Durgunluk dönemi

2. Stokçuluk dönemi

Durgunluk döneminde ekonomi yavaşlar, alım satım düşer, ekonomi yavaşlar ve arz talep eğrisi düşük seviyeden seyreder. Kriz döneminde ise ekonomi hızlanır, alım satım artar, ekonomi hızlanır ve arz talep eğrisi yüksek seviyeden seyreder.

İdeal olmayan şartlarda vitesli bir ekonomi takip etmek gerekir. Her iki krizli dönemin geçmiş verileri toplanıp, programlanmalı ve muhasebe buna göre otomatik geçiş yapacak şekilde planlanmalıdır. Aracı ilk kaldırırken birinci vitesle gidersiniz, yavaş yavaş gaza basarak hızınızı artırır ve 60 km/s kadar üçüncü viteste gidersiniz, 60ı geçince vites 4e değiştirmek durumundasınız, yoksa motor harareti artar. Yavaşlayacağınız zaman ise boşa alıp frene basarsınız ve gitmek istediğiniz hız seviyenize göre vitesi ayarlarsınız. Ekonomi de buna benzer. Savaş korkusu stokçuluğu tetikler ve kritik stok seviyeniz yetersiz kalabilir. Bu da fiyat artışını getirir. Programda toplamdaki alış satış eğrileri, sirkülasyon/ zaman (hem alış satış sayısı, hem alıs satış miktarının zamana göre artış ve azalışları) şeklinde tarif edilir ve baremler konur. Mesela normal şartlarda 10 000 kişilik bir bucakta 10 ton un stoğunu 1 aylık tutuyorsanız ve bu kafi geliyor idiyse, birden aşırı abanma ile 5 günde bitecekse, alış satış sirkülasyonu zamana göre birden artacağından program bunu ilk gününden okur ve fiyat ayarlamasında otomatik olarak vites değiştirir. Tersine yavaşlama döneminde vites düşürür. Bunu ise geçmişin o benzer şartlardaki davranış etkilerini analiz ile sağlar.

Böylece krizde reel ekonomi ile para ekonomisi arasındaki ilişki kopmadan sürdürülmüş olur.