Kur’an’a göre yeni düzen ve yeni medeniyet-58

Önceki yazılarla birlikte okunmasını tavsiye ederek kaldığımız yerden devam…

Buraya kadar anlattıklarımızdan şu sonuca varabiliriz.

“Sadukat” kelimesinin geçtiği ayet mehiri, diğeri ise mehirsiz de olsa ücreti içermektedir. “Nıhlaten” kelimesi geçmektedir.

İki türlü mehir vardır.

Biri peşin ödenen (muaccel) mehirdir.

Bir de ileride ödenen (müeccel) mehirdir.

Mehir dört şekildedir.

Muaccel müsemma mehir. Hemen ödenecek olan belli mehir. Bunun nıhla olması yani asgari mehirden az olmaması gerekir.

Muaccel gayri müsemma mehir. Bu insan diyeti gibi midir? Yoksa herkese göre değişir mi? Kadına göre mi, yoksa erkeğin varlığına göre mi değişir?

Bi’l-maruf dendiğine göre asgari mehir değildir. Madem biri nıhla diğeri maruftur, bu örf hakemlerin takdirine bırakılmamış, topluluğun belirlemesi istenmiştir. Demek ki bucaklar asgari mehiri tespit ettikleri gibi, belirlenmemesi hâlinde de bir mehir tespit edeceklerdir. Bu kocanın mal varlığı ile alakalıdır.

Müsemma olan müeccel mehirlerin de asgarisi belirlenmiş olmalıdır. Fark yapılabilir mi, fark yapılırsa faizi olmaz mı? Talep edilmeyen borçtur. Yani ancak boşanma olursa talep edilebilmekte, boşanma olmazsa ancak miras taksiminde talep edilebilir.

Müsemma olmayan muaccel mehirde özel hüküm geçerli olacaktır.

Şöyle ki, mirasta eşlerin payı altıda birdir. Tereke ikiye ayrılır, yarısı vârislere kalır. Onlar çocuklardır, bire iki bölüşürler. Yarısı ise vârislerin dışında en yakın akrabalara kalır. Bu da anne baba ve eştir. Üçü eşit olarak bölüşür. Kadın erkek eşittir. Ancak ödenmiş mihrin iadesi zor olduğu için mihrin iadesi yerine payda tenzilat yapılacaktır.

Kesinleşmiş içtihadım değildir ama biz şu hükümler üzerinde durulmasını öneriyoruz.

Müsemma muaccel mehirlerde asgarisi belirlenmelidir. Bu marufla olacaktır. Her bucak bu asgari miktarı ayrı olarak belirler. Herkes için eşittir. Zengin fakir aranmaz.

Müsemma müeccel mehirde boşanma olursa müsemma mehir alınır. Asgarilik şartı mahfuzdur.

Müsemma müeccel mehirde ölmesi hâlinde kadın mehrini alır ve sonra dörtte veya sekizde bir vâris olur. Erkek mehir verir, sonra dörtte bir vâris olur.

Müsemma olmayan mehirde taraflar altıda bir alırlar ve mehir ödemezler.

Kadınlara verilen mehire “saduka”, nafakaya “ücret” diyoruz. Süt anneler için de “ücret” denmektedir. Demek ki nafaka ile ilgili hükümler işçilikte ücretle ilgili hükümleri de içermektedir. Bazı hükümleri karşılaştırabiliriz.

Ücret belirlensin belirlenmesin, çalışan ücreti istihkak eder.

Kirada durum böyle değildir. Kirada kira belirlenmemişse iare olur.

Ücret anlaşmalarında asgari ücret esastır. Asgari ücretten az yapılan anlaşmalar geçersiz olup asgari ücretle ödeme yapılır.

Malların veresiye satışları gayrimeşru olduğu halde işçilik tecil edilebilir. Tecilden önce talep edilemez.

İş anlaşmasında işçi peşin para alamadığı işi yapmayabilir. Yani işçiye peşin ödeme asıldır. Nikahın akdinde mehiri olmadan kendisini teslim etmeyebilir.

Müsemma olan mehir muacceldir. Müsemma olmayan ücret muacceldir. Yani mal satılınca ödenir. Satılmadan talep edilemez.

Şimdi başka konulara da işaret etmemiz gerekmektedir.

Nafaka bakımından eşler eşit midir?

İslâm nikahında eşittir. Koca ne yerse kadınlar da onu yerler.

(Devamı var)