1. Türkçede gelecek zaman eki genelde “cak” ekidir. Mastar halindeki fiile “yakın” kelimesinin eklenmesi ile “yakın zamanı”, “henüz gelmemiş ama yakında olacak zamanı” ifade etmek için gelir. Göçecek = göçmeye yakın, verecek = vermeye yakın gibi . `Y` harfi `C` ye dönüşmüştür.

Türkçede bir kaç tür fiilin mastar hali vardır

1. Mek – mak : gel-mek

2. E – a : gele

3. İp – ıp – üp – up : gelip (kazakçada bu haldeki mastar kullanılır: baruv = varmak gibi)

`cak` eki fiilin “e” mastarı ile gelir.

2. Bir de “si gelmek” ile gelecek zamanı ifade edebiliriz, burada planlanmış gelecek zamanı ifade ederiz. “bilesim geliyor” – “göresi geliyor”  gibi.

Arapçada “se” harfi ile gelecek zaman ifade edilir. Türkçedeki “s” harfi istek bildirecek şekilde gelecek zamanı ifade ederken arapçadaki s harfi de geleceği ifade eder. Se-ya’lemu= bilecek. Türkçedeki s harfinin kökü, fiil ve isim halleri varken arapçada bu bağlar kopuk ve belirsizdir: is-le-mek ifadesinde le eki fiilden fiil yapma ekidir, türkçede le = te dönüşümü ile istemek olmuştur. Kök olarak s harfi istekleri ifade eder. Muhtemelen arapçadaki gelecek zaman eki s harfide rica ve istekten geleceği ifade etmeye dönüşmüştür. Türki dillerde y-c-s dönüşümü vardır. Yol-col-sol, yıl-cıl-sıl gibi. Burada da “yakın”daki y ile dilek s”si dönüşümü ihtimali olabilir.   

İngilizce de ise “will – istemek” fiili ile gelecek ifade edilir.

Ayrıca “s” harfi geleceğe yönelik bir isteği fiilden sıfat yapmada kullanılır: görülesi film – görülmeye değer film = görülecek film” anlamındadır.

İngilizcede de planlanmış gelecek zamanı ifade etmek için “is going to = -meye gidiyor” kalıbı kullanılır: “he is going to meet= buluşmayı planlıyor= buluşacak” anlamındadır.

3. “r” harfi ile gelecek zaman ifade edilir. Türkçede geniş zaman olarak ifade edilse de bu genellikle gelecek zamanı ifade etmede kullanılır. “görür o ! = gününü görecek” anlamındadır.

4. Sürekli gelecek zaman: -yor olmak: yarın annemi görüyor olacağım.

5. “gı-gi”: algılı, vergili gibi. Bu tipleme hakaniye lehçesi olarak bilinen karahanlı ve bugünkü türeme kanalları olan kuzey çin ve uygur lehçelerinde geniş bir şekilde fiillerde de kullanılır. “ol evge bargay= o eve gidecek” gibi. Türkmencede ise “ge” harfinin “g”si düşmüş sadece “e” harfi kalmış, bu da fiillere eklenerek geleceğe yönelik rica ve istekleri ifade etmede kullanılır olmuştur: “al” (emir kipi) iken “alay” (rica kipidir).