Di Dîrokêda Dema Komkerî yê

Merivên berê civakên ewil fêki û sebze berhev dikin.

Zanebuna merivan wê demê seba li ser teknîkê kême, nizanin wê çewa zaftir, baştir hilberin bikin, qanunê aborî yê û yê Jiyanê berdî berdane, biserê xwene.

Di dema komkerîyê da merivan tirî, xurme, sêv, hirmê û hêşînayî yê li mêrga berhevkirine xwarine biwan Jiyan e.

Di hîn dema de fêkî û sebze têr nekirîye seba zêdebune merivan û şertên demsala...

Vêca li cî yê din gerîyane... Koçber bune.

Meriv ji bo ku xweştir li ser darên fêkîyan fêkî berhev bikin

sêlim pêpilokan çêkirine.

Darên ser gopal çêkirine.

Hevço çêkirine.

Merivên berê yê ewil li warê germ dijîn ev nêrîn hima bêje bi pîranî ji terefê nivîskaran de hatîye qebul kirin.

Ku fêkî têr nake û hemî demsal fêki peyda nabe

Fêr dibin ku ku fêkîyan hişk bikin

Di vê demê da li ser zevîyê darê fêkîyan cî diyarkirin û mal û milk parvekirin destpêdike.

Êdî her eşîr zevîyê wan diyar dibe der dora zevîyê xwe sênc dikin, bi hijika şêtik çêdikin.

Êdî şer wê li ser zevîyê fêkîyan bibe ku têkevin zevîyê wan ev sebaba şer e.

Ji Merivên berê hetta neha xwe parastin hebuye. Di hemî deman da ji boy xwe biparêzin amurên parastinê çêdikin. ber/ kevir û daran ço darê parastinê çêdikin.

Di demên derbas dibin cur bi cur amur çêdikin ji kevir/ bera.

Ji bo vê yekê salên merivê piştî dewra bavo Adem li gorya amurên ku bi kevir çêkirine hatine bi nav kirin.

Weka pere di vê dewrê da fêkîyan fêkîyê hişk kirî bi kar tînin. Semen pere dibe fêkî hişkkîrî.

Di destpêka vê demê da meriv ji pela ji xwe re weka cil û berg çêdikin. Peyre ji reyê daran û ji hîn curre dar weka kezî dihevda wan di rêsin. Cil û berg çêdikin.

Holik çêdikin, holika jî bi şêtikan dihevda dihonin. Malên wan Holikin holikê bi şêtikin.

Di dema komkerîyê da gelek tiştan keşif kirine.

Agir pêxistin fêr bune.

Ji herîyê cêr çêkirine, bi pijandina herîyê qafik sênî û gelek amur çêdikin.

Ava fêkîyan kelandine dims çêkirine.

(em karin bêjin dimsê torîya nêzîkê 60 hezar salî ye )

Dolmik pahtine... Kêrraan çêkirine, bi agir xwe germ kirine, agir weka ronahi bi kar hanine.

Malbat weka kolektif zibare bi hevre fêkîyan û sebza komkirine bi hev re xwarine.

Ji hijê daran holik çêkirine...

Jin û mêr weka hevin.

Karê zaroka jin çelengtirin di karê parastinê mêr jêhatîtirin

Meriv di nava malbatek de kare bijî. Wexta zaroke pêdivîyê zarok heye û bê malbat nabe.

Dema kal û pîr dibe dîsa malbat lazıme.

Wekîdin meriv kambaxek ecêbe her car dixwaze gan bike...ne weka pisîka ji adarê hetta adare... Her car ji vê bonê jî malbat, zewac pêdivîye...

Meriv li nava fêkîyan çêdibe.

Li ser linga çik û pike dimeşe.

Lê nikare bazde bireve. Tazîye.

Ji sir û seqemê nikare xwe biparêze.

Li dijî dijminê xwe, xwe nikare biparêze.

Postê wî tine.

Pencê wî /wê tine nikare nîçîra xwe jî hev ke

Nikare erdê bikole. Bi diranê xwe nikare gîya jêke

Seba vê yekê di destpêkêda bes kare fêkî bixo

Merivên yekem di nava darên fêkîyan ku havînê û zivistanê fêkî hene çêdibe dijî em bêjin bihuşt.

Li gorya antropolojiya fîzîka merivan ji roja roj de hetta neha hestîyê merivan weka heve.

Wekîdin zêdebune merivan bi rêya zewacê zêde dibe.

Zanyarîya genetîkê dibêje kromozom meriv weka perçê makînê hemî hev temam dikin.

Kesên li ser ziman jî lêkolin kirine dibêjin hemî ziman têjikê yek zimanîne

Ew ziman jî ez dibêjim Kûrdî ye lê Kûrdî ya ku bi zaroka re tê axeftin

Minak

hep (bixo)

ciz =baldar be

Kıx =pîse

Xeratê Civaknas Zeki Altuboğa