SURİYE ÇIKMAZI

Prof.Dr.Sabri TEKİR

Suriye, iki güney komşumuzdan biri. Düne kadar Osmanlı toprakları idi. 900 km'yi aşan ortak bir sınırımız var. "Verimli Hilâl" denilen toprakların önemli bir kısmı Suriye'de. Irak ile birlikte Arap dünyası ile ticari ilişkilerimiz bu topraklar üzerinden gerçekleşiyor. Arap / İslam ülkeleri içinde hatırı sayılır nüfus yapısına sahip birkaç ülkeden biri. Savaş öncesi 23 milyonu aşıyordu. Halkımız güneydeki iki ülke halkları ile hem de çok yakın akrabalar. Yapay olarak tespit edilen sınırlar nedeniyle farklı ülke vatandaşları olarak kalmışlar. Suriye ile olan ilişkilerimizin zayıf ve gergin olduğu dönemlerde bile "kaçakçılık" yoluyla da olsa ticari ilişkilerimizin belli bir düzeyde olmasının nedeni bu akrabalık ilişkileridir.

Suriye'de baskıcı "Baas" rejiminde dahi insanlar az çok güvenlik içinde ve mutlu idiler. Sonra, Suriye'ye bir "ecinni" eli dokundu, herşey bir anda karışıverdi. Suriye halkı cepheleşiverdi. Birbirleriyle vuruşmaya başladılar. "Ecinni" elinin dokunmasında amaç bu vuruşma ortamını oluşturmaktı. Oyunu kuranlar bu vuruşma ortamını bir fırsat bildiler. Kendilerine gün doğan büyük güçler gelip Suriye topraklarına çöreklendiler. Herbiri bir veya birkaç gruba destek çıkıyor, eğitip donatıyordu. Bu arada DAEŞ denilen, kimin tarafından nasıl oluştu(ruldu)ğu belli olmayan bir hayalet güç, Suriye üzerine bir kâbus gibi çöktü. Tüm büyük güçler DAEŞ'le mücadele etmeye başladılar. Çünkü onlar yakıyorlar, yıkıyorlar, öldürüyorlardı.

Bu süre içinde Suriye krizine müdahil olan ABD, Rusya, Almanya ve İran gibi ülkelerle Türkiye arasındaki ilişkilerde farkı nedenlerle de olsa gerginlikler yaşandı. Bu gerginliklerin ülkemize olan ekonomik maliyetleri çok yüksek oldu ve hala bunların olumsuz etkileri turizm, ihracat vb. sektörlerde devam ediyor. Bu maliyetlerin ancak zaman içinde telafi edilebilmesi mümkün.

Rusya "Baas Rejimi" kurulalı beri Suriye'deydi. Şimdi de rakibi ve küresel başoyuncu ABD gelip Suriye topraklarına yerleşti. Bu süre içinde, Türkiye için en stratejik bölge olan Kuzey Suriye'de 10'a yakın askeri üsler kurdu. Askeri üslerin zengin petrol rezervlerinin bulunduğu söylenen, Türkiye'nin harekat kabiliyetini sınırlandırabilecek, Türkiye'ye zarar verebilecek her türlü askeri ve siyasi operasyona müsait bir "konuşlanma" esasına göre kurulduğu gözlerden kaçmıyor. Başka bir ifade ile, ABD askeri üsleri tarafından Suriye toprakları üzerinden Türkiye güneyden kuşatılmış oluyor.

ABD bu askeri konuşlanmayı haber olarak geçen ve dünya kamuoyuna duyuran AA (Anadolu Ajansı)'yı Türkiye'ye şikayet ediyor ve rahatsızlığını dile getiriyor. ABD askeri üslerinin yerlerini gösteren bu haberin askerlerini  tehlikeye attığını ifade ediyor ve " hassas askeri bölgelerin kamuoyu ile paylaşılması, koalisyon güçlerini gereksiz bir riskle karşı karıya bırakmakta ve İŞİD'i (DAEŞ) yenmek için süregelen operasyonlarda kesintiye neden olma potansiyeli" taşıdığını belirtiyor. Ancak, bu üslerin NATO ittifakı çerçevesinde Türkiye ile birlikte kurulması gerektiği konusuna, Türkiye'ye haber verilip verilmediği konusuna temas etmiyor. Rusya ise, ABD tarafından kurulan askeri üslerin meşruiyet temellerinin bulunmadığını, kendi üslerinin Suriye devleti ile olan anlaşmalarla kurulduğunu ifade ediyor.

Suriye krizi içinden çıkılmaz, çözümü güç bir hal almış durumdadır. Petrol rezervleri, tasarlanan petrol ve doğalgaz boru hatları güzergahının güvenliği merkezli başlayan olaylar, Rusya ve ABD gibi küresel güçler başta olmak üzere, Türkiye ve İran gibi bölgesel güçlerin bu topraklara yerleşmesi ile sonuçlanıyor. İyi de Suriye dahil tüm Ortadoğu ve Türkiye üzerinde çıkar ve nüfuz çatışması içinde bulunan bu ülkelerin sıcak çatışma içine girmelerini hangi güç engelleyecek? Veya hangi güç bunların bölgeden çekilmelerini sağlayacak? Bu çekilme sağlansa da kısa bir zaman içinde gerçekleşmesi mümkün olmayacak. Büyük güçlerin bölgede oluşturduğu, biriktirdiği güç yoğunlaşması çekilme sonrası yerini nasıl bir güce terkedecek?

Görünen o ki, güneyimizde güvenliğimize yönelik ciddi ve tehlikeli bir istikrarsızlık alanı ve güç boşluğu oluşmuş durumdadır. Bu durum uzun süre devam edecek gibidir.
22.07.2017