KIBRIS MÜZAKERELERİ

Prof.Dr.Sabri TEKİR

Kıbrıs müzakereleri devam ediyor. Müzakereler "Annan Planı" sonrasında başlamış gibi görünse de aslında Türkiye'nin adaya "müdahale öncesi"ne yani 1964 yılına kadar uzanıyor. Başka bir ifade ile 60 yıllık bir geçmişi var. Müdahale sonrasında, özellikle BM gözetiminde başlatılan müzakerelerin sonuncusu İsviçre'nin Crans-Montana bölgesinde yürütülüyor. Müzakerelerde adadaki iki toplumun liderleri yer alıyor. Liderler "adadaki toplumları birleştirecekleri", "birlik halinde AB üyesi olmayı sağlayacakları" vadiyle seçildiler ve işbaşına geldiler. Bu iki tarafın dışında bir de garantör ülkeler olan Türkiye, Yunanistan ve İngiltere Dışişleri bakanları da katılıyor.

İlginçtir, 2004 referandumunda Türk tarafı "Annan PLanı"nı kabul yönünde  oy kullanmış, Rum tarafı ise planı reddetmişti. Rum tarafının reddedeceği varsayımından hareketle Türk tarafı riskli bir tercihde bulunmuştu ama en azından "uzlaşmacı", "soruna çözüm isteyen" bir ülke pozisyonu elde etmişti. Rumların bu tutumuna rağmen, AB Rumların müracaatı üzerine Kıbrıs Cumhuriyeti'ni üye olarak kabul etti. Şimdiki duruma göre KKTC de dahil tüm Kıbrıs AB toprağı olarak kabul ediliyor, ancak KKTC tarafında AB kuralları ve müfredatı uygulanmıyor. Bunun da nedeni, adadaki bölünmüşlüğün devam ediyor olması.

Kıbrıs tarih boyunca Doğu Akdeniz hakimiyeti için kritik ve stratejik bir ada olmuştur. Deniz yoluyla gerçekleştirilen haçlı seferlerinde önemli bir konaklama yeridir. Halife Muaviye zamanında adaya düzenlenen sefere Hz. Muhammed'in (AS) Halası da iştirak etmiş, orada vefat etmiş, Türbesi Larnaka'dadır. Osmanlı Devleti Akdeniz hakimiyeti için Kıbrıs'ı aldığında Venedik elçisine "kollarını kestikleri" ifadesinde bulunmuştu. İngiltere Kralı Richard, haçlı seferinden geri dönerken birkaç yıl adada kalmış. Her nedense Kıbrıslılar bunu büyük bir iftiharla kaydederler ve her vesile ile anlatmaktan hoşlanırlar.

Şimdilerde Kıbrıs daha da önem kazanmış durumda. Ada adeta Doğu Akdeniz'de bir uçak gemisi gibidir ve güney, kuzey ve doğu istikametine hemen hemen eşit mesafede, her türlü askeri operasyona elverişli bir konuma sahiptir. Güney ve doğusunda bulunan zengin doğalgaz kaynakları adaya ayrıca ekonomik bir önem kazandırmıştır. Ada ile Anadolu kıtası arasında da benzer zengin kaynakların bulunduğu belirtilmektedir. Ada gerçekte Anadolu'nun bir parçasıdır, Türkiyenin güvenliği açısından vazgeçilmez öneme sahiptir. Bütün bunlara ek olarak, Barış Harekatı sonrasında oraya yerleşmiş yüz bini aşan TC vatandaşı yaşamaktadır. Adadaki üniversitelerde altmış bini aşkın öğrenci bulunmaktadır. Anadoludan götürülen su da dahil Türkiye adada çok önemli yatırımlar yapmıştır.

Bir kısım KKTC vatandaşları, adada iki toplumun birleşmesi sonucu AB üyesi olacakları, KKTC'ye uygulanan yaptırımların kalkacağı gibi konuların cazibesine kapılarak adeta Rum taraftarı gibi hareket edebilmektedir. Rumlar bunu bildiğinden birleşme için adadaki Türk askerinin tamamının ayrılması, sembolik garantörlüğun getirilmesi şartını ileri sürmektedir. Türkiye de "bunun mümkün olamayacağı", "geçmişe takılıp kalmadıklarını ama geçmişte ne olup bittiğini çok iyi bildiklerini", "gelecekte de benzer olayların yaşanmaması için gerekli tedbirlerin alınması gerektiğini" belirtmektedir. Dışişleri Bakanı sayın Çavuşoğlu da, müzakerelerin kopma noktasına gelmesi üzerine şu açıklamayı yapıyor: "Rum tarafının ve Yunanistan'ın beklentisi garantörlük tamamen kalksın, adada Türk askeri kalmasın. Rumların birşeyi anlamaları lazım. Bu bir hayaldir onlar için. Bu hayalden uyanmaları lazım, bu hayalden vazgeçmeleri lazım."

Türkiye ayrıca çok önemli bir teklifte bulunuyor ve bunda ısrar ediyor. "Kıbrıs'ta çözüme ulaşıldıktan sonra Kıbrıs Cumhuriyetine gidişte Yunanistan vatandaşlarının sahip olduğu haklara Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları da sahip olmalıdır. AB üyesi ülke vatandaşlarına tanınan 4 özgürlük Türk vatandaşlarına da tanınmalıdır. Bunlar: Serbest giriş (vizesiz giriş), serbest dolaşım, serbest yerleşim ve mülk edinme hakkında kısıtlamaların olmaması." Türkiye'nin ısrarla üzerinde durduğu bu teklifler Rumlar tarafından asla kabul görmüyor.

İngiltere Dışişleri Bakanı " müzakerelere aylarca süren sıkı bir çalışma, kararlılık ve ilerleme sonucu ulaşılmıştır. Kalıcı çözüm için bu çok önemli bir fırsattır. Çözüm tüm adaya ve bölgeye büyük faydalar sağlayacaktır." mesajını verdiyse de, herhalde bu konuda güçlü ve yeterli siyasi irade görmedi ki kısa bir süre kaldıktan sonra ayrılmayı yeylemiştir.

BM Başkanı Gueteres ve özel temsilci Espen B. Eide kalıcı çözüme ulaşmak için büyük gayret sarfediyorlar ve Rumlar da kendi istekleri doğrultusunda sonuca ulaşmak istiyorlarsa da gerek Türk gerekse Rum tarafı şunu çok iyi biliyorlar: Garantiler ve Kıbrıs'ın Güvenliği, Kıbrıs sorununun en temel konularıdır. Zaten Türkiye'nin Kıbrıs'a müdahalesi ve şimdiye kadarki müzakerelerde mesafe katedilememesinin temel sebebi budur."

Türkiye oyuna gelmemeli. Kıbrıs gibi askeri ve ekonomik önemi haiz stratejik bir adayı kaybetmemeli. Kıbrıs'ın kaybı Türkiye için Akdenizin de kaybedilmesi anlamına gelecektir. Bütün oluşumlar ve güçler denize açılmanın yollarını ararken denizleri kaybetmek akıllıca bir politika olmadığı gibi tarihi bir sorumluluk da gerektirir.
01.07.2017