EKONOMİ

Prof.Dr.Sabri TEKİR

15 Temmuz menhus darbe teşebbüsü ve sarsıntıları devam ederken, araya Anayasa referandumu girdi. Uzun ve şiddetli geçen bir evet - hayır kampanya döneminden sonra referandum da sonuçlandı. Bıçak sırtı süren rekabette yüzde 51.41 "evet" oyları ile Anayasa değişiklik teklifi kabul edilmiş oldu. Ancak tartışmalar devam ediyor. CHP'nin referandum sonuçlarına gerek YSK gerekse Danıştay'da yaptığı itirazlar ve yürütmeyi durdurma talebi reddedildi. CHP hâlâ yaptğı itirazların reddediliş gerekçelerini reddetme tavrını sürdürüyor.

2016 Temmuzundan itibaren ekonomik gelişmeler, sarsıntılar ve mesela yüzde otuz'a yaklaşan devalüasyonu tartışmaya vakit olmadı. Petrol, altın, borsa ve döviz piyasalarındaki iniş ve çıkışlar da darbe travması ve referandum kampanyasının gölgesinde kaldı ve yeterince tartışılamadı. Aslına bakılırsa, ülkenin henüz kurumsal istikrara kavuştuğunu söylemek zor. Ülkenin temel kurumlarında sarsıntılar sürüyor. Yeni siyasi yapılanmanın gelecekteki muhtemel sonuçları belirsizliğini koruyor. Buna paralel olarak referandumda "hayır" oyu kullanan görmezden gelinemeyecek bir seçmen kitlesinde "endişeli" bekleyiş sürüyor. Olaya  daha geniş açıdan bakıldığında benzer endişe "evet" oyu vermiş seçmende de var. Ak Parti'li seçmenlerin yüzde altmışına yakın kısmında bu endişe gözleniyor. O halde hükumetin ilk planda referandumda evet oyu veren seçmenleri rahatlatması, güven telkin etmesi; daha sonra seçmenin yarısına yakınına geleceğe güvenle bakmalarını sağlayacak söylem ve politikalar geliştirmesi gerekir. İkircikli, kuşkulu ve endişeli ortamda siyasi ve ekonomik gelişme, atılım ve uluslararası rekabette başarılı olmak hemen hemen imkansızdır.

Ülkemizde hükumetin önünde halledilmesi gerekli önemli ekonomik problemler vardır.
- İşsizlik yüzde 13'ün üzerine çıkmış bulunmaktadır ve büyük çoğunluğu genç işsizlerden oluşmaktadır.
- İlgili Bakan "kabul edilemez" diye nitelendirse de enflasyon çift haneli rakamlara ulaşmıştır.
- Türkiye tarımsal ürünlerde kendi kendine yeterli bir ülke iken son zamanlarda tarımsal üretim gerilemektedir. Bunda ülkemizi istila eden yabancı tarımsal ürünlerin büyük payı olsa gerek.
- Ülkenin 420 milyar dolarlık bir dış borç yükü vardır ve bunun bir kısmı bu yıl içinde ödenecek veya konsolidasyona gidilecektir.
- IMF tarafından yapılan tahminlere göre 2017'de cari açığın GSYİH'ya oranı yüzde 4.4'ten yüzde 5.6'ya yükselecektir. Bu cari açığın yüzde 25 nispetinde artması demektir. En önemlisi,
- Son onbeş yıldan beri yüksek performans gösteren GSYİH'daki büyüme oranı düşmeye devam edecek, 2016'da yüzde 3,3 olan bu oran yüzde 3 olacaktır.

Göstergeler böyle. Bazıları kronik problemler olsa da bazılarının üstesinden gelmek o kadar zor değil. Vatandaşlarımızın da desteği ile Türkiye uluslararası ekonomik ve siyasi güç yapılanmasında çok önemli bir pozisyon yakalayabilir. Brexit'i yaşayan AB yakında Frexit'i, arkasından Grexit'i, İtexit'i yaşayabilir. Birliğe üye ülkelerde ekonomik gelişme oranları pek içaçıcı değil. Söz gelimi, İtalya son altı yıldır negatif büyüme içinde. Bir türlü ekonomik dinamizmi yakalayamıyor. Türkiye'nin yakın bir zamanda ekonomik yönden İtalya'yı yakalayabileceği tahminleri yapılıyor. GSYİH bakımından nominal olarak aramızda hatırı sayılır bir farklılık olsa da satınalma gücü paritesine göre Türkiye İtalyaya yaklaşmış bulunmaktadır (SGP'ne göre GSYİH: İtalya 2.157 trilyon dolar, Türkiye 1.586 trilyon dolar).

Bazı uluslararası kuruluşlar tarafından yapılan projeksiyonlara göre, Türkiye'nin 25 yıl sonrası durumu ümit vericidir. Sözlerimi 2041 yılında, satınalma gücü paritesine göre 2009 yılı sabit alındığında, Türkiye'nin kişi başına düşen GSYİH'sı şimdiki düzeyinden tam iki misli olacaktır. Yani, 35.000 doları geçecektir. Bu durum, gelecek yirmibeş yıllık dönemde, Türkiye ile gelişmiş ülkeler arasındaki açığın daralması anlamına gelmektedir. Enerji kaynaklarına yakınlığı, enerji arzında bir santral ülke konumuna gelmekte oluşu yanında; dinamik ve iyi eğitim görmüş genç demografik yapısıyla Türkiye'nin uzun dönemde büyük bir potansiyele sahip olduğu kabul edilmektedir.

Türkiye'nin halletmesi gereken problem tehlike sinyalleri vermekte olan iç barışın sağlanmasıdır. Barış, güvenlik, huzur ortamı doğrudan ekonomik yatırımlar başta olmak üzere, dış ticaret, turizm, kredi vb. dış kaynak temini için olmazsa olmaz koşullardandır. Yeniden kalkınma sürecine girmek gerekir. Üretim, yatırım ve ticaret olmadan kalkınma olmaz. Barış ve güvenlik ortamı oluşturulmadan bunlar da olmaz.  Ülkenin bu fırsat yıllarını heba etmesine müsaade etmemeliyiz. .
29 Nisan 2017