ABD NİHAYET MÜDAHALE ETTİ
Prof. Dr. Sabri TEKİR

Beş yıldır süren Suriye krizi, yeni bir safhaya girdi. Güney komşumuz sancılı geçen bu beş yılda maddi ve manevi yönden büyük tahribat yaşadı. Şehirleri yıkıldı, kültürel tarihi yok oldu, beş milyondan fazla insanı ülkesini terk etti ve mülteci olarak Türkiye, Ürdün gibi ülkelerde hayatlarını sürdürmeye çalışıyor. Hâlâ ülkede savaşan gruplar var. Bunlara doğrudan yada dolaylı destek sağlayan  ülkeler var.

"Bereketli (verimli) Hilal" diye bilinen toprakların önemli bir kısmı Suriye topraklarında yer alıyor. Nüfus ve kültürel dokusu kendi içinde bir mozaik oluşturuyor. Bizim de Arabistan yarımadasındaki ülkelere çıkış kapımız. Türkiye için eğer bir ekonomik ve politik entegrasyon söz konusu ise, akla ilk gelen ülke Suriye oluyor. Suriye ülkemiz ve insanımız için böylesine önem taşıyor.

Türkiye başta olmak üzere birçok ülkenin dört gözle beklediği ABD askeri müdahalesi dün gerçekleşti. Doğu Akdenizdeki Amerikan Donanması'ndan sabaha karşı Suriye askeri üssüne ellinin üstünde Tomahawk füzesi fırlatıldı. İlk defa 1991 yılında kullanılan bu füzeler orta menzili (1100 km.) füzeler olup hafızasına yüklenen bilgilere göre kendi hedefini kendi buluyor. Nokta atışı yapabilen ve radarlara da yakalanmayan bu füzeler Ortadoğu'da dengeleri aniden değiştiriverdi.

ABD, saldırı öncesi Rusya'yı bilgilendirdiğini söylemiş olmasına rağmen, saldırıya Rusya'nın tepkisi sert oldu. "Amerika ile çatışmaya ramak kaldı. Bu, egemen bir devlete karşı bir saldırganlıktır" mesajları yanında ABD ile birlikte olmadıklarına ilişkin kuvvetli vurgulamalar yapıldı. Birkaç yıldır İran ile birlikte Suriye rejimine destek veren bir ülke idi Rusya. Rusya 1965'ten sonra Hafız Esat darbesinden sonra askeri, siyasi ve ekonomik yönden her zaman Baas Rejimine destek verdi ve dolayısıyla Suriye'de askeri varlığını sürdürdü.

Suriye'nin önemi Türkiye ve İsrail gibi iki önemli ülke ile komşu olması ve İrak'ı bütünleyen bir coğrafi konuma sahip olmasından geliyor. Basra Körfezi (Hind Okyanusu) ile Akdeniz arasında kendi içinde birbirini tamamlayan iki ülke. Aslında bu iki ülkeye İran'ı da eklemek gerekiyor. Suriye'de bir süredir yaşanan aslında bir ekonomik savaştır. Problem, Irak, İran ve diğer körfez ülkelerinin petrollerinin Akdeniz'e, oradan da gelişmiş piyasalara güvenli bir şekilde taşınması ve Suriye'de var olan potansiyel petrol rezervlerinin büyük güçler tarafından ele geçirilmesi ve işletilmesidir. Bu nedenle Suriye sorunu esasen Irak, İran, Körfez ülkeleri ve Türkiye dahil diğer Ortadoğu ülkeleri ile kendi içinde "bütünleşik bir sorun"dur. Bahsedilen ülkelerden ve ilintili olanlardan hiçbirinin Suriye sorununa ilgisiz kalması mümkün değildir.

Müdahaleden sonra Rusya ile ABD arasında gerilim tırmanır mı? Son zamanlarda düzelme izlenimi veren, Rusya gibi Suriye'ye her zaman destek olmuş ve bu ülkede önemli yatırımları bulunan İran ile  ABD arasındaki ilişkiler nasıl bir gelişme gösterecek? Gelecekte Suriye müdahalesine benzer bir askeri müdahalenin İran'a da yapılabilme ihtimali var mıdır? Hatta daha da ileri boyutta düşündüğümüzde Türkiye'ye yansımaları nasıl olacak? Öteden beri ABD ve AB ülkelerince empoze edilmeye çalışılan bağımsız bir Kürdistan ve bunun bir koridorla Akdeniz'e bağlantısının kurulması inisiyatifi Türkiye'nin çıkarları ile ne derece örtüşecek? Türkiye'nin önünde bekleyen devasa problemlerden sadece bir kaçı.

Bu müdahale, ABD'ni bölgede birinci derecede söz sahibi olma konumuna geçiriverdi.  Başta Türkiye olmak üzere AB ülkeleri ve İngiltere de müdahaleye destek veriyor. Rusya'nın da destek vermesi halinde operasyon tam anlamıyla hedefine varmış olacak ve Esat rejimi sona erecek, belki de Suriye üçe bölünmüş olacak. Ayrıca, Ortadoğu'da ABD'nin istekleri doğrultusunda yeni dengeler kurulacak, yeni düzenlemeler yapılacak. Bu düzenlemelerde Türkiye'nin kırmızı çizgileri ne dereceye kadar gözetilecek, onu da zaman gösterecek. Peki, ABD tarafından atılan Tomahawk füzeleri sadece Suriye ve Rusya için değil, Türkiye için de bir ikaz, hatta bir tehdit mahiyetinde algılanabilir mi? Neden olmasın? Her iki ülke de bölgede söz sahibi olduklarını iddia ettiklerine göre?

Tehdidin ötesinde, ABD ile Rusya arasında çıkabilecek bir çatışma, Türkiye'nin kuzeyden ve güneyden iki ateş arasında kalması anlamına gelmeyecek midir? Ancak, şu da bilinmektedir ki, ABD'nin tek başına bölgedeki problemlere çözüm getirmesi mümkün değildir. ABD, Türkiye gibi bir ülkeyle birlikte hareket etme ihtiyacını duyacaktır. Keşke krizin başlangıcından beri, Türkiye'nin ısrarla üzerinde duruduğu, çözüm arayışında birlikte çalışılsaydı.
Müdahalenin  "Trump'ın ülkesinde gücünü pekiştirdiği, dünyada da etkili bir konuma getirdiği" ise herkesin kabul ettiği bir gerçek.
08.04.2017