ÇİN ve ABD ÇIKARLARI
Prof.Dr.Sabri TEKİR

Bir önceki yazımızda, global ekonomik güç yapılanmasında Çin'in yeri üzerinde durmuştuk. ABD, Rusya, AB ve Çin olarak dörtlü bir gücün dünya ekonomisinde egemenlik kurduğunu, bunlardan Çin'in son derece barışçıl, sessiz, derinden bir strateji ve yapılanma ile gittikçe güç kazandığını; sahip olduğu ticaret fazlası, uluslararası rezerv düzeyi, yatırım fonu imkanları ve çeşitli ittifaklar ile gücünü sürekli takviye ettiğini, bu haliyle global ekonomik güç yapılanmasında ilk sıraya yerleşmekte olduğundan bahsetmiştik.

Çin'in enerji bağımlılığı bilinmektedir. Yüksek düzeydeki ekonomik büyümesini istikrar içinde sürdürebilmesi enerji ihtiyacını karşılayabilmesine bağlı. Uzun zamandır başta Sudan olmak üzere Afrika enerji kaynaklarına uzandığı, ortadoğu enerji piyasasının önemli aktörlerinden biri olduğu, kendi uzun vadeli güvenliği için özellikle Orta Asya doğalgaz ve petrolünü ülkesine çekme projelerini gerçekleştirmekte olduğu da gözlenmektedir.  Ortaya çıkan sorun şu: Çin'in bu yükselişi ABD için ne anlama gelmektedir? Global ölçekte Çin, ABD çıkarlarını tehdit etmekte midir? Veya ABD'nin çıkarları ile ne derece çakışmakta yada  çatışmaktadır?

"Küresel Güvenlik - Çin" konulu bir rapor yayınlayan ABD merkezli  düşünce ve strateji kuruluşu RAND Corporation bu konuyu alıp incelemiş. Vardığı sonuçlar ilginç. Kısaca özetlemekte yarar var. "Çin, Ortadoğu'da gittikçe artan şekilde aktif hale gelmektedir. Çin'in bölgedeki emelleri, siyasi, ekonomik ve güvenlik stratejisi, bu stratejisinin ABD için ne anlama geldiği önemlidir. Çin, Ortadoğu'da hem uyanık hem ihtiyatlı davranıyor. Gittikçe genişleyen çıkarlarını korumak için bölgedeki çatışma ve anlaşmazlıklarda özellikle dikkat çekecek derecede tarafsız bir tutum takınmayı sürdürüyor. En önemlisi Çin, Ortadoğu politikasını ve stratejisini  açık etmekten çekiniyor, adeta sır gibi saklıyor. Temel iş ilişkilerini, pragmatik diplomatik ve güvenlik bağlarını korumaya yönelik gereğinden fazla ülkelere kararlılık gösteriyor."

RAND Corporation'ın değerlendirmesine göre Çin'in Ortadoğu'da dört temel çıkarı var.
1. Enerji güvenliğini ve bölgede ekonomik yönden yerleşmek Çin için birinci derecede önem taşıyor.
2. Ortadoğu'nun jeostratejik konumu da Çin açısından çok önemlidir. ABD nüfuz ve çıkarlarına karşı bölgede denge sağlamaya çalışması bundandir. Bununla birlikte Çin, kesinlikle ABD'ye aktif şekilde karşı çıkmamaktadır.
3. Çin, ülkesinde yaşayan Çinli müslümanlar ve Uygurlar ile ilgili politikalarının kritize edilmesinden ve bunların çatışmaya dönüşmesinden veya dönüştürülmesinden endişe ediyor. Bu nedenle iç güvenliğe büyük önem veriyor. (Çin'de Uygurlar da dahil olmak üzere 100 milyonu aşan bir Müslüman kitlenin bulunduğu bilinmektedir. Çin'in nüfusu 1 milyar 300 milyon dolayındadır.)
4. Çin, kendisinin gittikçe büyüyen, güçlenen "Büyük Güç" statüsünü daha da geliştirmeyi amaçlamaktadır."

Peki Çin bölgede ABD çıkarlarına yönelik bir tehdit oluşturuyor mu? Veya oluşturabilir mi? Gelecekte böyle bir tehdidin olabileceği her zaman için mümkün. Ancak Rapora göre "şimdilik Çin'in bölgede etkin konuma geçmesi ABD için bir tehdit oluşturmuyor. Çünkü:
- Çin, ekonomik kalkınma ve ulusal güvenliğinin korunması açısından ortaya çıkan gedikleri düzeltmeye çalışmaktadır.
- Çin'in dengeyi yeniden kurma politikası Obama yönetiminin dengesizliği veya yeni bir fenomene karşı bir tepki de değildir.
- Ekonomik istikrar talebi ve enerji kaynaklarına engelsiz ulaşma amacı açısından Ortadoğu'da Çin ve ABD çıkarları örtüşmektedir."

RAND Corporation'ın değerlendirmeleri böyle. Dev Amerikan firmaları başlangıçtan beri Çin'de konuşlanarak faaliyetlerini sürdürdükleri, Çin'in ekonomik ve finans altyapısının ABD ile müsterek oluşturulduğu göz önünde bulundurulduğunda görünen o ki Çin Ortadoğu'da hem kendi adına asaleten, hem ABD adına vekaleten gücünü geliştirmeye, pekiştirmeye çalışmaktadır. Yani, büyük okyanusun iki yakasında iki "büyük güç" statülü ülke "geleceğin global sistemi"ni oluşturmanın gayreti içindeler.  Gelişmelerin seyri böyle.
1 Nisan 2017