KONJONKTÜRÜ GÖZLEMEK

Prof.Dr.Sabri TEKİR

25 Şubat tarihli yazımızda "konjonktür" konusunu işlemiş, dönem dönem ülke, bölge ve küresel düzeyde konjonktürel dalgalanmaların meydana gelebileceğini, bu dönemlerde ülke ve bölge hatta küresel çapta ekonomik ve siyasi istikrarsızlıkların yaşanabileceğine değinmiştik. Siyasi iktidarların gelecekteki ekonomik ve siyasi dalgalanmaları ve bunların muhtemel gelişme ve sonuçları konusunda muteyakkız (uyanık, tedbirli) davranmaları gerektiğini de eklemiştik.

Referandum süreci, zaten hareketli olan iç ve dış konjonktürü daha da hareketli hale getirdi. İçeride, bir taraftan uzun zamandır devam eden PKK terörü ile mücadele edilirken , diğer taraftan FETÖ başarısız kalkışması, bu kalkışmanın kamu kurum ve kuruluşlarındaki unsurlarının tasfiyesi, ekonomik destek unsurlarının yok edilmesi, kalkışmanın sarsıntılarının  giderilmesine çalışılmaktadır. Bu sorunlar yumağına  Anayasa Referandumu da eklenince doğal olarak ülke karmaşık bir süreç içine girmiş oldu. Referandum sonrası, iç gerginlik ortamında önemli bir yumuşama olacağı söylenebilir.

2011 yılından beri "iç konjonktür"de yaşanan hareketliliğe paralel olarak Türkiye, 2. Dünya Savaşı'ndan bu yana yaşamadığı bir dış konjonktürün baskısı altına girmiş durumda. 2003 yılında ABD ve müttefiklerinin Irak'a müdahalesinin artçı sarsıntıları sürerken, "Arap Baharı" adı altında bir dizi ülkede gerçekleşen operasyonlardan sonra sıra Suriye'ye geldi. Kısa sürede sona ereceği düşünülen Suriye meselesi beş yıla yakındır daha da karmaşık hale gelerek devam ediyor.

Suriye sorunuyla dolaylı ve dolaysız ilişkili devletler Türkiye'ye karşı kendilerince tedbirler geliştiriyorlar. Almanya bu ülkelerin başında geliyor. Alman yetkililer, değişik bahanelerle devlet adamlarımızın Almanya'da yaşayan ve referandumda oy kullanacak vatandaşlarımız ile bir araya gelmelerine engeller çıkarıyor. Hollanda Almanya'nın izinden gidiyor. Avusturya kendi ülkesinde Türk siyasetçi istemediğini açıkça söylüyor. İsviçre'nin de benzer bir karar arefesinde olduğu gelen haberler arasında yer alırken, neyse ki tersi bir açıklama ile ortalık yumuşatılı verdi. Yakında Norveç, Belçika, Fransa ve Danimarka'nın benzer tutum ve davranış sergilemesi şaşkınlıkla karşılanmamalı.

Yüzyılı aşkındır Almanya ile olan ilişkilerimiz hiç bu kadar gerilmemişti. Almanya bir dönem Türkiye'nin AB üyeliğine en büyük desteği veren ülkeydi. Dış ticaretimizde ilk sırada yer alıyor. Bu ülkede  işçi ve işadamı üç milyonu aşkın insanımız yaşıyor. Ülkemizde faaliyet gösteren yüzlerce Alman firması var. Bu ülkenin Türkiye'ye muhalefette başı çekmesini anlamak mümkün değil. Almanya'nın muhalefeti aslında AB'nin muhalefeti demektir. Çünkü, AB'nin ekonomik ve siyasi gücü Almanya tarafından temsil edilmektedir. Hele Brexit sonrası durum tamamen bu merkezdedir.

ABD ise NATO çerçevesinde en önemli müttefiki Türkiye'ye karşı hasmane tavır içinde. PYD ve diğer muhaliflere silah ve mühimmat sağlıyor. Münbiç konusunda Rusya ile birlikte hareket ediyor. ABD ve Rusya Türkiye'nin Münbiç'e uzanıp bölgede kontrolü ele geçirmesini istemiyor. Bu arada Türk Genel Kurmayı bir atakta bulunuyor ve Antalya'da ABD, Rusya ve Türk Genel Kurmay Başkanlarını bir araya getiriyor ve bölgedeki sorunların değerlendirmesi yapılıyor. ABD'nin Suriye'de çok zikzaklı bir politika takip ettiği görülüyor.Türkiye Suriye'de sanki ABD ile savaşıyor, ABD de Türkiye'nin önünü kesmeye çalışıyor. Bunun dışında ABD Dışişleri Bakanlığı 3 Mart'ta Türkiye İnsan Hakları Raporu'nu yayınlıyor. Bu raporda 15 Temmuz Darbe teşebbüsü görmemezlikten gelindiği gibi PKK ile mücadelesi "iç çatışma" olarak nitelendiriliyor.

Yunanistan da durumdan yararlanmak, Kardak ve yanındaki küçük adaları topraklarına katmak istiyor ve komutanların durumu yerinde tetkik gezisini adeta bir tehdide dönüştürüyor. Nispet yaparcasına Yunan Cumhurbaşkanı Muğla il sınırları içerisindeki Keçi Adasına 7 Mart tarihinde çıkıverir. Bu bir tür meydan okumadır ve bizden de ses yoktur. Kıbrıs konusunun nasıl bir sonuca doğru gittiğini kestirmek mümkün değil. Görüntü o ki, Annan Planı referandumunda olduğu gibi şimdi yapılmakta olan Kıbrıs müzakerelerinde de KKTC,  Rumların hatalı politikalarının sonucu kurtuluyor. Gelecek günler KKTC için neler getirecek belli değil.

Bölgedeki konjonktürde Suriye önemli bir yer işgal ediyor. Bütünüyle  harab olmuş, on milyona yakın insanı komşu ülkelere sığınmış olan Suriye, bölgede söz sahibi olmak isteyen güçlerin mücadele alanı haline gelmiş durumda. Aslında Suriye'den çok Türkiye'nin bölgesel bir güç haline gelmesinin önü kesilmek isteniyor. ABD başta olmak üzere, Almanya, İngiltere, Fransa, Rusya ve bazan bunlardan birinin peşine takılıp giden İran gizli ve açık aralarında çeşitli ittifaklar kuruyorlar. Tek amaçları var: Türkiye'nin tarihsel misyonunun günümüze uzanan gücünün Orta Doğu, Balkanlar, Kafkasya, Orta Asya ve Karadeniz bölgesinde etkisini göstermesini engellemek. Bölgedeki varlığını yeterince pekiştirmiş Rusya'nın şimdi de Suriye'ye nükleer silah yerleştirdiği yayılırken, Rusya Dışişleri Bakanı Lavrov "artık Avrupa'nın dünyayı yönetme döneminin bittiği" açıklamasını yapıyor.

Siyaset aslında dış politikayı yönetebilmektir. Bölgesel ve küresel konjonktürü ve bunun muhtemel sonuçlarını analitik bir gözleme tabi tutabilmektir. Hukuki düzenlemeleri de bu ihtimaller üzerine bina edebilmektir. Suriye konusunun böyle çetrefilli bir soruna evrileceğinin bilinmesi gerekirdi. Almanya ve diğer AB ülkeleri ile yaşadığımız gerginliğin nedeni olan bakanlarımızın toplantılarına izin verilmemesi ise bizim kendi düzenlememizin bir sonucu idi. 13.3.2008 tarih ve 5749 sayılı kanunla biz "yurt dışında ve yurt dışı temsilciliklerde seçim propagandası yapılamaz " hükmünü getirmişiz. Yani, tam sekiz sene önce bu prangayı ayağımıza kendimiz takmışız.
Demiştik ya, "siyaset basiret ve feraset meselesidir".
10.03.2017