Astana Rüzgârı

Prof. Dr. Sabri TEKİR

2016 yılının bitmesine şurada birkaç gün kaldı. Bu yazı yayınlandığında belki yeni yıla girmiş de olabiliriz. Ancak, 2016'nın son günlerinde ABD ile Rusya arasında sert ve soğuk rüzgârlar esiyor. Ukrayna krizinden beri ABD ile Rusya arasında hiç bu kadar gerginlik yaşanmamıştı. ABD, Amerikan başkanlık seçimlerini yönlendirici müdahalede bulundukları gerekçesiyle 35 Rus diplomatına "ülkeyi ter ketmeleri için 72 saatlik süre verdi". Maryland ve New York'taki diplomatik temsilciliklerini de, "istihbarat amaçlı kullanıldığı gerekçesiyle" kapattı. Başkan Obama ayrıca, "zamanını ve yerini bizim seçeceğimiz birtakım önlemler almaya devem edeceğiz, bazıları kamuoyuna açıklanmayacak" eklemesini de yaptı.

ABD yönetiminin bu kararına Rusya aynı şiddette tepki gösterdi. Obama yönetimini " “Trump'ın sonra aşmak zorunda kalacağı ek zorluklar çıkarmak”la suçlayarak" ABD'nin 35 Rus diplomatın ülkeyi terk etmesini istemesine aynı şekilde karşılık vereceklerini" bildirdi. Kırım, Ukrayna, Suriye ve başka alanlarda iki süper güç arasında politik kutuplaşmanın yaşandığını dünya kamuoyu zaten biliyordu. Ama ilişkiler bu raddeye hiç gelmemişti.

Görünen o ki, ABD yönetimi Suriye politikasındaki başarısızlığı, Astana zirvesinde masa dışında bırakılması, Türkiye'ye karşı uyguladığı yanlış, güven zedeleyici, hatta düşmanca politikaları sonucunda Türkiye'nin yönelişlerine, son olarak Suriye rejim yanlıları ile muhalif silahlı güçler arasında ateşkes kararının alınmasında devre dışı bırakılmasına tepki gösteriyor. Bu tepkinin dikkatli, ölçülü, etkili ve dostlarına zarar vermeyecek şekilde geliştirilmemesi halinde doğacak olumsuz sonuçlara katlanmak zorunda kalacağı muhakkak.

ABD'nin Suriye'deki başarısızlığında kendi karar organları arasındaki uyumsuzluğun büyük payı olduğu Dışişleri Bakanı J. Kerry tarafından da itiraf ediliyor. Dışişleri ile Savunma Bakanlığı -Pentagon- ve CIA'nin anlaşamadığını, hatta bazı plan dışı askeri harekât ve bombalamaların yapıldığını, Suriye'deki Amerikan güçleri arasında koordinasyonun kalmadığını, Suriye başarısızlığında bu uyumsuzluğun önemli bir faktör olduğunu basına deklare ediyor.

ABD'nin Suriye'deki hataları Türkiye'yi de etkileyecek şekilde art arda devam ediyor. Türkiye'nin güvenliğini tehdit edecek şekilde muhalif gruplara destek sağlıyor, Türkiye sınırına yakın bölgelerde konuşlanmalarına ve yerleşmelerine yardım ediyor. DAEŞ'e karşı birlikte mücadele kararı verildiği halde Türkiye'yi bu mücadelede yalnız bırakıyor. Geçmişte yaptığı gibi PKK/PYD gibi gruplara silah ve lojistik desteğini artırarak devam ettiriyor. Bu ve benzeri politikalar Türkiye gibi bir NATO üyesi ülkenin Amerika’ya olan güvenini zedeliyor. Üstüne üstlük 15 Temmuz uğursuz darbe girişimine de destek verdiği genel kanısı bölgenin NATO ittifakının tek ve en önemli üyelerinden olan Türkiye'yi haklı olarak rencide ediyor. NATO çerçevesinde birinci derecede Türkiye'nin güvenliğini esas alan politikalar uygulaması gerekirken tersini yapıyor.

ABD'nin Suriye başarısızlığının temelinde kanımca bölgede Rusya faktörünü hesaba katmamak yatıyor. ABD ve müttefikleri (Türkiye de dâhil) Suriye krizinde Rusya'nın rejim yanlısı olarak devreye gireceğini düşünmemişlerdi. Hâlbuki Rusya Suriye'de elli yıldır hem askeri hem de siyasi güç olarak vardı. Sadece iki ülke arasındaki anlaşmalarla değil, orada kurduğu askeri üssü ile bu varlığını sürdürüyordu. Rusya gibi bir devlet bu varlığını sona erdirmek istemezdi. Yoksa bir daha Akdeniz'de varlık göstermesi imkânsız hale gelebilirdi.

Rusya'nın Suriye krizinde rol alması dengeleri, politikaları, hedefleri ve Suriye rejiminin kaderini değiştirdi, değiştirmeye de devam ediyor. Başlangıçta ABD ile birlikte hareket eden Türkiye, ABD'nin güven zedeleyici uygulamaları ve darbe travması sonrası, Rus uçağının düşürülmesi ile bozulan Türk - Rus ilişkilerini güçlü bir refleksle düzeltme, tekrar güçlendirme yolunda cesur adımlar attı. Bu adımların etkileri kısa zamanda görüldü ve şimdilerde olumlu sonuçları devşirilmeye çalışılıyor.

Türk silahlı güçleri Suriye'de ilerlemeye, stratejik yerleri kontrol  etmeye çalışırken Türkiye Suriye'de değişen dengeler çerçevesinde Rusya ile birlikte yeni inisiyatifler geliştirmeye başladı. Rusya, Türkiye ve İran birlikte  Suriye krizine barışçıl bir çözüm getirmek üzere önce ateşkesin sağlanması, akabinde de Astana zirvesinin toplanması kararını aldılar. Bu karar alınırken, Suriye'de krizi çözmek yerine krizi daha da derinleştirmeye ve yeni türev krizler üretmeye çalışan ABD ve batılı müttefikleri ikinci plana çekilmiş, masaya dâhil edilmemiştir. Ayrıca Rusya ve Türkiye Suriye'nin iki garantör ülkesi kabul edilmiştir. Dünya barışına yönelik görüşmelerde önemli bir merkezi olan Cenevre'nin yanında Kazakistan'ın başkenti Astana yeni bir adres, yeni bir merkez olarak gösterildi. Bu, gelecek yıllarda Astana'nın politik bir merkez olarak önem kazanacağının işaretiydi. Yani, Ortadoğu'ya barış rüzgârı bölge ülkelerinin inisiyatifi ile Astana'dan esecek gibi görünüyor.

Dünyada yeni dengeler oluşuyor, tek kutupluluktan iki kutupluluğa, hatta çok kutupluluğa doğru bir gelişme meydana geliyor. Ekonomik güç kaymasına paralel olarak siyasi ve askeri güç kaymaları meydana geliyor. Yeniden iki kutuplu dünyada kutuplardan biri giderek gücünü, güvenilirliğini, etkinliğini ve popülaritesini artırırken, diğeri ise gerileme ve güç yitirme sürecini yaşıyor. Gerileyen ve güç yitiren kutbun lideri ABD'nin bunu engelleyecek tedbirler geliştirememesi halinde, dünya siyasetinde önemli çalkantılar ve değişmeler yaşanacak demektir.
Yeni yıla yeni umutlarla girmek dileğiyle.
29 Aralık 2016