Rêveberiya Herêman NAVÇE

Peyvên Sereke: Şaneya civakî, modela navçeyê, hevsengî, hejmarên bijare, sadeyî, serweriya hiqûqê, pêşîtiya kesê, meclîsa navçeyê, şûraya navçeyê, zagonsaziya navçeyê, rêveberiya navçeyê, dadweriya navçeyê, serok, wezîr, xizmet, tax, ocax, malbat, kes, piştgirî, peywirên giştî, bazirgan, kooperatîf, weqf, demokrasiya hîcretê/koçê.

Piştî ku bi têgeha destûra bingehîn a mirovatiyê pênase hat dayîn û pêvajoya dîrokî û rewşa îro hat diyarkirin, em dixwazin di çarçoveya sentezekê de modeleke ji bo çareseriyê pêşniyar bikin û nêrînên xwe di vê beşê de bînin ziman. Berî her tiştî divê prînsîp û varsayimên ku model li ser wan ava bûye werin diyarkirin. Heke li gorî van prînsîpan tevger neyê kirin, çareserkirina pirsgirêkên îroyîn pir dijwar xuya dike. Heke ev prînsîp baş werin fêmkirin, “modela navçeyê” ya ku di vê beşê de tê pêşniyarkirin dê hêsantir were fêmkirin.

Her model dispêre hinek prînsîp û varsayiman. Varsayim herî zêde dema ku projeyek an modeleke ji ya heyî cuda tê pêşxistin têne bikaranîn. Ev mijar, bi taybetî di qada zanistên civakî de, di guhertina statukoyê de xwedî cihekî pir girîng e. Heya ku sêwiranên li ser bingeha van prînsîp û varsayiman neyên pêşxistin û projeyên nû neyên avakirin, pêşketina mirovatiyê nayê fikirîn. Modela ku tê avakirin divê li ser rastiyan (daneleyên zanista pozîtîf) ava bibe û pirsgirêkên mirovan çareser bike. Lê ji bo vê, berî her tiştî divê raman pêş bikeve. Ji ber vê yekê, parêzvanên statukoyê pêşî wekî qedexekerên azadiya ramanê derdikevin pêşberî me. Çimkî gava yekem a her teoriya guherîner û nûjen, di asta ramanê de tê avêtin.

I- PRÎNSÎP Û VARSAYIMÊN KU PAL PÊ HATINE DAYÎN

A- Prînsîpa Parçeyê

Gerdûn ji yekbûna parçeyên ku nayên perçekirin pêk hatiye. Ev nêrîna ku di kelama Îslamê de wekî "cüz’ün lâ yetecezzâ" hatiye binavkirin û li Rojava ji aliyê M. Planck ve hat pêşxistin û navê "teoriya kuantumê" lê hat kirin, îro di fîzîkê de bûye serdest. Îro dem û mekan jî di hundurê parçeyan de têne fikirîn.

Hebûna hevedudanî: Di navbera parçeyan de hêzên kişandinê û dehfdanê hene. Bi vî rengî di navbera cudabûn û yekbûniyê de hevsengiyek pêk tê. Ji bo ku em ji tiştekî re bibêjin hebûneke cuda, divê taybetmendiyên nû derkevin holê. Ji ber vê yekê divê şaneya civakî ya yekem were diyarkirin. Têkiliyên di navbera şaneyên xwezayî de, ji bo saziyên civakî jî wekî analogiyekê ne.

B- Varsayima Hevsengiyê

Di gerdûnê de her tişt di hundurê hevsengiyekê de ye. Hebûn, wekî "di hevsengiyê de bûn" tê pênasekirin. Mînak, hevsengiya di navbera hêza kişandinê û hêza navendrev de, hebûna atoman û galaksiyan diparêze. Ev hevsengî di pergalên civakî de jî derbasdar e.

C- Hejmarên Bijare/Standart di Hevsengiyê de

Gerdûn li ser tîma hejmaran (1, 2, 3, 5, 7, 10) ava bûye. Modela ku tê pêşniyarkirin jî ji van hejmarên bijare (norm-standart) sûd werdigire. Avahiya civakî jî li gorî van hejmaran pêk tê. Di vê xebatê de dê bi zanabûn cih bidin van hejmaran.

D- Prînsîpa Sadeyiyê (Ji hêsanî ber bi alozî ve çûn)

Di gerdûnê de îsraf tune ye. Her tişt bi kêmtirîn imkanan pêk tê. Gerdûn aborî dixebite. Bûyerên civakî jî dikarin bi hêsankirinê werin ravekirin.

E- Prînsîpa Nediyariyê

Her çend di asta mîkro (kes) de nediyarî hebe jî, di makro (civak) de qanûnên civakî hene. Çawa ku Heisenberg "prînsîpa nediyariyê" îspat kiriye, di civakê de jî mirov bi tenê serê xwe nediyar e, lê civak di hundurê determinîzmê de ye.

F- Prînsîpa Şibandina Bûyerên Xwezayî û Civakî

Avahiya civakî parçeyek ji gerdûnê ye. Pêxemberan diyar kirine ku gerdûn ji aliyê Xwedayê yekta ve hatiye afirandin û qanûnên xwezayî yên neguher hene. Qanûnên civakî jî parçeyek ji qanûnên xwezayê ne.

G- Varsayima Armanc û Îradeyê

Mirov dikare avahiya xwe ya civakî û ruhî biguherîne. Ji vê re "îrade" tê gotin. Lê îradeya mirov ne mutleq e, "cuz’î" ye; ango di hundurê qanûnên biyolojîk û civakî de sînordar e.

H- Berdewamiya Neslê Û Daxwaza Zêdebûnê

Ji bo parastina hevsengiya nifûsa mirovan, çar saziyan pêş ketiye: a) Zewaç, b) Şer, c) Keşfên nû, d) Şaristanî.

I- Hiqûqa li ser bingeha Heq û Serweriya Hiqûqê

Dîroka mirovatiyê di navbera du şaristaniyan de dabeş bûye:

* Şaristaniyên ku "Heq" (Maf) serwer dibînin (Rêya pêxemberan).

* Şaristaniyên ku "Hêz" serwer dibînin.

Di Pergala Aştiyê de hiqûq divê ji îmtiyaz, hêz û berjewendiyan were paqijkirin. Hiqûq divê li ser bingeha mafên xwezayî ava bibe.

J- Varsayima Pêşîtiya Kesê di Hilberîna Hiqûqê de

Di pergala nû de, em ji "dema mewzûatê" derbasî "dema îctîhadê" dibin. Kes azad e ku qaîdeyên jiyana xwe diyar bike (îctîhad), bi azadî peymanan bike (îcma) û pirsgirêkên xwe bi rêya hakeman (tahkim) çareser bike.

II- YEKÎNEYA CIVAKÎ YA YEKEM (ŞANEYA CIVAKÎ): NAVÇE

Mirov ji aliyê bedenî ve çawa ji şaneyan pêk tê, mirovatî jî ji şaneyên civakî pêk tê. Şaneya mirovatiyê "Navçe" ye.

A- Diyarkirina Cih û Sînorên Navçeyê

Navçeyek divê li ser erdekî (nêzî 10 km²) be ku bikaribe bi serê xwe bijî. Divê ji bo 1.000 malbatî bes be. Ev der divê enerjiya xwe ji rojê bigire.

B- Avahiya Navçeyê

* Meclîsa Navçeyê: Malbatên di nav ocaxan de birêxistinbûyî, meclîsa navçeyê pêk tînin. Rêveberî biryarên derbarê nizamê de digire û gel hefteyê carekê dicive û nîqaş dike.

* Kooperatîf: Navçe wekî kooperatîfeke kar tê dîtin. Ocax (10 malbat) kooperatîfên jiyanê ne. Ev kooperatîf bi peymanan ava dibin. Her kes dikare ji kooperatîfê derkeve û biçe navçeyeke din (Demokrasiya hîcretê).

Encam:

Modela Navçeyê, li şûna pergalên navendî yên zorker, modeleke ku mirov û azadiyê datîne navendê û li ser bingeha zanist û Pergala Aştiyê hatiye sêwirandin pêşniyar dike. Navçe, cihê ku zanistên civakî lê dibin xwedî bingehekî ezmûnî û mîna şaneyekî zindî yê mirovatiyê ne.