Bahaeddin Sağlam
Bahane Kelimesinin Etimolojisi
9.02.2025
184 Okunma, 0 Yorum

 

Bahane Kelimesinin Etimolojisi

 

BAHANE: Farsçada, varlıklarla beraber olan neden demektir. Ba, ile demektir; han, çoğul eşya zamiridir; sondaki harf de tekillik içindir. Türkçeye geçerken, gerçek olmayan neden manasına kullanılmıştır. Günümüz dili ile buna sebep de denir. Aslında sebep, etimolojik olarak, yol ve yöntem demektir. İlim dünyasında asıl neden manasında, sebep kelimesi değil de illet ve illet-i tamme (eksiksiz neden) kelimeleri kullanılır.  Hastalıklara da illet denir. Çünkü gerçekten her hastalığın ilmi bir nedeni vardır. Nitekim illet-i tamme var olursa, zayıf bir neden olan insan iradesi susar, kader konuşur, denir.

Başta İmam Eş’ari, Gazali ve Said Nursi, sebeplerin etkisini tamamen reddediyorlar. Dışardan Allah’ın müdahalesini gerçek sebep ve neden olarak kabul ediyorlar. Hâlbuki hiçbir bilim dalı bu yaklaşımı yani ötelerden bir müdahaleyi desteklemiyor.

Çünkü her şey sonsuz bir yazılım (ilim) tarafından yönetiliyor. Ve bu yazılımda sebepler ve illetler, o yazılımın tuşları ve datalarıdırlar. Dini ifade ile söylersek sebepler Allah’ın eli, kolu ve parmaklarıdırlar. Çünkü Varlık sonsuzdur, bir tanedir. İslamiyet ona Allah ve Rahman diyor. Nedenleri de alt dosyalar olarak O'nun eli, kolu ve parmağı diye kabul ediyor.

Çok acıdır ki: İmam Eş’ari ile başlayan bu; nedenleri dışlama ve uzaktan müdahale siyaseti, İslam dünyasını bilimlerden ve tefekkürden tamamen koparmıştır. Çünkü bilim ve onun sonucu olan sanayi, varlıkların nedensellik zincirini keşfetmekle, tabiattaki harikalıkları önce söküp sonra montaj yaparak elde edilir. Avrupa böyle yaptı. İslam dünyasının bilim çağında ise bu gerçekleşmedi. Çünkü alt yapı yoktu. Osmanlıların asıl yıkılış sebebi de budur.

Çağımızda iyi bir bilge olan Said Nursi önce bu kanaatte idi. O, Muhakemat (telif tarihi 1911) kitabında şöyle söylüyordu:

“Fikrin evveli, amelin âhiri (düşüncenin başı işin sonudur); amelin evveli (işin başı); fikrin âhiri (düşüncenin sonudur)” olan kaidesinin zımnındaki sırr-ı acibdir (kuralının içindeki acayip espridir.). Şöyle: Nur-u nazar (düşünce bakışı) ile ilel-i müterettibe-i müteselsilenin (zincirleme bir birini doğuran nedenlerin) meyanında (arasında) olan terettübü (sırayı) keşfederek umum kemalât-ı insaniyenin (bütün insani olgunlukların) tohumu hükmünde olan mürekkebatı (birleşik şeyleri), besaite (baştaki basit hallerine) tahlil ve irca etmekle (çözümleme ve döndürmekle) hâsıl olan kabiliyet-i ilim ve terkib (elde edilen nedenlerin sırasını öğrenip montaj yapma yeteneği) dedikleri kavanin-i cariyeyi (işleyen kanunları) istimal edip (kullanıp), sanatıyla tabiatı muhakât olan (ustalığıyla doğal şeylere benzer şeyler yapmak olan) kabiliyet-i sanattan nazarının kusurunu (sanayi yapmadaki düşüncesinin eksik kalması) ve evhamın müzahemeti (insan zihninde bir çok alternatifin sıkışması) ve sevk-i insaniyetin adem-i kifayeti (insani güdülerin yetersiz kalması) cihetiyle bir mürşid-i nebiye (peygamber (manevi bir lidere)  ihtiyaç gösteriyor; tâ, âlemdeki nizam-ı ekmelin muvazenesi (kainattaki en mükemmel düzenin dengesi) muhafaza olunsun (korunsun). (Yoksa bütün insani yetenekler ve bu faydalı sistem israf olacaktır.)

Fakat Yeni Said döneminde baktı, bilimleri esas alsa herkes dinsiz olacak. O zaman sebepler bir perdedir; onlara mana-i harfi ile (dolaylı ve endirekt) bakmak lazımdır, dedi.

Yetmiş yıl boyunca bilimlerle dini barıştırmak için takip ettiği Üniversite (Medresetüz-zehra) fikrini daha sonraya bıraktı.

Demek bundan dolayıdır ki başta Nurcular olmak üzere dindarlarda; özellikle tarikatlarda bilimler filizlenmiyor. Türkiye ve hatta İslam dünyası, bir yandan 21. yüz yılı, öte yandan Ortaçağ karanlığını yaşıyor. Dolayısıyla tarikatları hatta dinleri de dışlayan akımlar, kendi açılarından haklı kalıyorlar. Evet, bizdeki kutuplaşmanın asıl sebebi budur. Asıl beka sorunu da Kürtlere verilecek haklar değil de bu derin kökten ve kültürel bölünmüşlüktür.

 

03.01.2025

Bahaeddin Sağlam

 

 






Çok Yorumlanan Makaleler
Bahaeddin Sağlam
Hz. Ayşe Sendromu
20.12.2022 1031 Okunma
Bahaeddin Sağlam
Saff Suresi Meal-Tefsiri
20.12.2022 966 Okunma
Bahaeddin Sağlam
ÂDEM VE EVRİM
24.12.2022 910 Okunma
Bahaeddin Sağlam
Âdem ve Havva Hakikati
24.12.2022 875 Okunma
Bahaeddin Sağlam
Âdem ve İsa Mukayesesi
24.12.2022 880 Okunma
Bahaeddin Sağlam
Mürselat Suresi Meal-Tefsiri
30.12.2022 951 Okunma
Bahaeddin Sağlam
Hadid Suresi: 57. Sure 29 Ayettir
30.12.2022 943 Okunma
Bahaeddin Sağlam
Sanat ve Kültür Mahiyetleri ve Etimolojileri
6.01.2023 832 Okunma
Bahaeddin Sağlam
Deizme Cevap Olarak Şehit ve Şahit Farkı
6.01.2023 838 Okunma
Bahaeddin Sağlam
Allah'ın Nefsi
13.01.2023 932 Okunma
Bahaeddin Sağlam
Varlık ve Allah’a Dair
13.01.2023 885 Okunma
Bahaeddin Sağlam
Allah’ın Sonsuz Varlığı ve İnsan Özgürlüğü
23.01.2023 925 Okunma
Bahaeddin Sağlam
Kitab-ı Mukaddes’te Hikmet Kavramı 1
1.02.2023 763 Okunma
Bahaeddin Sağlam
Kitab-ı Mukaddes’te Hikmet Kavramı 2
1.02.2023 775 Okunma
Bahaeddin Sağlam
Deprem, Kıyamet ve Diriliş
8.03.2023 801 Okunma
Bahaeddin Sağlam
Kur’an’ın Kolaylığı Derin İlmi Bir Gerçekliktir
8.03.2023 777 Okunma
Bahaeddin Sağlam
Arketip Ne Demektir?
8.03.2023 808 Okunma
Bahaeddin Sağlam
İslam Bilim Tarihinden Bir Anekdot
23.03.2023 750 Okunma
Bahaeddin Sağlam
İSLAMİYETİN TEMELLERİ NASIL ATILDI!?
23.03.2023 1333 Okunma
Bahaeddin Sağlam
İnsanlığın Şerefini Kurtarmak İçin
9.04.2023 841 Okunma
Bahaeddin Sağlam
Risale-i Nur’un Beş Temel Amacı
22.04.2023 886 Okunma
Bahaeddin Sağlam
Ahlak Kelimesinin Reel Anlamı ve Etimolojisi
22.04.2023 834 Okunma
Bahaeddin Sağlam
Ne Kadar Allah’ı Tanıyoruz?
22.04.2023 777 Okunma
Bahaeddin Sağlam
Bediüzzaman’da Nedensellik Problemi
22.09.2023 860 Okunma
Bahaeddin Sağlam
İnsan Nedir?
22.09.2023 785 Okunma
Bahaeddin Sağlam
İnsanlığın Şerefini Kurtarmak İçin
22.09.2023 780 Okunma
Bahaeddin Sağlam
Karşılaştırmalı Eski Ontoloji ile Çağımızdaki Ontoloji
22.09.2023 744 Okunma
Bahaeddin Sağlam
Sıdk ve Kizb, Mesih ve Deccal Kavramları
23.09.2023 944 Okunma
Bahaeddin Sağlam
Varlık, Diyalektik, İmtihan ve Savaşlar
23.09.2023 717 Okunma
Bahaeddin Sağlam
Dücane Cündioğlu’na Cevap-2 veya Allah’ı Tam Tanımak
23.09.2023 969 Okunma
Bahaeddin Sağlam
Allah, Ruh ve Bilinçdışı
23.09.2023 686 Okunma
Bahaeddin Sağlam
Dücane Cündioğlu ve Akıl
23.09.2023 809 Okunma
Bahaeddin Sağlam
İmtihanı Kazanma veya Kaybetme
23.09.2023 800 Okunma
Bahaeddin Sağlam
Winning or Losing the Spiritual Test
23.09.2023 775 Okunma
Bahaeddin Sağlam
AB’ye Üye Olmak veya Olmamak (Türk Kardeşlerime Çağrı)
23.09.2023 755 Okunma
Bahaeddin Sağlam
Türk Kardeşlerimle Bir Hasbihal (Durum Değerlendirmesi)
23.09.2023 717 Okunma
Bahaeddin Sağlam
Varlık, Bilinç ve Sorumluluk
7.10.2023 833 Okunma
Bahaeddin Sağlam
To Join or Not to Join the EU
7.10.2023 830 Okunma
Bahaeddin Sağlam
Netanyahu Amalek Deyince Neyi Kastetti?
5.11.2023 773 Okunma
Bahaeddin Sağlam
Çağımızda Şiddet ve Şiddet Felsefesi
14.12.2023 651 Okunma
Bahaeddin Sağlam
Değişim ve Gerçek İslam Söylemi
14.12.2023 729 Okunma
Bahaeddin Sağlam
Prof. Dr. Celal Şengör’den Beş Tespit
29.12.2023 606 Okunma
Bahaeddin Sağlam
Filistin İçin Üç Reçete
29.12.2023 710 Okunma
Bahaeddin Sağlam
Three Prescriptions for Palestine
29.12.2023 603 Okunma
Bahaeddin Sağlam
Kibir ve Gurur
29.12.2023 639 Okunma
Bahaeddin Sağlam
Ateist Kardeşlerime Bir Çağrı
10.01.2024 623 Okunma
Bahaeddin Sağlam
A Call to My Atheist Brothers and Sisters
14.01.2024 523 Okunma
Bahaeddin Sağlam
Yahudilerin Özgeçmişi ve İsrail Devleti
26.01.2024 617 Okunma
Bahaeddin Sağlam
Erken Doğmuş Fakat İnsanlık İçin Gerekli Bir Proje
3.02.2024 820 Okunma
Bahaeddin Sağlam
Din Kaygısı mı, Siyasi Çıkar Kavgası mı?
5.02.2024 653 Okunma
Bahaeddin Sağlam
Oruç ile İlgili Beş Kavram
17.03.2024 742 Okunma
Bahaeddin Sağlam
Yusuf’un Rüyası
19.10.2024 424 Okunma
Bahaeddin Sağlam
Cevher Kelimesinin Etimolojisi
19.10.2024 421 Okunma
Bahaeddin Sağlam
Acemi Doktor Prof. Dr. Mustafa Öztürk
19.10.2024 395 Okunma
Bahaeddin Sağlam
İnsanları Yanıltanlar
29.10.2024 351 Okunma
Bahaeddin Sağlam
Yol ve Yolsuzluk
3.11.2024 409 Okunma
Bahaeddin Sağlam
İnsanlık Gerçeği
24.11.2024 663 Okunma
Bahaeddin Sağlam
Logos (evrendeki mantık ve bilim) ile Diriliş
2.01.2025 605 Okunma
Bahaeddin Sağlam
Bahane Kelimesinin Etimolojisi
9.02.2025 184 Okunma
Bahaeddin Sağlam
Safsata ve Hakikat Kelimelerinin Etimolojisi
9.02.2025 165 Okunma
Bahaeddin Sağlam
İslam Kavramı: Sözlük ve Din Olarak
8.03.2025 91 Okunma
Bahaeddin Sağlam
Ahmet Akgündüz’ün Muhakemat Çalışmalarının Raporu
11.03.2025 101 Okunma


© 2025 - Akevler