St. Petersburg Mülakatı
Prof.Dr.Sabri TEKİR

C. Başkanımız Erdoğan'ın beklenen ziyareti gerçekleşti ve Rusya'nın St.Petersburg kentinde Putin ile bir görüşme yapti. Sekiz aydır aralarında  var olan tehlikeli gerginliği yumuşattılar ve ekonomi başta olmak üzere iki ülke arasındaki ilişkileri daha ileri düzeylere taşıma niyetlerini dünya kamuoyu ile paylaştılar.

Bu görüşme sadece Türk-Rus ilişkilerinde değil Yeni Küresel Denge düzeni için de önemli gelişmelerin başlangıcı olacaktır. İki liderin büyük bir özveri ve öngörülü yaklaşımları ile atılan bu adım, İran'ı da yanlarına alabilmeleri halinde 21. y.yıl için yeni bir bölgesel yapılanmanın temellerini oluşturabilecektir.

Erdoğan - Putin görüşmesi SU24 Rus uçağının düşürülmesi ile başlayan, ekonomik ve siyasi ilişkileri kopma noktasına getiren kriz ortamını sona erdirmiştir. Ancak, görüşmeye  batı ve doğu basın ve siyasi çevrelerinden gelen birbirinden farklı tepkilerin de iyi irdelenmesi gerekir. Batıdan gelen tepkiler Türkiye ile ilgili endişeli ve ikircikli bakış açısını yansıtırken,  Doğu'dan gelen tepkiler ise daha olumluydu.

Batı, iki liderin Türk - Rus ilişkilerini düzeltme hamlesini hedefledikleri Yeni Küresel Denge çerçevesinde  NATO, AB ve Türkiye'ye biçilen rol ve işlev açısından görmeye çalıştı. İki yüzyıldır Türkiye'nin Avrasya merkezli bir yapılanmada güçlü bir unsur olarak yer alabileceği endişesini taşıyan bir bakış açısıydı bu. Başarısız bir darbe girişimine ABD ve AB'nin darbeyi destekler gibi sessiz kalması veya cılız seslerle tepki vermiş olmasının  Türkiye'nin batı ittifak(lar)ına olan bağlılığını gevşetebileği endişesi.

Kimi, görüşmeye olumlu açıdan bakan yaklaşımları " batı ile ilişkileri bozma amaçlı kışkırtıcı, komplotif, problemlerin çözümüne yardımcı olmayan" açıklamalar; kimi de "iki eski düşmanın dostça bir konuşma için bir araya gelmesinin Batı başkentlerinde endişe yaratmak için yeterli olduğu" şeklinde değerlendiriyordu.

Türkiye - Rusya yakınlaşmasına en sert tepki  Almanya'dan geldi. Almanya Savunma Bakanı Ursula von der Leyen "Rusya ve Türkiye'nin NATO'ya alternatif bir güvenlik ittifakı sunabilecek kadar yakınlaşmamasını temenni ettiklerini", "NATO'nun kendisi (Türkiye) için ne denli öneme sahip olduğunun farkında olduğunu", " Türkiye'nin hangi tarafta yer aldığını bildiğinden hiç şüphesi olmadığını" söyleyerek, hem endişelerini ifade ediyor, hem adeta aba altından sopa da gösteriyordu. Ardından, "NATO içerisinde Türkiye'nin ne denli önemli olduğunu ve ittifakın güvenliği için ne denli önemli görevler üstlendiğini deneyimlediğini" vurgulayarak Türkiye'yi över gibi yaptı.

Erdoğan ve Putin'in St. Petersburg görüşmesinden önce açıklamada bulunan  Federal Almanya Dışişleri Bakanı Steinmeier iki ülke arasındaki yakınlaşmayı olumlu bir adım olarak değerlendirmiş, "Ancak, iki ülkenin Rusya'nın Türkiye'ye NATO'ya alternatif bir güvenlik ittifakı sunabilecek kadar yakınlaşacağına inanmıyorum" yorumunda bulunmuştu.

Doğrusu en akıllıca bakış, eski Rus lider Gorbaçov'dan geldi. Gorbaçov şöyle dedi: "Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın görüşmeye karar vererek çok doğru yaptığını düşünüyorum. Ayrıca, bu görüşmenin hem Türkiye, hem biz, hem de dünya politikası adına çok yararlı olacağına inanıyorum".

ABD ise, buluşmaya en dikkatli ve dünya politikalarının bilincinde bir üslup ile yaklaşan tek ülke oldu. Dışişleri Bakanlığı sözcüsü Elizabeth Trudeau, bu görüşmenin ABD ve Türkiye arasında ayrılık oluşturacak bir gelişme olduğunu sanmadıklarını belirtti ve "Rusya'da yaşanan bu gelişmenin Washington ile Ankara arasındaki ilişkileri hiçbir anlamda zedeleyeceğini sanmıyoruz" dedi.

Türkiye ve Rusya yaşananları unutmalıdır. Uçak düşürme olayının iki ülke arasındaki ilişkileri bozma amaçlı komplo olduğuna ilişkin kuşkular zaten gittikçe artmaktadır.  Ekonomik ve siyasi ilişkileri geliştirerek hem ekonomik güçlerini artırma, hem de bölgesel ve küresel barışa katkı sunma imkanını değerlendirmelidir. Bu ilişkilerin stratejik ortaklığa dönüşmemesi için bir neden de yoktur.

Karşılıklı ilişkilerin iyileşmesi ve geliştirilmesi müşterek refahın yakalanması bakımından önemlidir. Türk ve Rus halklarının barış içinde yaşamaları için de gereklidir. İki ülke de sekiz aydır gergin, üzücü, iki tarafa da sadece zarar veren yaşananları geride bırakmalıdır. İşbirliği için, bölgesel ve küresel barış için, refah dolu bir gelecek için yeni bir sayfa açmaları gerekir. Her şeye rağmen bu adımları atan iki lideri de gönülden kutlamak gerekir.

Türk - Rus işbirliğini NATO ve AB karşıtlığı olarak değerlendirmek hatalıdır. Diğer NATO ve AB ülkeleri nasıl çok taraflı ittifaklar içinde yer alabiliyorlarsa, Türkiye'nin de bu tarz ittifaklarda yer almasını engellemek hakkaniyetle bağdaşmaz. Sonra, NATO ve AB'nin Türkiye'nin ekonomik ve siyasi güvenliğini, iç istikrarını ve siyasi yapısını çökertmeye, çökertme girişimlerine açık veya örtülü destek sağlamaya hakkı yoktur. 15 Temmuz darbe girişimindeki tutum ve davranışları bu konuda hiç güven verici değildir, bunu hem kendileri hem de bütün dünya bilmektedir.

Türkiye şimdiki küresel politik konjonktürde NATO üyeliğinden ayrı kalmayı asla düşünmez. Bunu tartışma konusu bile yapmaz. Ancak, güvenliği için tehdit haline gelmeye başladığı zaman alternatifler araması  onun en doğal hakkı olsa gerek. Sonra,Türkiye stratejik konumunun ne kadar önemli olduğunu, batıda veya doğuda, alacağı kendini yeniden konumlandırma kararının küresel dengeleri ne denli etkileyeceğinin bilincindedir. Türkiye NATO'ya güvenmeli, tamam da NATO'nun da Türkiye'ye güvenmesi gerekmez mi?

Batı şunu açıkça bilmelidir: Churchill'den bu yana uyguladığı "Türkiye'yi kendi halinde bırakmayın, solarsa sulayın, büyürse budayın." anlayışı artık küreselleşme çağında geçerli bir anlayış değildir. Tersine, böylesine stratejik konuma sahip bir ülkeyi güçlü tutmak batının da çıkarına değil midir? Batı, Türkiye'de her on yılda bir gerçekleştirdiği müdahalelerin ekonomik ve siyasi istikrar ve iç barış bakımından ne kadar maliyetli olduğunu ve batının Türkiye'ye karşı politikasında hiç te samimi olmadığını Türkiye'nin bilmediğini mi sanıyor? 11 Ağustos 2016