KUR’AN VE İLİM 774. seminer notlarından (5)

‘… Bir işi yapabilmek için önce ne yapılacağını bilmek gerekir, nasıl yapılacağını bilmek gerekir. Bu her âmile yani her iş yapana farzdır. Her insan amel etmek mecburiyetinde olduğu için yapacağı işleri bilmesi gerekir. Semtlerdeki dayanışma temsilcileri bunları birlikte yapmaya çalışırlar. Bunun bir üst derecesi nasıl yapılacağını bilmenin yanında sonuçları da bilmedir. Kişi alacağı ücreti de öğrenirse ilmini biraz daha derinleştirmiş olur. Bunlara “ehl-i zikr” denir, bunlar işleri hükümleri ile bilmektedirler. “Zakirler”in bir üstü ise “fakihler”dir. Fakihler hükümleri illetleri ile bilirler. Amelî içtihat bu seviyede yapılır, proje ancak bu seviyede üretilir. Bunun bir üstü ise “rusuh”tur, ilimde üstünlük demektir, illetleri hikmetleri ile bilmektir. Öyle illetler buluyorsunuz ki maksat hâsıl olsun. Burada her kavim için tafakkuh emredilmiştir. Proje fıkıh mertebesinde yapılır. Zikir ve ilim mertebeleri uygulamak içindir. Rusuh amelin şartı değildir, fıkhın şartıdır. Yani rusuh sahibi olanlar projenin nasıl yapılacağını öğretirler, yoksa kendileri proje yapmazlar. Fakihler proje yaparlar. Zakirler projeleri okurlar, âmiller de projeleri uygularlar.

“İNZAR ETME” demek uyarma demektir. Böyle yapmazsanız şu sonuçlar ortaya çıkar diye bildirirsiniz. İnzar eden uyarıcılar memleketlerinde gözetleyicidirler. Karşılaştıkları yanlış hareketlerden dolayı da uyarırlar. Otobüs durağında duranların sıraya girmesi gerekir. Biri gelir de sırayı beklemeden araya girerse o suçlu olmaz, birinin onu uyarması gerekir. Uyarıldığı halde o ısrar ederse onun aleyhine dava açılabilir ve mahkûm edilebilir. Sokaklardaki boş yerlere engeller koyuyorlar ve başka arabaların park etmelerine mâni oluyorlar. Buna hakkı olmadığı halde engelleri koyan kimseyi bir kişi uyarmamışsa ceza verilemez. Ama ‘engelleri kaldır, bunu yapmaya hakkın yok’ dendiği halde kaldırmazsa, o zaman davacı dava açar ve bunu yapan kişi mahkûm olur.

Burada bir sorun var. Herkes herkesi istediği gibi uyarırsa huzursuzluk olur. O halde uyaranlar yetkili olmalıdırlar. Bunlar bunun için maaş almazlar. İşleri var, güçleri var, her zaman her yerde iş yaparlar ama “uyarma yetkileri” vardır. Mağdur olan kişi çevresine bakıp uyarıcılardan birini görürse, ondan uyarmasını ister, o da uyarır. Bu uyarıyı yapabilmesi için onun uyarı yapma düzenini bilmesi yani böyle bir engeli koyma yetkisinin olup olmadığını bilmesi gerekir. Durakta sıraya girilip girilmeyeceğini bilmesi gerekir. İşte bunun eğitimini alması için merkeze gidip eğitilmelidir. Merkezde kendi bucağının sözleşmelerini öğretmezler, sözleşmelerin nasıl yazılacağını ve nasıl okunacağını yani fıkhı öğretirler. Projelerin nasıl okunacağını öğretirler. Kendi beldesine döndüğü zaman beldesinin kurallarını yazan kitabı okur ve onunla uyarılarda bulunur. Bu uyarıyı yaptığı için bir hizmet yapmıştır. Çalıştığı saatlerini yazar ve muhasibine verir. Ona bu hizmetinden dolayı da ücret ödenir. Bunu nereden biliyoruz? Bundan önceki âyetlerden biliyoruz.

“KAVİM” kelimesi getirilmiştir. Kavmi geniş manada anlayabiliriz yahut devlet oluşturan ulus olarak anlarız. Kavim demek, aynı ülkede ikamet edip aynı dili bilen kimseler demektir. Yerel dilleri bilmek elbette buna mâni değildir. Ama bir ülkede yaşayanlar o “ülkenin ulus dilini” bilmek zorundadırlar. Bu “dil” de tek dildir. Yarısının bir dili, yarısının başka bir dili bilmesi yeterli değildir. Devlet dili tek dil olur, halk o dili bilir. Kendi yerel dilleri olur ve illerinde onu konuşurlar. “İLİM DİLİ” uluslararası dildir. Uygarlıklarda değişir. Şimdiye kadar iki dil ilim dili olarak oluşmuştur; Arapça ve Latince.

Okuyanlar “ilim dili” ile okurlar ama içtihatlarını kendi “ulus dilleri” ile yaparlar. İller ulusun içtihatları ile hareket ettikleri için hukuk dili ulus dilidir. “HUKUK DİLİ” bir ulusun içinde ilim dili gibidir. İlim dili yeryüzünde tektir. Her ulusun hukuk dili ise ayrıdır.

Demek ki burada fakihlerin nasıl rasih olacaklarını anlatmaktadır. Kıta merkezlerine gidecekler, Arapça veya Latince tedris edecekler, ülkelerine dönünce kendi ulus dilleri ile içtihat yapacaklar, onların içtihatları o ülkenin kanunları olacaktır. Özel hukukta herkes kendi seçtiği müçtehide uyacak, kamu hukukunda ise istişare sonunda başkanın aldığı kararlar kanunları oluşturacaktır. Hakemlere olan itiraz hakkı her zaman saklıdır...’ (s.12-14) Bitti!

*