Kullanıcı Adı:
Parola:
Üye Kayıt
Üye Aktivasyon
Parolamı Unuttum

Captcha image
Show another code

Giriş
Lütfi Hocaoğlu
Mukayeseli Tefsir 1
Kevser Suresi Tefsiri
1.11.2018
1418 Okunma, 3 Yorum

سورة الكوثر

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ

 

إِنَّا أَعْطَيْنَاكَ الْكَوْثَرَ (1) فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَانْحَرْ (2) إِنَّ شَانِئَكَ هُوَ الْأَبْتَرُ (3)

Yaşatan ve Çalıştıran Allah’ın doğa kanunlarıyla;

“Biz sana sistemi verip kullandırdık.”

“O halde Rabbin için namaz kıl ve eğitime/toplantıya katıl.”

“Seni ötekileştiren, o beceriksizdir.”

 

 

Surenin künyesi

Kur’an-ı Kerim’in 108. suresi olan Kevser’in nüzul sırası 5’tir. Sure ekseri rivayetlere göre Mekki kabul edilir. 44 harf, 10 kelime ve 3 ayetten oluşan surenin bir diğer adı ise Nahr’dır.

 

إِنَّا أَعْطَيْنَاكَ الْكَوْثَرَ

إِنَّا

Ayet إِنَّا(إِنَّ نَا) ile başlamıştır. Ayette إِنَّ kullanılması te’kîd içindir. Karşı tarafta bir şüphe varsa onu gidermek için te’kîd yapılır. Şüphe ne kadar şiddetli ise o kadar şiddetli te’kîd yapılır. Muhatabın zihninde şüphe oluşmasına engel olmak için de bu şekilde te’kîd ile gelir. Burada üç te’kîd vardır. Biri İnne’nin kendisidir. Diğeri ayetin, fiil cümlesi şeklinde gelebilecekken haberi fiil cümlesi olan mensuh isim cümlesi olarak gelmesidir.

İnne’nin haberi mazi fiil cümlesi şeklinde gelmiştir. Muhatap Kuran’ı okuyan olduğuna göre, Peygamber’e indiğinde, o anda o muhatap olduğuna göre Kevser henüz verilmemiş olabilir. Bu durumda mazi fiil cümlesi gelmesi kesinliği ifade eder. Yani gelecekte olacak ve kesin olarak gerçekleşecek olaylar için mazi fiil cümlesi kullanılması kesinlik yani te’kîd içindir. Bu da üçüncü te’kîddir.

 

أَعْطَيْنَاكَ

أَعْطَيْنَا: kökü عطو, vezni أَفْعَلْنَا‘dır. İfal babından, mazi malum, mütekellim, cem çekimidir.

Kur’an’da أَعْطَيْنَا fiilinin manasına yakın manada kullanılan başka fiiller de vardır. Bunlar; ءتي, وهب, كرم, رزقve نعم fiilleridir. Bunları mukayese ederek değerlendirecek olursak aşağıdaki tabloyu elde ederiz.

 

KÖK

BAB

ANLAM

عطو 

1.Bab

 عَطَا- يَعْطُو

FAlıp kullanmak

İfal

 أَعْطَى-يُعْطِي

FVerip kullandırmak

ءتي

2. Bab

 أَتَى- يَأْتِي

FGelip etkileşmek

İfal

 آتَى- يُؤْتِي

FVerip etkileştirmek

وهب

3. Bab

وَهَبَ-  يَهَبُ 

FGörevinde yardımcı kılmak

كرم

5. Bab

 كَرُمَ- يَكْرُمُ

FCömert olmak

İfal

 أَكْرَمَ- يُكْرِمُ

Fİkram etmek

Tefil

 كرَّمَ-  يُكَرِّمُ

Fİkram etmek

رزق

1. Bab

 رَزَقَ- يَرْزُقُ

FYiyecek, içecek olarak vermek

نعم

4. Bab

 نَعِمَ-يَنْعَمُ

FNormalin üzerinde iyi durumda olma

İfal

 أَنْعَمَ-يُنْعِمُ

FNimetlendirmek (نِعْمَة: İyi durumda olma hali)

Burada علىharfi cerinin iltizam etkisiyle nimetten sorumlu olma durumu vardır.

 

Surenin birinci ayetinin olası varyasyonlarını şöyle sıralayabiliriz:

إِنَّا

إِنَّا أَعْطَيْنَاكَ الْكَوْثَرَ

Sana biz Kevseri i’tâ ettik.

إِنَّا

إِنَّا أَعْطَيْنَاكُمُ الْكَوْثَرَ

Size biz Kevseri i’tâ ettik.

إِنِّي

إِنِّي أَعْطَيْتُكَ الْكَوْثَرَ

Sana ben Kevseri i’tâ ettim.

إِنِّي

إِنِّي أَعْطَيْتُكُمُ الْكَوْثَرَ

Size ben Kevseri i’tâ ettim.

إِنَّهُ

إِنَّهُ أَعْطَاكَ الْكَوْثَرَ

Sana O Kevseri i’tâ etti.

إِنَّهُ

إِنَّهُ أَعْطَاكُمُ الْكَوْثَرَ

Size O Kevseri i’tâ etti.

 

Bu varyasyonlara göre ayeti değerlendirecek olursak bir takım sonuçlara varmamız daha kolay olur.  Öncelikle ayette إِنَّا kullanılmış olup, إِنِّي veya إِنَّهُ kullanılmamıştır.

إِنَّا kullanılması bir fiilin Allah ve Allah’ın görevlendirdikleri vasıtasıyla gerçekleştiği durumlar içindir. Eğer إِنِّي veya إِنَّهُ kullanılması durumu varsa bu da fiilin Allah tarafından doğrudan, vasıtasız olarak gerçekleştirildiğini göstermektedir. Bu ayette Kevser’in verilmesi durumu, vasıtalar ile olacaktır denmiş oluyor. Bu vasıtalar, meleklerden veya ruhlardan ziyade doğal ve sosyal kanunlardır.

Ayette كَ kullanılıp كُمْ kullanılmaması ayetin muhataplığının bireysel olduğunu göstermektedir. Bu durumda ayetin muhatap sayısı daha fazla olmaktadır. Buradaki sen (كَ) ‘Kuran’ı okuyan’ kimsedir, eğer ‘Kuran’ı okuyan’ olmasına engel bir karine varsa ‘Başkan’, eğer ‘Başkan’ olmasına engel bir karine varsa ‘Peygamber’ olur. Bu sıra ile değerlendirmek gerekir.

 

الْكَوْثَرَ

الْكَوْثَرَ : Köküكثرolup, vezniالْفَوْعَلَ‘dir.  الْكَوْثَرَmüfret ve eril olan camid bir kelimedir.

كثر kökünün etimolojik analizi ile incelememize başlayabiliriz.

 

Kef (ك) ‘avuç’ demektir. Avcun toplama, bir araya getirme etkisi ile bir merkezde toplanmayı, bir araya gelmeyi, sıkışmayı ifade eder.

ثKökü, Sin (س) kökünden gelmişse dişin parçalama, un ufak etme manasından ‘saçılma’ manası oluşabilir. Kök, Tsade’den (ص) gelmişse sığınaktan bir şeyin çıkması ve değişik yerlere doğru dağılarak yayılması manası oluşabilir. Böyleceثharfi ‘çokluk’ ve ‘dağınıklık’ anlamına gelir.

Resh (ر) baş ile gösterilir ve başlangıç noktasını ifade eder. Başa dönüşle ‘tekrar’ manasına da gelir.

Vav (و) harfi protosinaitik dilde ‘çadırın kancası’ demektir. Birbirine bağlamak anlamındadır.

Kevser: Belli bir sınır içinde çok sayıda olup, aralarında bağlar olan benzer varlıklardan oluşan yapının adıdır. Buna uyan çok şey vardır. Mümin topluluk sayısı çoksa aralarında bağlılık olmasından dolayı, aynı türün tekrarı olmasından dolayı, belli bir sınır içinde olduğu için Kevser’dir. Kur’an da bir Kevser’dir. Kendi içinde belirtildiği gibi çok sayıda tekrarlardan oluşur. Bu ayetler arasında bağlantılar sınırsızdır. Kendisi sınırlıdır.

Ayette الْكَوْثَرَ denip كَوْثَرًا denmemiştir. Harf-i tarifle marife olarak gelmiş.

Harf-i tarif ile marifeliğin temelde 3 amacı vardır:

  1. Ahd
  1. Ahd-i zihni: Mütekellim muhatabın zihnen bildiği bir varlıktan bahsederken harf-i tarifle getirir.
  2. Ahd-i zikri: Daha önceki cümlelerde geçen varlıktan bahsedildiği zaman kullanılır.
  3. Ahdi huzuri: Söz söylendiği zaman kelimenin muhatabı o ortamda ise kullanılır.
  1. Cinsin beyanı
  1. Cins için: Bir varlığın cinsini ifade eder.
  2. İstiğrak: O cinsin tüm fertlerini kapsadığını ifade eder.
  3. Hakikilik için: O cinsten bir varlığı ifade eder.
  1. Has ismi mevsul gibi görev yapar: şart-cevap veya sebep-sonuç ilişkisi için kullanır.

Bu ayette Kevser ahd-i zihni, zikri ve istiğrak olamaz. Cinsi ifade eder. Bu nedenle muhatabın bilmediği, bilemediği, görmediği, göremediği bir şey olamaz. Muhatap da كَ ile geldiğinden Kuran’ı okuyandır. Bu nedenle herkesin bilebileceği bir varlık ya da kavram ismidir.

Sistem, bir sınır içerisinde birbirleri ile etkileşim içinde bulunan ve ortak bir amaca yönelmiş olan öğeler topluluğudur.

Sistem, mantıki bir bütünlüğü ve tutarlılığı olan fikir ve prensipler topluluğu, karşılıklı ilişki ve etkileşim içerisinde bulunan parçaların meydana getirdiği bütün veya belirli kurallara göre işleyen bir mekanizma demektir.

Sistem, belirli parçalardan (alt birimlerden, alt sistemlerden) oluşan, bu parçalar arasında belirli ilişkiler olan, bu parçaların aynı zamanda dış çevre ile de ilişkisi olduğu bir bütündür.

Bu şekliyle Kevser ‘SİSTEM’ demektir.

 

Bu sistem soyut veya somut olabilir. Bu nedenle إِنَّاأَعْطَيْنَاكَ şeklinde gelmiştir. Bu haliyle Allah tarafından doğrudan değil, doğa kanunları veya başka türlü sebep sonuç ilişkileri ile verilmiştir ve kullanmayı da ifade eder. Sistem her yerde kullanılan, kullanışlı bir yapıdır. Günümüzde de neredeyse bütün teknolojiler sistem içerisinde gerçekleşir. Sosyal yapılar da sosyal sistem şeklinde çalışmalıdır. İnsan ve teknik yapılardan oluşan sistemlere sosyo-teknik sistem denir. Bu nedenle aşağıdaki örneklerin her biri de birer Kevser’dir:

İkili sayı sistemi

Onlu sayı sistemi

Hukuk sistemi

Sinir sistemi

Sindirim sistemi

Güneş sistemi

Her türlü organizma, canlı yapılar

Kur’an

Burada her bir sistemin alt öğelerinin ortak bir amacının olduğu görülmektedir.

Bu ayette “Verip kullandırdık” denmektedir. “Verip kullandırdım” denmemektedir. Bu nedenle Kevser’in verilmesi doğal veya sosyal (türüne göre değişir) olaylar içerisinde belli bir süreç içinde gerçekleşmiştir. Eğer doğrudan tek bir hareketle gerçekleşseydi “Ben verdim” şeklinde gelirdi.

Buna göre Kevser, verilip kullandırılan Kur’an’ı okuyan olarak değerlendirilmelidir. Diğerleri de bu kavram içine dahildir. Bu nedenle de Kevser dar manalı bir camid isim olmak yerine bir kavram ismi olmalıdır. Herkes için de değişebilir olmalıdır, çünkü herkes Kevser’i farklı sosyal ve doğal olaylar neticesinde almıştır. Bu şekliyle de sistemi ifade etmektedir.

فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَانْحَرْ

فَصَلِّ

صَلِّ: Köküصلوolup, vezniفَعِّلْ‘dir.Tefil babının, emir malum, eril, müfret, muhatap çekimidir.

Tef’îl babının temel etkisi tadiyeli veya tadiyesiz olarak teksir ve mübalağadır.

صلوKökü Tef’îl babında doğrudan meful aldığı gibi, لِve عَلَى harf-i cerleri ile de gelmektedir.

صَلَّى: Namazın ritüel kısmını (toplantısız olan kısmı) ifade eder.

صَلَّى عَلَى : Belli bir hedefe yönelmiş kimseye o hedefinde, ilgili bağlantıları kurması ve hedefine ulaşması için destek olmak demektir.

صَلَّى لِ : Tazmin etkisi yoktur, kök manası değişmez. Ta’lil içindir. Bu harfi cerden sonra gelen için ritüelin gerçekleştirilmesidir. Varsayılan olarak Allah’tır.

Kökün etimolojik incelemesine gelirsek:

 

Tsade (ص) harfi ‘avlanmak’ manasındadır. Avdaki gibi bir hedefe yönelmek anlamındadır. Bu haliyle bir şeyi, bir kimseyi özelleştirmek ya da bir şey, bir kimse için bir şeyi özelleştirmek anlamındadır.

Tsade harfinin piktografisi bir varış yeri veya sığınağa doğru uzanan bir yol resmidir. Aynı zamanda avlanmak, avdaki gibi bir hedefe yönelmek anlamı da vardır. Tsad kelimesi yan (taraf) manasındadır. Aynı zamanda çoğunlukla dağ kenarlarında inşa edilen sığınak ile de ilişkilendirilmiştir.

ص harfi dağın yamacında oluşan sesin yankısı nedeniyle ses anlamına gelmektedir. Bu harf sesle ilgili köklerde de yer alır.

Lamed (ل) ise çobanın sopası olarak iki taraflı mana içerir. Sopanın sivri tarafı ile çoban hayvanları uzaklaştırır, kavisli tarafı ise boyunlarına geçirerek kendine doğru çeker. Bu nedenle bu harfin hem yaklaştırma hem uzaklaştırma manası vardır. Bağlantı kurmayı ifade eder.

Vav (و) harfi, protosinaitik dilde ‘çadırın kancası’dır. Birbirine bağlamak anlamındadır.

صلوKökü; bir hedefe yönelme, hedefe yönelmek için bağlantıları kurmak ve bağlantıları oluşturmak anlamındadır.

 

لِرَبِّكَ

رَبِّ : Kökü ربب olup, vezni فَعْلِ‘dir. Camid, eril, müfret bir kelimedir. Burada “Senin rabbin” denmektedir.

 

 

Resh (ر) harfi baş ile gösterilir ve başlangıç noktasını ifade eder. Başa dönüşle ‘tekrar’ manasına da gelir.

Bet (ب); ev, çadır, aile aynı zamanda içeride, ile, içerisi, dahilinde demektir.

Bu iki harften oluşan ana kök eski İbranicede ‘artmak, bereketli olmak’ gibi manalara gelmektedir. بharfinin ‘aile’ manasına da gelmesi, üremeyle ilişkili olarak artış kavramını da izah etmektedir. İçerdeki artış olarak mana verirsek, kişinin bilgisinin artmasıyla eğitilmesi manası oluşabilir.

Diğer bir bakış açısıyla ب içeriyi ifade ederken ر da başı ifade eder. Yani içeride olan baş olarak bir toplulukta baş olarak görülen, sözü dinlenen eğitimciyi ifade eder.

Bu nedenle ayette فَصَلِّلِلَّهِ denmemiş, فَصَلِّلِرَبِّكَ denmiştir. Bu nedenle sall etmek eğitimle ilgilidir. فَصَلِّلِرَبِّكُمْ şeklinde veya فَصَلُّوالِرَبِّكُمْ şeklinde söylenmemiştir. Eğer bu şekillerde söylenseydi Rabbinize tasliye et veya rabbinize tasliye edin denmiş olurdu ve eğitimin bireysel sorumluluğundan çok toplumsal sorumluluğu ön planda olurdu. Burada herkesin bireysel olarak kendi eğitiminden sorumlu olduğunu göstermektedir.

 

وَانْحَرْ

انْحَرْ : Kökü نحرolup,اِفْعَلْvezni ile Sülasi Mücerred 3. babdan emir malum, eril, müfret, muhatap sığasındadır.