Kullanıcı Adı:
Parola:
Üye Kayıt
Üye Aktivasyon
Parolamı Unuttum

Captcha image
Show another code

Giriş
Mehmet Niyazi - Zaman Abdurrahman Erol
Aklın Batı'daki mücadelesi
619 Okunma, 0 Yorum

30.11.2009

 

Hıristiyanlığın kaynaklarında tam bir netlik söz konusu değildir. Menkıbe tarzında hikâyelerin, havarilerin ortaya koyduğu esasların Aristo felsefesiyle karışmasından Hıristiyanlık doktrini ortaya çıktı.

Tabii Aristo'nun düşüncelerini Hıristiyanlıkla bağdaşacak şekilde değiştirmek zorunda kaldılar. Böylece oluşan Kilise doktrini, sadece dinî inançları değil, her türlü düşünceyi kontrol altına aldı. Kilisenin bu baskısı düşünen insanları, sanatçıları arayışa yöneltti. Eski Yunan'a dönen bu aydınlar, orada yepyeni bir insan modeli ile karşılaştılar. O dönemde yaşayanların, kölelerin dışındaki küçük bir zümresi özgürdü. Tanrılarını bile kendileri icat ediyor, gerekiyorsa onları birbirleriyle savaştırıyorlardı. Kilise ile sanatçılar ve mütefekkirler arasında bir mücadele başladı. Beynini idrak eden bu zümre gözlem yapma ve hayal gücünü kullanma zevkini tattı; insan ruhunun bir imkânlar alanı olduğunu fark etti.

Gelişen sömürgecilik, ticaret ve coğrafi keşifler ile zenginleşenler, şehirlerde kuvvetli bir tabaka meydana getirdiler. Burjuva adını alan bu sosyal tabakadan bazıları sanatçı ve bilginleri korumayı geleceklerinin güvencesi gördüler. Ortaya çıkan reform hareketi de dinî inancı saflığına kavuşturmak isteyince, kiliseye olan inanç sarsılmaya başladı.

Sanatçıların başlattıkları serbest düşünce hareketi yavaş yavaş bilimsel uyanışa da sebep oldu. Düşünce adamı düşündüğünü, bilim insanı yaptığı gözlemi hiçbir baskı söz konusu olmadan açıklamak ister. Bu istek onları kilise doktriniyle karşı karşıya getirdi. Bilim adamları bazı fikirleri ileriye sürüyor, gözlemler, deneyler yaparak bu düşüncelerin doğru olup olmadığını sınamaya gayret ediyorlardı. Kilise de varlığını sürdürmek için bunlara tavır almakta gecikmedi. Gelileo, Newton gibilerin başarıları rönesansla beliren eğilimlere nitelik kazandırdı; yani herhangi bir otoriteye bağlı olmayan insan aklının neleri gün ışığına çıkarabileceği anlaşıldı. Çok geçmeden insan aklına karşı doğan güven, onun üzerinde yer alan her türlü otoriteyi reddeder oldu.

Mademki insan aklının üstünde hiçbir güç yok; öyleyse herkes hür aklıyla hakikati bulabilir kanaatine varıldı. Tabii buna itirazlar devam ediyordu. Tartışma boğazlaşmaya dönüştü, ama akıl gittikçe Avrupalının idrakinde daha fazla yer alıyordu. Kanlı mücadelelerden sonra kilise kabuğuna çekilmek zorunda kaldı; insan aklının biricik belirleyici unsur olduğu, onun dışında hiçbir doğaüstü gücü kabul etmemek aydınlanma çağının felsefesi oldu. Çok geçmeden pozitivizm hakikatın tek bulucusu kabul edildi.

Pozitivizm, gözlem ve deneyin dışında hiçbir hakikat olmayacağını ilan etti. Tabii düşünmüyorlardı ki, gözlemin dışında hiçbir hakikat olmadığı iddiasının gözlem alanında hiçbir dayanağı olamazdı; çünkü gözlem yapılmadan ileri sürülen önkabuldü. Darwin'in 'Türlerin Kökeni' adlı kitabı, kiliseye karşı savaşanların eline müthiş bir silah verdi. Darwin'e göre türler tamamen maddenin kendi süreçleri içinde birbirinden değişim yoluyla meydana geliyordu. İnsan da bu değişim sonucunda gün ışığına çıkmıştı. Öyleyse tabiat üstü bir güç yoktu. Ne ilk maddenin nasıl oluştuğu düşünüldü, ne de gözlemlere başvurulmadığı halde bu iddianın gerçek olduğunun nasıl kabul edildiğine kafa yoruldu; ama evrim teorisi dine karşı olanlar tarafından bilimin kuralları çiğnenerek mutlak doğru olarak benimsendi.

Ancak oluşan bu bilime karşı inanç 19. yüzyılın ikinci yarısında sarsılmaya başladı. Kant'ın kendisini uykudan uyandırdığını söylediği Hume'un ampirist felsefesi, "Bildiğini iddia edebileceğin şeyler gözlemlerinden ibarettir ve sebep-sonuç ilişkisi içerisinde inandıkların, alışkanlıklarının sana doğru olarak gösterdiklerinden başka bir şey değildir" diyordu. Bunu düstur edinen Kant, insan düşüncesini şekillendirici kategorileri kullanmadan gözlem yapılamayacağını söyleyerek ilmi kabulleri kökünden sarstı. Marx da akılcılığa belki de farkında olmayarak bir darbe indirdi. Ona göre insan düşünceleri, bağımsız aklının değil, içine girdiği ekonomik ve sosyal yapının ürünüdür. Ardından gelen Freud da akılcılığı şirazesinden hepten çıkardı. Görüşünce, akılcı bir şekilde karar verdiğini zanneden insanın düşüncesini bilinçaltı etkiler; aklını kullandığını zanneden insanı aslında bilinçaltı yönlendirir.

 

Şüphesiz akıl, ilmin kâinattaki her esrarı kurcalayan maymuncuğudur; ama mutlak gerçeği ele geçirdiğine dair bilimin bir iddiası olamaz. Buldukları muhtemel sonuçlardır. Herhangi bir şekilde doğru dediklerinde yanlışlık ortaya çıkarsa, bilim adamı yanlışlığı düzeltir, yoluna devam eder. Bilimin ilerlemesi eski yanlışların düzeltilmesinden güç alan hamlelerden başka bir şey değildir.

 

Abdurrahman Erol



YorumYap

Sayı: 25 | Tarih: 29.11.2009
Mehmet Şevket Eygi
Din hizmeti nedir, ne değildir?
2949 Okunma
14 Yorum
Emine Hocaoğlu
Hayrettin Karaman
Alevi Meselesi
797 Okunma
3 Yorum
Hilmi Altın
Ahmet Hakan
Bir şehir nasıl uygar olur
792 Okunma
2 Yorum
Lütfi Hocaoğlu
Yılmaz Özdil
Grev filan...
731 Okunma
Leyla Okta
Reşat Nuri Erol
Sorunlar, sorular ve cevaplar 1
690 Okunma
1 Yorum
Ilker Ardic
Ebubekir Sifil
cahiliye
686 Okunma
3 Yorum
Zafer Kafkas
Ahmet Taşgetiren
İsviçre'de Danıştay mantığı
683 Okunma
1 Yorum
Zübeyir Erol
Nazlı Ilıcak
AK Parti'de çatlak mı?
682 Okunma
Fatma Karuç
Ruşen Çakır
Zor zamanda konuşmak
648 Okunma
Tayibet Erzen
Fehmi Koru
Bir öfke yumağı olarak canım İzmir
640 Okunma
1 Yorum
Ahmet Kirtekin
Oktay Ekşi
Son uyarı
635 Okunma
Vahap Alma
Nihal Bengisu Karaca
Bayramlık Umutların Kesim Yeri
631 Okunma
2 Yorum
Hakan Kandal
Fikret Bila
Bayramiç'te çalan tehlike
628 Okunma
1 Yorum
Harun Özdemir
Mehmet Niyazi
Aklın Batı'daki mücadelesi
619 Okunma
Abdurrahman Erol
Ahmet Altan
Genelkurmay, Başbakan ve Medya
617 Okunma
1 Yorum
Özer Ataç
Mehmet Altan
Paşaların katsayısı...
616 Okunma
Mehmet Hikmetumut
Zülfü Livaneli
Okyanusu küçümsemek
588 Okunma
Ali Bülent Dilek
Mahir Kaynak
Tek boyutlu siyaset
588 Okunma
1 Yorum
Süleyman Karagülle